Эргашева Наргиза Хошимжоновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Экиш муддати ва меъёрининг мойли кунгабоқар навларининг ўсиши, ривожланиши ва ҳосилдорлигига таъсири (Тошкент вилоятининг суғориладиган типик бўз тупроқлари шароитида)”, 06.01.08-Ўсимликшунослик (қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Qx1214
Илмий раҳбар: Юлдашева Зулфия Камаловна, қишлоқ хўжалиги фанлари номзоди, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат аграр университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат аграр университети, DSc.08/2025.27.12.Qx.02.01.
Расмий оппонентлар: Аманова Махфурат Эшмурадовна, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор; Абдуллаев Исмоил Иброҳимжонович, қишлоқ хўжалиги фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Тошкент вилоятининг суғориладиган типик бўз тупроқлари шароитида мойли кунгабоқардан юқори ва сифатли ҳосил етиштиришда мақбул нав, экиш муддати ва меъёрини аниқлаш ҳамда ишлаб чиқаришга тавсиялар беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор, Тошкент вилоятининг суғориладиган типик бўз тупроқлари шароитида мойли кунгабоқарнинг Дилбар, Бузулук ва Заррин навларини асосий экин сифатида етиштиришда мақбул нав (Бузулук), экиш муддати (апрел ойининг иккинчи ўн кунлиги) ва меъёри (60 минг дона/га) аниқлаб берилган; 
кунгабоқар навлари 15-апрел муддатида гектарига 60 минг дона уруғ ҳисобида экилганда 50, 70 ва 80 минг дона/га экиш меъёрларига ҳамда 1 апрел ва 1-май муддатларидаги барча экиш меъёрларига (50, 60, 70 ва 80 минг дона/га) нисбатан ўсимликнинг ўсиши, ривожланиши, фотосинтетик фаолияти, ҳосилдорлиги ва уруғ сифатига юқори ижобий таъсир этганлиги аниқланган;
кунгабоқар навлари эрта (1 апрел) ва кеч (1 май) экиш муддатларида экилганда 15-апрел муддатига нисбатан ўсимлик бўйи, барг сони, барг юзаси, қуруқ массаси ва фотосинтез соф маҳсулдорлиги паст бўлганлиги аниқланган, ҳар бир экиш муддатида эса кўрсаткичларнинг юқори ёки паст бўлиши экиш меъёрлари ва навга боғлиқлиги, кеч экиш муддатида ва Заррин навида саватларнинг 2-6 кунга эртароқ пишиши, шунингдек, навларнинг ўсиши, ривожланиши ва ҳосил шакллантириши учун 1704,1, 1664,3, 1549,7 0C фаол ҳарорат талаб қилиниши илмий асосланган; 
мақбул экиш муддати ва меъёри кунгабоқар навларининг маҳсулдорлик кўрсаткичлари (сават диаметри, унинг умумий оғирлиги ва битта саватдаги уруғлар сони ва уларнинг оғирлиги, тўлиқ уруғлар сони), 1000 та уруғ вазни ва уруғ мойдорлигига ижобий таъсир этиганлиги ва бунда 15-апрелда 60 минг дона/га меъёрда экилган Бузулук навида саватлар маҳсулдорлиги (тўлиқ уруғлар сони 1947,2 дона, вазни 185 грамм), 1000 та уруғ вазни (95,0 грамм) ва уруғ мойдорлиги (48,8 %) энг юқори бўлиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тошкент вилоятининг суғориладиган типик бўз тупроқлари шароитида мойли кунгабоқар навларининг мақбул экиш муддати ва меъёрини аниқлаш бўйича олиб борилган илмий тадқиқот натижалари асосида:
“Кунгабоқар етиштириш технологияси бўйича тавсиялар” номли тавсиянома ишлаб чиқилган ва Тошкент вилояти фермер хўжаликларида амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 14-июлдаги 05/05-04/379-сон маълумотномаси). Мазкур тавсиялар асосий экин сифатида мойли кунгабоқар навларини етиштириш ва улардан юқори ҳамда сифатли ҳосил олишда навлар бўйича мақбул экиш муддати ва кўчат қалинлигини белгилаш, мос агротехник тадбирларни тўғри ўтказиш бўйича қўлланма сифатида хизмат қилмоқда;
мойли кунгабоқарнинг “Дилбар” ва “Бузулук” навларини баҳорги муддатда етиштириш технологияси Тошкент вилоятининг Оққўрғон тумани “Солиҳа Шерзодбек” фермер хўжалигида 3,5 га, “Шамсиддин Анвар Файз” фермер хўжалигининг 4,0 га, “Оққўрғон Нур Агро” фермер хўжалигида 3,5 га, туман бўйича жами 11,0 га майдонда жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 14-июлдаги 05/05-04/379-сон маълумотномаси). Натижада, навлар 15-апрелда гектарига 60 минг дона/га уруғ ҳисобида экилган вариантларда энг юқори ҳосил олишга эришилиб, фермер хўжаликлари бўйича “Дилбар” навида 32,3-35,2 с/га ни, “Бузулук” навида 35,5-38,2 с/га ни ташкил этган ҳолда, 70 минг дона/га уруғ экилган вариантларга нисбатан навлар бўйича ўртача 1,5-2,3 с/га қўшимча ҳосил олинган. “Бузулук” навининг ҳосилдорлиги иккала экиш меъёрида ҳам “Дилбар” навига нисбатан 3,0-3,5 с/га юқори бўлиб, пировардида рентабеллик даражаси (162,0-176,0 %) ҳам 21,0-26,0 % юқори бўлишига эришилган;
мойли кунгабоқар навларини мақбул экиш муддати ва кочат қалинлигида экиб етиштириш технологияси Оҳангарон туманидаги “Бахтиёр Назира қувончи” фермер хўжалигида 2,5 гектар майдонда жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 14-июлдаги 05/05-04/379-сон маълумотномаси). Натижада, “Дилбар” ва “Бузулук” навлари 15-апрелда гектарига 60 минг дона уруғ меъёрида экилганда ҳосилдорлик 32,3 ва 36,1 с/га, 70 минг дона уруғ меъёрида экилганда 30,2 ва 33,8 с/га ни ташкил этиб, иккала навда ҳам кам экиш меъёрида 2,1 ва 2,3 с/га қўшимча ҳосил олинган. “Бузулук” нави гектарига 60 минг дона уруғ меъёрида экилганда “Дилбар” навига нисбатан энг юқори қўшимча ҳосилдорликка (3,8 с/га) эришилиб, рентабеллик даражаси (153,0 %) ҳам 23,0 % га юқори бўлган ҳамда гектаридан қўшимча 3232,0 минг сўм соф даромад олиш имконини берган.