Ражабов Жалолиддин Шамсуддин ўғлининг 
Фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон 

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Ўзбек тили шарҳларини аспектга асосланган сентимент таҳлил қилиш”, 05.01.11- Рақамли технологиялар ва сунъий интеллект (физика-математика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.PhD/FM1388.
Илмий раҳбар: Ариоив Мерсаид, физика-математика фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Мирзо Улугʻбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети ҳузуридаги DSc.03/2025.27.12.FM.01.03 рақамли илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Мадрахимов Шавкат Файзуллаевич, техника фанлари доктори, профессор; Мухамедиева Дилноза Тулқиновна, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги Тошкент Ахборот технологиялари университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади ўзбек тилида ёзилган рақамли шарҳларни аспектга асосланган сентимент масаласи учун берилганларнинг интеллектуал таҳлили усули орқали тил моделини ишлаб чиқиш.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ўзбек тилининг агглютинатив хусусиятларини инобатга олган ҳолда, рақамли матнларни морфологик таҳлилга асосланган токенизациялаш ҳамда трансформерга асосланган БЕРТ трансформер моделининг энкодер қисми орқали сўзларнинг семантик вектор фазосини (эмбеддинг) шакллантириш усули такомиллаштирилган;
матндаги аспект атамаларининг чегараларини (БИО теглари асосида) юқори аниқликда белгилаш учун, контекстуал хотира (БиЛСТМ) ва кетма-кетлик қонуниятларини назорат қилувчи (CРФ) қатламларни ўзаро интеграция қилиш орқали, ўзбек тили учун мослаштирилган аспект атамаларини ажратиб олиш модели ишлаб чиқилган;
кўп аспектли шарҳларда ҳар бир аспектнинг ўзига тегишли сентимент қутбларини  аниқлаш самарадорлигини ошириш мақсадида, матн контекстини айнан кирувчи аспектга нисбатан филтрловчи махсус бошқариладиган механизмга эга Аспект жойлаштиришли контурли конволюцион тармоқ архитектураси ва унинг математик модели таклиф этилган;
ўзбек тили учун аспектни ажратиб олиш (БиЛСТМ-CРФ) ва унинг сентиментини аниқлаш (АЖККТ) моделларини кетма-кет усулида бирлаштирган, матн таркибидаги сентимент боғлиқликларни аниқлаш имконини берувчи яхлит Аспектга асосланган сентимент таҳлил (АБСА) интеллектуал тизими яратилган. 
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. ўзбек тилида ёзилган рақамли шарҳларни аспектга асосланган сентимент масаласи учун берилганларнинг интеллектуал таҳлили асосида:
аспектга асосланган сентимент таҳлил доирасида ишлаб чиқилган аспектларни автоматик аниқлаш ва семантик яқинлик бўйича гуруҳларга ажратиш алгоритмидан ИЛ–7823051524 – “Паратранслатор: параллел корпусга асосланган контекстологик электрон таржима луғат платформасини яратиш” инновацион лойиҳасида сўз бирликларини семантик ўхшашлик даражаси бўйича кластерлаш ва параллел корпусдаги таржима бирликларининг контекстуал мослигини ошириш мақсадида қўлланилган. Шу орқали таржима тизимидаги луғавий мослик ва контекст аниқлиги оширилган (Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университетининг 2025-йил 12-ноябрдаги 04/11-27556-сонли маълумотномаси). Илмий натижаларнинг қўлланилиши Паратранслатор платформасида параллел сегментлар орасидаги семантик мослик аниқлиги ошган, таржима контексти чуқурроқ таҳлил қилинган ва эмосионал оҳангни аниқлаш модули юқори натижани кўрсатган; 
автоматик хулоса чиқариш (абстраcтиве суммаризатион) ва контекстуал сентимент таҳлил методлари асосида фойдаланувчи фикрларини автоматик равишда таҳлил қилиш, муҳим аспектларни ажратиш ва қисқа семантик хулосалар шакллантириш мақсадида қўлланилган, тизим ижобий/салбий фикрларни ажратиш, асосий мавзуларни генерация қилиш ва хизмат сифатини баҳолаш учун ишлатилган (Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлигининг 2025-йил 6-августдаги 34-8/5533-сонли маълумотномаси). Илмий натижаларнинг қўлланилиши таҳлил аниқлиги 17,8% га, тезкорлик эса 15,3% га ошган, фойдаланувчи шарҳларини таҳлил қилишда контекстга мос хулосалар шакллантириш самарадорлиги кескин яхшиланган. Бу натижалар ахборот излаш, электрон тижорат ва бизнес таҳлили тизимларида 18% гача умумий самарадорлик ошишига олиб келган.