Садикова Нигора Мажидовнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Сальмонеллез инфекциясининг оқибатларини шаклланишида эссенциал микроэлементлар ва иммунологик яллиғланиш маркерларининг патогенетик аҳамияти” ихтисослик шифри: 14.00.36 – Аллергология ва иммунология (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган: B2018.2.DSc/Tib320.
Илмий раҳбар: Гулямов Наримон Гулямович, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Иммунология ва инсон геномикаси институти, DSc.02/30.12.2019.Tib.50.01.
Расмий оппонентлар: Ибадова Гульнара Алиевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Набиева Умида Пулатовна, тиббиёт фанлари доктори; Бобоев Қодиржон Тухтабаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Самарканд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: сальмонеллез инфекциясининг турли клиник кечишида эссенциал микроэлементлар ва иммунологик яллиғланиш маркерларининг аҳамиятини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор сальмонеллёзнинг ўткир фазасида яллиғланиш жараёнининг кучайиши сабабли кичик мактаб (7-14 ёш) ва ўсмирлар (15-18 ёш) гурухидаги болаларда ЎМП, СРО ва ЭЧТ миқдорларида ўзгаришлар хамда яллиғланишга хос IL-6, IL-8, IFN-γ ва IL-17A цитокинлари миқдорлари кескин ортиши аниқланган;
илк бор болаларда сальмонеллёз инфекциясида иммун номутаносиблигининг прогностик маркёрлари сифатида хисобланган цитокин балансининг (IL-6/IL-10, IFN-γ/IL-13, IL-17A/IL-10)   интеграл индекслари кўрсаткичларида касаллик кечишига хос ўзгаришлар аниқланган;
илк бор сальмонеллёзнинг чўзилган кечишида иккала ёш гуруҳларида яллиғланишга қарши IL-10 ва IL-13 цитокинлар миқдорининг ортиши сабабли яллиғланишга хос цитокинларнинг яллиғланишга қарши цитокинларга нисбати (IL-6/IL-10, IFN-γ/IL-13) камайиши аниқланган;
илк бор сальмонеллёз инфекциясида микроэлементларнинг (Zn, Se, Fe, Co, Br ва Cr) организмда қайта тақсимланиши сабабли зардобда камайиши ва шаклли элементларда ортиши, яъни микроэлементларнинг иммун ва метаболик жараёнларда фаол иштироки исботланган; 
илк бор IL-10 цитокини миқдори IL-10 G-1082A (rs1800896) гени полиморфизми GG- ва GA генотиплари сабабли юқори бўлиши ва IL-17A цитокини миқдори G-197A (rs2275913) гени полиморфизми AA ва GA генотиплари сабабли  ўртача ортиши касалликнинг назорат қилинадиган яллиғланиш реакциясига хослиги, IL-17A ва IL-10 юқори миқдорлари эса касалликнинг узоқ давом этиши учун шарт-шароит яратиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий этилиши. 
Сальмонеллёз инфекциясининг турли клиник кечишида эссенциал микроэлементлар ва иммунологик яллиғланиш маркерларининг аҳамиятини аниқлаш бўйича олинган илмий натижаларга кўра:
биринчи илмий янгилик: илк бор сальмонеллёзнинг ўткир фазасида яллиғланиш жараёнининг кучайиши сабабли кичик мактаб (7-17 ёш) ва ўсмирлар (15-18 ёш) гурухидаги болаларда ЎМП, СРО ва ЭЧТ миқдорларида ўзгаришлар ҳамда яллиғланишга хос IL-6, IL-8, IFN-γ ва IL-17A цитокинлари миқдорлари кескин ортиши аниқланганлиги бўйича «Ўткир диарея касалликларини ташхислашда бактериологик ва ПЗР усулларининг қиёсий техник-иқтисодий хусусиятлари» ва «Сальмонеллёз инфекциясининг оқибатларини башоратлашда эндоген маркерлар» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт маркази Вирусология илмий текшириш институти қошидаги мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2024 йил 20 декабрдаги 6-сонли хулосаси) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти юқумли касалликлар шифохонаси ва Сирдарё вилояти юқумли касалликлар шифохонасига 2023 йилда амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 20 мартдаги 14/30 маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар беморларда сальмонеллез инфекциясининг турли клиник кечишини ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммунологик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, чўзилган шакли ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш,  стационарда даволаниш муддатини қисқартириш  ва ҳаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Бухоро ва Сирдарё вилоятлари юқумли касалликлари шифохоналари амалий фаолиятларига жорий этилишида ўткир диарея касалликларини ташхислашда бактериологик ва ПЗР усулларининг қиёсий техник-иқтисодий хусусиятлари аниқлаш усулини қўллаш этиологик омилларни ПЗР да аниқлаш 11396508 иқтисодий самарадорлик бериши ва сальмонеллез инфекциясининг оқибатларини башоратлашда эндоген маркерларни аниқлаш усулини қўллаш хар бир беморга нисбатан 1024186 сўм иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: салмонеллёзнинг ўткир фазасида яллиғланиш жараёнининг кучайиши сабабли кичик мактаб ва ўсмирлар гурухидаги болаларда ЎМП, СРО ва ЭЧТ миқдорларида ўзгаришлар хамда яллиғланишга хос IL-6, IL-8, IFN-γ ва IL-17A цитокинлари миқдорлари кескин ортиши асосланган;
иккинчи илмий янгилик: илк бор болаларда сальмонеллёз инфекциясида иммун номутаносиблигининг прогностик маркёрлари сифатида хисобланган цитокин балансининг (IL-6/IL-10, IFN-γ/IL-13, IL-17A/IL-10)   интеграл индекслари кўрсаткичларида касаллик кечишига хос ўзгаришлар аниқланганлиги бўйича «Ўткир диарея касалликларини ташхислашда бактериологик ва ПЗР усулларининг қиёсий техник-иқтисодий хусусиятлари» ва «Сальмонеллёз инфекциясининг оқибатларини башоратлашда эндоген маркерлар» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт маркази Вирусология илмий текшириш институти қошидаги мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2024 йил 20 декабрдаги 6-сонли хулосаси) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти юқумли касалликлар шифохонаси ва Сирдарё вилояти юқумли касалликлар шифохонасига 2023 йилда амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 20 мартдаги 14/30 маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар беморларда сальмонеллёз инфекциясининг турли клиник кечишини ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммунологик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, чўзилган шакли ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш,  стационарда даволаниш муддатини қисқартириш  ва хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Бухоро ва Сирдарё вилоятлари юқумли касалликлари шифохоналари амалий фаолиятларига жорий этилишида ўткир диарея касалликларини ташхислашда бактериологик ва ПЗР усулларининг қиёсий техник-иқтисодий хусусиятлари аниқлаш усулини қўллаш этиологик омилларни ПЗР да аниқлаш 11396508 иқтисодий самарадорлик бериши ва сальмонеллёз инфекциясининг оқибатларини башоратлашда эндоген маркерларни аниқлаш усулини қўллаш хар бир беморга нисбатан 1024186 сўм иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: болалар салмонеллёз инфекциясида иммун номутаносиблигининг прогностик маркёрлари сифатида хисобланган цитокин балансининг (IL-6/IL-10, IFN-γ/IL-13, IL-17A/IL-10)   интеграл индекслари кўрсаткичларида касаллик кечишига хос ўзгаришлар асосланган;
учинчи илмий янгилик: илк бор сальмонеллёзнинг чўзилган кечишида иккала ёш гурухларида яллиғланишга қарши IL-10 ва IL-13 цитокинлар миқдорининг ортиши сабабли  яллиғланишга хос цитокинларнинг яллиғланишга қарши цитокинларга нисбати (IL-6/IL-10, IFN-γ/IL-13) камайиши аниқланганлиги бўйича «Ўткир диарея касалликларини ташхислашда бактериологик ва ПЗР усулларининг қиёсий техник-иқтисодий хусусиятлари» ва «Сальмонеллёз инфекциясининг оқибатларини башоратлашда эндоген маркерлар» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт маркази Вирусология илмий текшириш институти қошидаги мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2024 йил 20 декабрдаги 6-сонли хулосаси) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти юқумли касалликлар шифохонаси ва Сирдарё вилояти юқумли касалликлар шифохонасида 2023 йилда амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 20 мартдаги 14/30 маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар беморларда сальмонеллез инфекциясининг турли клиник кечишини ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммунологик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, чўзилган шакли ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш,  стационарда даволаниш муддатини қисқартириш  ва ҳаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Бухоро ва Сирдарё вилоятлари юқумли касалликлари шифохоналари амалий фаолиятларига жорий этилишида ўткир диарея касалликларини ташхислашда бактериологик ва ПЗР усулларининг қиёсий техник-иқтисодий хусусиятлари аниқлаш усулини қўллаш этиологик омилларни ПЗР да аниқлаш 11396508 иқтисодий самарадорлик бериши ва сальмонеллёз инфекциясининг оқибатларини башоратлашда эндоген маркерларни аниқлаш усулини қўллаш бир беморга нисбатан 1024186 сўм иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: салмонеллёзнинг чўзилган кечишида иккала ёш гурухларида яллиғланишга қарши IL-10 ва IL-13 цитокинлар миқдорининг ортиши сабабли  яллиғланишга хос цитокинларнинг яллиғланишга қарши цитокинларга нисбати (IL-6/IL-10, IFN-γ/IL-13) камайиши асосланган;
тўртинчи илмий янгилик: илк бор сальмонеллёз инфекциясида микроэлементларнинг (Zn, Se, Fe, Co, Br ва Cr) организмда қайта тақсимланиши сабабли зардобда камайиши ва шаклли элементларда ортиши, яъни микроэлементларнинг иммун ва метаболик жараёнларда фаол иштироки исботланганлиги бўйича «Ўткир диарея касалликларини ташхислашда бактериологик ва ПЗР усулларининг қиёсий техник-иқтисодий хусусиятлари» ва «Сальмонеллёз инфекциясининг оқибатларини башоратлашда эндоген маркерлар» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт маркази Вирусология илмий текшириш институти қошидаги мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2024 йил 20 декабрдаги 6-сонли хулосаси) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти юқумли касалликлар шифохонаси ва Сирдарё вилояти юқумли касалликлар шифохонасига 2023 йилда амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 20 мартдаги 14/30 маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар беморларда сальмонеллез инфекциясининг турли клиник кечишини ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммунологик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, чўзилган шакли ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш,  стационарда даволаниш муддатини қисқартириш  ва хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Бухоро ва Сирдарё вилоятлари юқумли касалликлари шифохоналари амалий фаолиятларига жорий этилишида ўткир диарея касалликларини ташхислашда бактериологик ва ПЗР усулларининг қиёсий техник-иқтисодий хусусиятлари аниқлаш усулини қўллаш этиологик омилларни ПЗР да аниқлаш 11396508 иқтисодий самарадорлик бериши ва сальмонеллез инфекциясининг оқибатларини башоратлашда эндоген маркерларни аниқлаш усулини қўллаш хар бир беморга нисбатан 1024186 сўм иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: салмонеллёз инфекциясида микроэлементларнинг (Zn, Se, Fe, Co, Br ва Cr) организмда қайта тақсимланиши сабабли зардобда камайиши ва шаклли элементларда ортиши, яъни микроэлементларнинг иммун ва метаболик жараёнларда фаол иштироки  асосланган;
бешинчи илмий янгилик: илк бор IL-10 цитокини миқдори IL-10 G-1082A (rs1800896) гени полиморфизми GG- ва GA генотиплари сабабли юқори бўлиши ва IL-17A цитокини миқдори G-197A (rs2275913) гени полиморфизми AA ва GA генотипларисабабли  ўртача ортиши касалликнинг назорат қилинадиган яллиғланиш реакциясига хослиги, IL-17A ва IL-10 юқори миқдорлари эса касалликнинг узоқ давом этиши учун шарт-шароит яратиши исботланганлиги бўйича «Ўткир диарея касалликларини ташхислашда бактериологик ва ПЗР усулларининг қиёсий техник-иқтисодий хусусиятлари» ва «Сальмонеллёз инфекциясининг оқибатларини башоратлашда эндоген маркерлар» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт маркази Вирусология илмий текшириш институти қошидаги мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2024 йил 20 декабрдаги 6-сонли хулосаси) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти юқумли касалликлар шифохонаси ва Сирдарё вилояти юқумли касалликлар шифохонасига 2023 йилда амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 20 мартдаги 14/30 маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар беморларда сальмонеллез инфекциясининг турли клиник кечишини ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммунологик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, чўзилган шакли ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш,  стационарда даволаниш муддатини қисқартириш  ва хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Бухоро ва Сирдарё вилоятлари юқумли касалликлари шифохоналари амалий фаолиятларига жорий этилишида ўткир диарея касалликларини ташхислашда бактериологик ва ПЗР усулларининг қиёсий техник-иқтисодий хусусиятлари аниқлаш усулини қўллаш этиологик омилларни ПЗР да аниқлаш 11396508 иқтисодий самарадорлик бериши ва сальмонеллез инфекциясининг оқибатларини башоратлашда эндоген маркерларни аниқлаш усулини қўллаш хар бир беморга нисбатан 1024186 сўм иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: IL-10 цитокини миқдори IL-10 G-1082A (rs1800896) гени полиморфизми GG- ва GA генотиплари сабабли юқори бўлиши ва IL-17A цитокини миқдори G-197A (rs2275913) гени полиморфизми AA ва GA генотипларисабабли  ўртача ортиши касалликнинг назорат қилинадиган яллиғланиш реакциясига хослиги, IL-17A ва IL-10 юқори миқдорлари эса касалликнинг узоқ давом этиши учун шарт-шароит яратиши асосланган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish