Turebekov Anvarbek Adilbekovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I.Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, “Sanoatda ishlab chiqarish harajatlari tejamkorligini takomillashtirish mexanizmlari”, ixtisoslik shifri 08.00.03 – “Sanoat iqtisodiyoti”.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2026.1.DSc/Iqt4901
Ilmiy maslaqatchi: iqtisod fanlari doktori, akademik Ayimbetov Nag‘met Qallievich.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Qoraqalpog‘ston bo‘limi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent davlat texnika universiteti, DSc.03/2025.27.12.I.02.05.
Rasmiy opponentlar: iqtisodiyot fanlari doktori, professor Kadirov Abdusattorxodja, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Tursunxodjaev Marat Lutfullaevich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Ruzieva Dilobar Isomjonovna.
Yetakchi tashkilot: Buxoro davlat texnika universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi. Ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda intellektual kapitalning roli “UZKABEL” aksiyadorlik jamiyati ishlab chiqarish xarajatlari tejamkorligini ta’minlashda ta’siri boʻyicha ilmiy-nazariy, ilmiy-uslubiy va ilmiy-amaliy ahamiyatga ega taklif hamda tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
uslubiy yondashuvga ko‘ra “ishlab chiqarish moddiy xarajatlari” tushunchasining iqtisodiy kategoriya sifatidagi mazmuni kapitallashuv darajasi va uni tartibga solishni ta’minlash jarayonida innovatsiyalar orqali rivojlanib borishi mumkinligi asoslash hamda nazariy va uslubiy jihatdan qo‘llashning iqtisodiy samaradorligini intellektual kapital bilan bog‘liqligi nuqtai nazaridan takomillashtirilgan;
ishlab chiqarish jarayoni bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan iqtisodiy mexanizm sifatidagi ishlab chiqarish xarajatlarini tartibga solish uslubiyoti intellektual kapitalning innovatsion kapitallashuvi asosida xarajatlarning iqtisodiy samaradorligini oshirish hamda ushbu samaradorlikni baholashning tegishli hisob-kitob usularini taklif etish orqali takomillashtirilgan;
“UZKABEL” qo‘shma korxonasi asosiy sanoat ishlab chiqarish xususiyatlariga ko‘ra faoliyat moliyaviy holatini aniqlash uslubiy asoslari to‘lov koeffisienti (TK > 2,0), joriy likvidlik koeffisienti (JLK > 2,0), absolyut likvidlik koeffisienti (ALK > 0,2-0,5), zararlarni qoplash koeffisienti (ZQK > 0,1-0,3), zaxira fondi (ZF > 1,0) me’yoriy ko‘rsatkichlarining maqbul chegaralarini belgilash orqali takomillashtirilgan;
ishlab chiqarish xarajatlaridan foydalanishning muqobilligini ta’minlash (MIChXF), xarajatlar boshqaruvining o‘zgarishi (O‘XB), ishlab chiqarish xarajatlarining iqtisodiy o‘sishi sifatiga ta’siri (TIO‘S), ular o‘rtasidagi qarama-qarshiliklar tizimi (TQQ) jarayonlari uzviyligiga erishish orqali sanoatda ishlab chiqarish xarajatlarning o‘zaro muvofiqligini ta’minlash taklifi asoslangan;
«UZKABEL» aksiyadorlik jamiyatining barqaror rivojlanishini ta’minlovchi ko‘p omilli ekonometrik model asosida intellektual salohiyatdan foydalanishni o‘rtacha tushum hajmining oshishiga ijobiy ta’sirining 2030 yilga qadar prognoz ko‘rsatkichlari ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda sanoat korxonalarini intellektual kapitalning roli boʻyicha olingan ilmiy natijalar asosida:
ishlab chiqarish jarayoni bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan iqtisodiy mexanizm sifatidagi ishlab chiqarish xarajatlarini tartibga solish uslubiyoti intellektual kapitalning innovatsion kapitallashuvi asosida xarajatlarning iqtisodiy samaradorligini oshirish hamda ushbu samaradorlikni baholashning tegishli hisob-kitob usularini taklif etish orqali takomillashtirish taklifi “UZKABEL” aksiyadorlik jamiyati amaliyotida foydalanilgan (“UZKABEL” aksiyadorlik jamiyatining 2025-yil 16-dekabr 3/136-sonli ma’lumotnomasi). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida ishlab chiqarish jarayoni bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan iqtisodiy mexanizm sifatidagi ishlab chiqarish xarajatlarini tartibga solish uslubiyotining samaradorligini oshirish imkoni yaratilgan;
“UZKABEL” qo‘shma korxonasi asosiy sanoat ishlab chiqarish xususiyatlariga ko‘ra faoliyat moliyaviy holatini aniqlash uslubiy asoslari to‘lov koeffisienti (TK > 2,0), joriy likvidlik koeffisienti (JLK > 2,0), absolyut likvidlik koeffisienti (ALK > 0,2-0,5), zararlarni qoplash koeffisienti (ZQK > 0,1-0,3), zaxira fondi (ZF > 1,0) me’yoriy ko‘rsatkichlarining maqbul chegaralarini belgilash orqali takomillashtirish taklifi “UZKABEL” aksiyadorlik jamiyati amaliyotida foydalanilgan (“UZKABEL” aksiyadorlik jamiyatining 2025-yil 16-dekabr 3/136-sonli ma’lumotnomasi). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida “UZKABEL” qo‘shma korxonasi asosiy sanoat ishlab chiqarish xususiyatlariga ko‘ra faoliyat moliyaviy holati natijalarining aniqligini oshirish imkoni yaratilgan;
ishlab chiqarish xarajatlaridan foydalanishning muqobilligini ta’minlash (MIChXF), xarajatlar boshqaruvining o‘zgarishi (O‘XB), ishlab chiqarish xarajatlarining iqtisodiy o‘sishi sifatiga ta’siri (TIO‘S), ular o‘rtasidagi qarama-qarshiliklar tizimi (TQQ) jarayonlari uzviyligiga erishish orqali sanoatda ishlab chiqarish xarajatlarning o‘zaro muvofiqligini ta’minlash taklifi “UZKABEL” aksiyadorlik jamiyati amaliyotida foydalanilgan (“UZKABEL” aksiyadorlik jamiyatining 2025-yil 16-dekabr 3/136-sonli ma’lumotnomasi). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida sanoatda ishlab chiqarish xarajatlarning o‘zaro muvofiqligini ta’minlash samaradorligini oshirish imkoni yaratilgan;
«UZKABEL» aksiyadorlik jamiyatining barqaror rivojlanishini ta’minlovchi ko‘p omilli ekonometrik model asosida intellektual salohiyatdan foydalanishni o‘rtacha tushum hajmining oshishiga ijobiy ta’sirining 2030 yilga qadar ishlab chiqilgan prognoz ko‘rsatkichlari “UZKABEL” aksiyadorlik jamiyati amaliyotida foydalanilgan (“UZKABEL” aksiyadorlik jamiyatining 2025-yil 16-dekabr 3/136-sonli ma’lumotnomasi). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida «UZKABEL» aksiyadorlik jamiyatining barqaror rivojlanishini ta’minlashda intellektual salohiyatdan foydalanishni o‘rtacha tushum hajmining oshishiga ijobiy ta’sirining istiqboldagi parametrlarini o‘zaro muvofiqlashtirish imkoni yartilgan.
