Gaipov Janibek Muratbaevichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqidagi e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. 
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Global ekologik o‘zgarishlar sharoitlarida qishloq xo‘jaligida erdan samarali foydalanishni takomillashtirish (Qoraqalpog‘iston Respublikasi misolida)”, 08.00.04 – “Qishloq xo‘jaligi iqtisodiyoti” (iqtisodiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.3.PhD/Iqt5661.
Ilmiy rahbar: Kudaibergenov Azamat Shamuratovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti, PhD.03/30.01.2020.I.20.06.
Rasmiy opponentlar: Ubaydullaev Kayrulla, iqtisodiyot fanlari doktori, professor; Safieva Nigora Nurmuxamadovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD). 
Yetakchi tashkilot: Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II.Tadqiqotning maqsadi: global ekologik o‘zgarishlar sharoitida qishloq xo‘jaligida er resurslaridan samarali foydalanish tizimini ilmiy asosda takomillashtirish va uni barqaror boshqarish mexanizmlarini ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
er resurslaridan foydalanish samaradorligini ekologik, iqtisodiy va biotik ko‘rsatkichlar asosida integral tarzda baholaydigan “Agroekologik samaradorlik integral indeksi (ASII)” qiymatlari asosida yuqori samaradorlik zonasi (ASIIyu≥0,8), o‘rta samaradorlik zonasi (0,5≤ASIIo‘<0,8), past samaradorlik zonasi (ASIIp<0,5) chegaralarini belgilash orqali samarali va takomillashtirishga muhtoj maydonlarni aniqlash taklifi ishlab chiqilgan;
er, suv, atmosfera, inson faoliyati tizimi sinergetik nazariya asosida tahlil qilinib, agroekotizimlar uchun moslashuv chegarasi (MCh)ni belgilaydigan geoekotizimli adaptiv-menejment modelining amal qilish mexanizmi holatni aniqlash va ma’lumot yig‘ish yo‘nalishi bo‘yicha er holati indeksi (EHI ≥ 70), suv balans koeffisienti (SBK ≥ 0,8), harorat anomalligi (HA≤ +1°C), antropogen yuklama (AYu≤ 2 t/ha/yil) ko‘rsatkichlari orqali takomillashtirilgan;
qishloq xo‘jaligi erlarining ekologik holatini baholashda er qobig‘i degradatsiyasi jarayonlari, global ekologik o‘zgarishlar va agroekologik barqarorlik indeksini birlashtiruvchi “Agroekologik-litosferaviy integratsion modeli” parametrlari o‘lchov birligi, ma’lumot yig‘ish intervali, monitoring chastotasi, ma’lumot manbasini aniqlashtirish orqali takomillashtirilgan;
Qoraqalpog‘iston Respublikasi qishloq xo‘jaligi erlaridan foydalanish samaradorligi ko‘rsatkichlarining 2028 yilga qadar prognoz parametrlari ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Global iqlim o‘zgarishi sharoitida qishloq xo‘jaligida erdan samarali foydalanishni takomillashtirish bo‘yicha olingan ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar asosida:
er resurslaridan foydalanish samaradorligini ekologik, iqtisodiy va biotik ko‘rsatkichlar asosida integral tarzda baholaydigan “Agroekologik samaradorlik integral indeksi (ASII)” qiymatlari asosida yuqori samaradorlik zonasi (ASIIyu≥0,8), o‘rta samaradorlik zonasi (0,5≤ASIIo‘<0,8), past samaradorlik zonasi (ASIIp<0,5) chegaralarini belgilash orqali samarali va takomillashtirishga muhtoj maydonlarni aniqlash taklifi Qoraqalpog‘iston Respublikasi qishloq xo‘jaligi sub’ektlari faoliyatida amaliyotga joriy etilgan (Qoraqalpog‘iston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining 2025 yil 3 oktyabrdagi 04/010-3745-son ma’lumotnomasi). Mazkur tizimning amaliyotga joriy etilishi natijasida er, suv va biotik omillarni kompleks ravishda hisobga olgan holda foydalanish samaradorligi raqamli ko‘rsatkich orqali baholanib, agro er resurslarini boshqarishda xatarlar aniq ko‘rilib, iqtisodiy va ekologik foyda bir vaqtning o‘zida sezilarli darajada oshgan;
er, suv, atmosfera, inson faoliyati tizimi sinergetik nazariya asosida tahlil qilinib, agroekotizimlar uchun moslashuv chegarasi (MCh)ni belgilaydigan geoekotizimli adaptiv-menejment modelining amal qilish mexanizmi holatni aniqlash va ma’lumot yig‘ish yo‘nalishi bo‘yicha er holati indeksi (EHI ≥ 70), suv balans koeffisienti (SBK ≥ 0,8), harorat anomalligi (HA≤ +1°C), antropogen yuklama (AYu≤ 2 t/ha/yil) ko‘rsatkichlari orqali takomillashtirish taklifi Qoraqalpog‘iston Respublikasi qishloq xo‘jaligi sub’ektlari faoliyatida amaliyotga joriy etilgan (Qoraqalpog‘iston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining 2025 yil 3 oktyabrdagi 04/010-3745-son ma’lumotnomasi). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida agroekosistemalarning er-suv-atmosfera-inson tizimi kontekstida barqaror boshqaruvi yo‘lga qo‘yish, resursdan ortiqcha foydalanish holatlarini aniqlash, moslashtiruvchi choralar orqali degradatsiya xavfini sezilarli darajada kamaytirish imkoni yaratilgan;
qishloq xo‘jaligi erlarining ekologik holatini baholashda er qobig‘i degradatsiyasi jarayonlari, global ekologik o‘zgarishlar va agroekologik barqarorlik indeksini birlashtiruvchi “Agroekologik-litosferaviy integratsion modeli” parametrlari o‘lchov birligi, ma’lumot yig‘ish intervali, monitoring chastotasi, ma’lumot manbasini aniqlashtirish orqali takomillashtirish taklifi Qoraqalpog‘iston Respublikasi qishloq xo‘jaligi sub’ektlari faoliyatida amaliyotga joriy etilgan (Qoraqalpog‘iston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining 2025 yil 3 oktyabrdagi 04/010-3745-son ma’lumotnomasi). Mazkur qishloq xo‘jaligi erlarining degradatsiyasi aniq belgilandi, global ekologik o‘zgarishlar nazorat qilina boshladi va agroekologik barqarorlik indeksi (ABI) bo‘yicha yuqori darajadagi tahlil qilish bilan er resurslardan foydalanish samaradorligi sezilarli darajada oshgan;
Qoraqalpog‘iston Respublikasi qishloq xo‘jaligi erlaridan foydalanish samaradorligi ko‘rsatkichlarining 2028 yilga qadar ishlab chiqilgan prognoz parametrlari Qoraqalpog‘iston Respublikasi qishloq xo‘jaligi sub’ektlari faoliyatida amaliyotga joriy etilgan (Qoraqalpog‘iston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining 2025 yil 3 oktyabrdagi 04/010-3745-son ma’lumotnomasi). Mazkur prognozlarning amaliyotga joriy etilishi natijasida prognoz modellari asosida erdan foydalanish natijalarining 3-5 yillik rivojlanish ssenariylari shakllantirilib, ularning asosida mintaqaviy er-suv resurslarini rejalashtirish tizimi ishlab chiqilgan.