Шомурадов Улуғбек Мейли ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертация иши ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Туз чўкишини олдини олувчи коррозия ингибиторларини олиш технологиясини ишлаб чиқиш”, 02.00.14 – Органик моддалар ва улар асосидаги материаллар технологияси ихтисослиги (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Т5589.
Илмий раҳбар: Бекназаров Ҳасан Соибназарович, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент кимё-технология илмий тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент кимё-технология илмий тадқиқот институти, DSc.30/2025.27.12.К/Т.01.01.
Расмий оппонентлар: Ёдгоров Нормуҳаммад, кимё фанлари доктори, профессор; Нуриллаев Зафар Исматуллаевич, техника фанлари фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятига молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: туз чўкишини олдини олувчи, коррозияни секинлаштирувчи, самарали комплекс таъсир кўрсатадиган янги авлод ингибиторларини олиш технологиясини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
фосфонат ва амин гуруҳларини ўз ичига олган янги таркибли олигомер (ПФ-1) ва (ЭДФ-1) ингибиторлари синтез қилинган ва уларнинг сувдаги турғунлиги, ҳарорат ва турли кимёвий агрессив муҳитларга барқарорлиги аниқланган;
ингибитор таркибидаги –ПО3На2 ва –НҲ– гуруҳларининг Cа2+ ва Мг2+ ионлари билан хелат комплекслар ҳосил қилиши орқали туз чўкишининг олдини олишдаги таъсир механизми илмий асосланган;
ЭДФ-1 ва ПФ-1 ингибиторларининг сув оқими (3–5 см/с) ва ҳарорат (20–60°C) шароитида металл юзасида туз чўкишини 85–95% га камайтириш имконияти аниқланган;
синтез қилинган ЭДФ-1 ва ПФ-1 молекулаларидаги амин гуруҳлари металл юзасига адсорбсияланиши натижасида анод ҳамда катод жараёнларини пассив ҳолатга келтириши аниқланган;
туз чўкишини олдини олувчи коррозия ингибиторлари олишнинг принципиал технологияси ва техник-иқтисодий асослари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларини жорий қилиниши. Полиетиленполиамин, формалин, фосфит кислота ва этилендиамин асосида олинган бирикмаларни коррозия ингибиторлари сифатида қўллаш бўйича олинган илмий-амалий натижалар асосида:
синтез қилинган ПФ-1 коррозия ингибиторини олиш технологияси «Шуртан нефт ва газ қазиб чиқариш бошқармаси»нинг «2025-2030 йилларда амалиётга жорий этиш бўйича истиқболли ишланмалари рўйхати»га киритилган («Ўзбекнефтгаз» АЖ «Шуртан нефт ва газ қазиб чиқариш бошқармаси» нинг 2025 йил 25 мартдаги ОП25/ЭД-1173-сон маълумотномаси). Натижада, қувурлардаги туз чўкиши ва коррозия тезлигини сезиларли даражада камайтириб, пўлат материалларини ҳимоялаш имконини берган;
синтез қилинган ЭДФ-1 маркали коррозия ингибиторини олиш технологияси «Шуртан нефт ва газ қазиб чиқариш бошқармаси»нинг «2025-2030 йилларда амалиётга жорий этиш бўйича истиқболли ишланмалари рўйхати»га киритилган («Ўзбекнефтгаз» АЖ «Шуртан нефт ва газ қазиб чиқариш бошқармаси» нинг 2025 йил 25 мартдаги ОП25/ЭД-1173-сон маълумотномаси). Натижада, сув айланма системаларда ишловчи пўлат конструкцияларини коррозиядан ҳимоялаш имконини берган.