Инагамова Маҳлиё Хожиакбар қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Анал каналининг амалиётдан кейинги стриктураларини тащхислаш ва даволашни такомиллаштириш», 14.00.27 – Хирургия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.2.PhD/Tib3625.
Илмий раҳбар: Баймаков Сайфиддин Рисбаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.17.03.
Расмий оппонентлар: Мамараджабов Собиржон Эргашевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Jong Woo Kim, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Япония).
Етакчи ташкилот: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: амалиётдан кейинги анал канал стриктураси билан оғриган беморларни даволаш натижаларини ташхислаш ва комплекс даволаш усулларини такомиллаштириш йўли билан яхшилашдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
перианал сохада учрайдиган касалликларда анал канал стриктурасини ривожланишида эпителий ҳужайралари метаплазияси, шилимшиқ гиперпродукция, қон томирлар кенгайиши, фибробластлар пролиферацияси жараёнлари ва механизмлари клиник-морфологик жихатдан аниқланган;
анал канал стриктурасида кескин дистрофик ўзгаришлар, фибриноид бўкиш, гиалиноз, келоид чандиқ, ва девори қалинлашган ҳолатларда клиник-морфологик ўрганишлар асосида замонавий ташхислаш ва оғирлик даражасини баҳолаш ва бужлаш учун ишлаб чиқилган қурилма такомиллаштирилган;
анал канал стриктурасини даволашда компенсация босқичида (анал канал торайиши-1,3-1,8 смгача) ва субкомпенсация босқичида (анал канал торайиши 0,7-1,2 смгача) коррекциялаш мақсадида замонавий такомиллашган алгоритм  ишлаб чиқилган;
анал канал стенозлари даражасини, босқичларини баҳолаш, ташхислаш ва уни коррекциялаш усуллари орқали беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, ижобий даволаш натижаларни ошириш, касалхонадаги ётоқ кунларини камайтириш, интраоперацион ва операциядан кейинги асоратларни сонини камайтириш мақсадида анал канал стриктурасини бахоловчи тўплам ишлаб чиқилган (Ўзбекистон Республикаси фойдали модел учун патент FAP 2505). 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Анал каналининг амалиётдан кейинги стриктураларини тащхислаш ва даволашни такомиллаштириш бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 07.07.2025 й. 21/40-сон хулосаси):
биринчи илмий янгилик: перианал сохада учрайдиган касалликларда анал канал стриктурасини ривожланишида эпителий ҳужайралари метаплазияси, шилимшиқ гиперпродукция, қон томирлар кенгайиши, фибробластлар пролиферацияси жараёнлари ва механизмлари клиник-морфологик жихатдан аниқланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Яккасарой туман тиббиёт бирлашмаси марказий кўп тармоқли поликлиникаси (24.09.2024 й. 1488-14-207-TB/2024-сон буйруғи), Миллий тиббиёт маркази (01.02.2025 й. 0I-03/9-сон буйруғи) ва Тошкент шахар тез тиббий ёрдам клиник шифохонаси (07.02.2025 й. 13-сон буйруғи) билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: анал канал стриктураси хирургик даволаш муддати усули танлашда ишлаб чиқилган алгоритм шартларига кўра касаллик кечишининг оғирлик даражаси ва асоратларини ҳисобга олиш зарурияти исботланди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: анал канал стриктураси билан беморларнинг стационар шароитда даволаш одатда умумий ўртача 10-12 кун учун 2145600 сўм. Беморларнинг барча лаборатор-инструментал текширишларига жами 877450 сўм сарфланади. Хулоса: перианал сохада ўтказилган амалиётлар АКС ривожланиш сабабларидан бири бўлиб, тўқималарнинг ўзгариши ўтказилган жарроҳлик амалиёт хажмига, техник қийинчиликларга ва организмнинг чандиқ ҳосил бўлиши индивидуал мойиллигига боғлиқ.
иккинчи илмий янгилик: анал канал стриктурасида кескин дистрофик ўзгаришлар, фибриноид бўкиш, гиалиноз, келоид чандиқ, ва девори қалинлашган ҳолатларда клиник-морфологик ўрганишлар асосида замонавий ташхислаш ва оғирлик даражасини баҳолаш ва бужлаш учун ишлаб чиқилган қурилма такомиллаштирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Яккасарой туман тиббиёт бирлашмаси марказий кўп тармоқли поликлиникаси (24.09.2024 й. 1488-14-207-TB/2024-сон буйруғи), Миллий тиббиёт маркази (01.02.2025 й. 0I-03/9-сон буйруғи) ва Тошкент шахар тез тиббий ёрдам клиник шифохонаси (07.02.2025 й. 13-сон буйруғи) билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: касаллик кечишининг оғирлик даражасини субектив ва обьектив баҳолаш, жароҳлик аралашуви оптимал усулини танлаш, ишлаб чиқиш ва даволаш чора-тадбирларга асосланган тактикасини белгилаш учун ишлаб чиқилган алгоритмдан фойдаланиш операциядан кейинга асоратлар ва юзага келиши мумкин бўлган асоратлар, олдини олиш ва камайтириш имконини берди ва самарали натижадорликка кўмаклашди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: бужлаш учун ишлаб чиқилган қурилма асосида беморларнинг бюджетдан ташқари йиллик иқтисодий кўрсаткич 21255400 сўмни ташкил етади. Хулоса: АКСни ташхислаш учун ишлаб чиқилган тўпламни қўллаш натижасида АКС 3та даражага ажратилди ва морфологик фарқлари ўрганилди. АКС нинг компенсация босқичида морфологик ўзгаришлари: эпителий ҳужайралари метаплазияси, шилимшиқ гиперпродукция, қон томирлар кенгайиши, фибробластлар пролиферацияси жараёнлари аниқланади. АКС нинг субкомпенсация босқичида морфологик ўзгаришлар: атрофик ва склеротик ўзгаришлар, фиброматоз толаларнинг бетартиб, хаотик жойлашиши, интерстициал шишлар, чандиқланиш кузатилади. АКСнинг декомпенсация босқичида-морфологик ўзгаришлар: кескин дистрофик ўзгаришлар, фибриноид бўкиш, гиалиноз, келоид чандиқ, қон томирлар торайган сони камайган, девори қалинлашган. 
учинчи илмий янгилик: анал канал стриктурасини даволашда компенсация босқичида (анал канал торайиши-1,3-1,8 смгача) ва субкомпенсация босқичида (анал канал торайиши 0,7-1,2 смгача) коррекциялаш мақсадида замонавий такомиллашган алгоритм  ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Яккасарой туман тиббиёт бирлашмаси марказий кўп тармоқли поликлиникаси (24.09.2024 й. 1488-14-207-TB/2024-сон буйруғи), Миллий тиббиёт маркази (01.02.2025 й. 0I-03/9-сон буйруғи) ва Тошкент шахар тез тиббий ёрдам клиник шифохонаси (07.02.2025 й. 13-сон буйруғи) билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: патогенетик мақсадли даволаш усулларини танлашда хизмат қилиши, ҳамда касалланиш асоратларининг профилактикасида, беморлар ҳаёт сифатини яхшилашга қаратилган чора-тадбирларни олиб боришнинг илмий асосланганлиги билан изоҳланади. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: даволаш самарадорлигини асослаш учун тавсия этилган усул ҳар бир ҳолат учун 3500000 сўмни тежашга олиб келиши мумкин. Хулоса: анал сохадаги амалиётлардан кейинги стриктуралар морфологик белгиларига асосланган  диагностик-даволаш алгоритми ташхисни тўғри ва эрта қўйиш ва даволаш тактикасини такомиллаштиришга имкон беради. АКС нинг компенсация босқичида( анал канал торайиши-1,3-1,8смгача) консерватив даволаш чора-тадбирлари чандиқ юмшатувчи малхамлар ва шамчалардан, ҳар кунлик бармоқ билан кенгайтириш муолажалари ўтказилади. Ижобий натижалар 95% беморларда кузатилди, 5% беморларда қўшимча бужлаш амалиёти ҳам ўтказилди. Ижобий натижалар 100% ташкил этди.
тўртинчи илмий янгилик: анал канал стенозлари даражасини, босқичларини баҳолаш, ташхислаш ва уни коррекциялаш усуллари орқали беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, ижобий даволаш натижаларни ошириш, касалхонадаги ётоқ кунларини камайтириш, интраоперацион ва операциядан кейинги асоратларни сонини камайтириш мақсадида анал канал стриктурасини бахоловчи тўплам ишлаб чиқилган (Ўзбекистон Республикаси фойдали модел учун патент FAP 2505). Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Яккасарой туман тиббиёт бирлашмаси марказий кўп тармоқли поликлиникаси (24.09.2024 й. 1488-14-207-TB/2024-сон буйруғи), Миллий тиббиёт маркази (01.02.2025 й. 0I-03/9-сон буйруғи) ва Тошкент шахар тез тиббий ёрдам клиник шифохонаси (07.02.2025 й. 13-сон буйруғи) билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: беморларда анал каналда ўтказилган турли хил жарроҳлик амалиётларидан сўнг юзага келиши мумкин бўлган турли хил асоратлар, торайишларнинг олдини олишга ва тегишли тактик-стратегик даво-профилактик чора-тадбирларни яхшилаш ва такомиллаштириш орқали анал канал стриктураси касалллигини даволаш тартиби бойитилганлиги билан изоҳланган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: анал канал стриктураси билан беморларни таклиф этилган хирургик тактикани қўллаш орқали даволаш натижасида реабилитация муддатларининг қисқариши, хаёт сифатининг яхшиланиши ва мехнат фаолиятининг тикланиши туфайли йиллик иқтисодий кўрсаткич эса ўз навбатида 25% гача бюджет маблағларини тежашга олиб келади. Хулоса: модификациялашган Миллиган-Морган усулида геморроидэктомия беморлар 3,092 марта кўпроқ чандиқли стенозлар пайдо бўлди. Шулардан, 2,185 маротаба кўпроқ электрохирургик ва лазерли геморроидэктомияни (р<0,001) бошидан ўтказган беморларга нисбатан 2,185 маротаба кўпроқ оғир даражали чандиқли стенозга чалиниш эҳтимолига эга бўлишади. Тўғри ичакдаги ташқи ва ички геморрой туфайли бажарилган жарроҳлик амалиётларининг энг оғир асорати – анал стенозлар модификациялашган Миллиган-Морган усулида геморроидэктомия қилинган беморларда замонавий жарроҳлик даволаш усулларида бажарилган аралашувларга нисбатан 2 маротаба кўпроқ учрайди.

Yangiliklarga obuna bo‘lish