Шоназарова Нигинабону Бобир қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): «Гликокар номли фитокомпозициянинг фармакологик ва токсикологик хусусиятлари», 14.00.17 – Фармакология ва клиник фармакология (фармасевтика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2.PhD/Far130.
Илмий раҳбар: Файзиева Зиёда Тураевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Фармасевтика таълим ва тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фармасевтика таълим ва тадқиқот институти, DSc.06/2025.27.12.Far.25.01.
Расмий оппонентлар: Аллаева Мунира Журакуловна, биология фанлари доктори, профессор; Мавлянов Зафар Искандарович, тиббиёт фанлари доктори, доцент
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги “Фармасевтика маҳсулотлари хавфсизлиги маркази” давлат муассасаси.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: гипергликемия моделларида "Гликокар" номли янги гипогликемик фитокомпозициянинг биологик фаоллигини, унинг таъсир механизмларини аниқлаш ва безарарлигини баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор "Гликокар" фитокомпозициясининг гипогликемик хусусиятлари экспериментал шароитда гипергликемиянинг турли моделларида, жумладан алиментар, адреналинли, аллоксанли, оксихинолинли гипергликемия моделлари ёрдамида асосланган;
илк бор "Гликокар" фитокомпозициясининг гипогликемик таъсир механизмлари қондаги C-пептид, жигар ва мушаклардаги гликоген миқдорини, мушаклардаги фосфорилаза, жигар ва мушаклардаги гексокиназа фаоллигини ўрганиш орқали исботланган;
"Гликокар" фитокомпозициясининг клиникагача бўлган токсикологик хусусиятлари, жумладан, ўткир заҳарлилиги, маҳаллий қитиқлаш, аллергик, кумулятив, эмбриотоксик, тератоген, сурункали заҳарлилиги ва ички аъзоларнинг морфологик тузилишига таъсири аниқланган;
янги ўсимлик фитокомпозициясининг тажриба ҳайвонларининг айрим аъзо ва тизимларининг функсияларига, яъни силлиқ мушаклар тонусига, пешоб ажралишига, На⁺ ва К⁺ ионларининг алмашинувига таъсири биринчи бор аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. "Гликокар" номли фитокомпозициянинг фармакологик ва токсикологик хусусиятлари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
“Гликокар номли фитокомпозициянинг фармакологик ва токсикологик хусусиятлари” услубий тавсияномаси Тошкент Давлат тиббиёт университети негизидаги Тиббиёт илмий-инновацион тадқиқот институти (2025 йил 7 майдаги 1050-сон буйруқ асосида) ва Абу Али Ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институтида (2025 йил 10 майдаги 1-А/343-сонли буйруқ асосида) жорий этилиб, Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгаш томонидан тасдиқланган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 17 июлдаги 22 сонли хулосаси). Натижада, 2-тип қандли диабетнинг олдини олиш учун тавсия этилган ушбу йиғманинг ўткир заҳарлилик, маҳаллий қитиқлаш, аллергик, кумулятив хусусиятлари, эмбриотоксик ва тератоген таъсири йўқлиги, ҳар томонлама хавфсиз эканлиги исботланган ва амалиётга татбиқ этиш имконини берган;
Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги “Интеллектуал мулк маркази” давлат муассасасидан “2-тип қандли диабетни даволаш учун доривор ўсимликларнинг йиғмаси”га фойдали модел учун патент олинган (№ ФАП2478, 21.06.2023). Ушбу меъёрий ҳужжатнинг тасдиқланиши 2-тип қандли диабетни олдини олишда гипогликемик хусусиятга эга самарали воситаларни ассортиментини кенгайтириш имконини берган.