Ne’matova Muhlisaxon Ilxomjon qizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I.Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Buyruq akti lisoniy xususiyatlarining qiyosiy tadqiqi (o‘zbek va ingliz tillari misolida)” 10.00.06 – Qiyosiy adabiyotshunoslik, chog‘ishtirma tilshunoslik va tarjimashunoslik ixtisosligi bo‘yicha.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.2.PhD/Fil6245.
Ilmiy rahbar: Qosimova Guljahon Mahmudovna, tarix fanlari nomzodi, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Farg‘ona davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Farg‘ona davlat universiteti, DSc.03/2025.27.12.Fil.10.05 raqamli Ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: filologiya fanlari doktori, professor Ganieva Dil`dora Azizovna, ikkinchi rasmiy opponent sifatida filologiya fanlari doktori, professor Nosirova Umida Ikromovna.
Yetakchi tashkilot: Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II.Tadqiqotning maqsadi o‘zbek va ingliz tillaridagi buyruq nutq aktining lisoniy xususiyatlarini chog‘ishtirish orqali ularning ifodalovchi vositalari, grammatik va fonetik xususiyatlari, vaziyatga asoslangan muloqot doirasida sodir bo‘ladigan kontekstual shakllanishi, shuningdek, nutq uslublardagi o‘xshash va farqli jihatlarini milliy-mental xususiyatlar doirasida tadqiq qilishdan iborat. 
III.Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
o‘zbek va ingliz tillarida muloqot jarayonida nutqiy aktlarning, xususan, buyruq aktining kommunikativ-pragmatik xususiyatlari tizimli ravishda tahlil qilinib, ifoda mazmunini etkazishda grammatik vositalar bilan bir qatorda intonatsiya, urg‘u, pauza va boshqa fonetik vositalar ham muhimligi empirik dalillar yordamida asoslangan; 
buyruq aktining pragmatik aspektida vaziyatga asoslangan muloqot doyrasida sodir bo‘ladigan kontekstual shakllanishi ko‘rib chiqilib, o‘zbek tilidagi “iltimos”, “mumkin emas!”, “darhol!”, “qani”, “marhamat”, “...qila olasizmi?” kabi ifodalar, ingliz tilidagi “please”, “Can you…?”, “Would you mind…?”, “Can’t you…?, “Won’t you…?”, “Do you think you could…?” kabi konstruksiyalarga xos semantik-pragmatik jihatlar tadqiq qilingan;
rasmiy uslubda o‘zbek tilida “qaror qiladi”, “qabul qilinsin”, “yuklatilsin” kabi, ingliz tilida “order”, “instruct”, “direct” kabi ifodalar buyruq aktining xarakterli xususiyati ekanligi, badiiy uslubda buyruq nutq aktlarini xarakter yaratish, ijtimoiy status va emotsional holatni aks ettiruvchi vosita sifatida maishiy-madaniy kontekstni yoritishi rasmiy va badiiy matnlardan olingan misollar bilan dalillangan;
qiyoslanayotgan ikki tilning og‘zaki so‘zlashuv uslubida suhbatdoshlar o‘rtasidagi nutqiy munosabatlarda buyruq aktining ifodalanishini o‘zaro differensial xarakterga ega ekanligi til egalarining madaniyati, nutq etiketi va muloqot odatlaridan kelib chiqib, milliy-mental xususiyatlari lingvokul`turologik nuqtai nazardan asoslangan.
IV.Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Buyruq nutq akti voqelanishining milliy-madaniy va pragmatik xususiyatlarini aniqlashda ishlab chiqilgan uslubiy va amaliy takliflar asosida:
buyruq aktining pragmatik aspektda faqat sintaktik va morfologik vositalargagina emas, balki vaziyatga asoslangan muloqot doirasida sodir bo‘ladigan kontekstual shakllanishi ham tahlil qilingan. Jumladan, o‘zbek tilidagi “iltimos”, “mumkin emas!”, “darhol!”, “qani”, “marhamat”, “...qila olasizmi?” kabi ifodalar, ingliz tilidagi “iltimos”, “mumkin emas!”, “darhol!”, “qani”, “marhamat”, “...qila olasizmi? ” kabi konstruksiyalar semantik-pragmatik jihatdan tadqiq etilishi haqidagi xulosalardan Farg‘ona davlat universitetida 2022-2024-yillarga mo‘ljallangan “English Access microscholarship program” xalqaro loyihasining nazariy asosini mustahkamlashda foydalanilgan (Farg‘ona davlat universitetining 2025-yil 5-maydagi 04/4013-son ma’lumotnomasi). Natijada xalqaro loyihani amalga oshirishda ushbu vositalarni qo‘llash tamoyillari ilmiy dalillar bilan ta’minlandi;
qiyoslangan ikki tilda suhbatdoshlar o‘rtasidagi nutqiy munosabatlar va bu munosabatlardagi buyruq aktining ifodalanishi o‘zaro differensial xarakterga ega ekanligiga doir xulosalaridan 2022-2023-yillarga mo‘ljallangan AL-FDU2022307-010 raqamli “Lingvistik tahrir va tarjimashunoslik” ilmiy-tadqiqot markazida “Antiplagiat” dasturini amaliyotga joriy etishda, ilmiy-amaliy loyihasini amalga oshirishda foydalanilgan (Farg‘ona davlat universitetining 2025-yil 5-maydagi 04/4012-son ma’lumotnomasi). Natijada ushbu maydon doirasida qo‘llaniladigan turli xil semantik ma’noga ega bo‘lgan nutqiy aktlar, jamiyat an’analari, kommunikativ nutq jarayoni, kontekst, so‘zlovchi mavqeyi nuqtai nazardan kelib chiqqan holda so‘zlovchi tomonidan tanlanishi va jonli nutqqa olib kirilishiga doir ilmiy natija va xulosalar ilmiy dalillar bilan ta’minlangan;
muloqot jarayonida nutqiy aktlarning, xususan, buyruq aktining kommunikativ-pragmatik ahamiyati o‘zbek va ingliz tillari misolida tizimli ravishda tahlil qilingan bo‘lib, ifoda mazmunini yetkazishda grammatik vositalar bilan bir qatorda intonatsiya, urg‘u, pauza va boshqalar kabi fonetik vositalar ham muhim ekanligining dalillanishi borasidagi xulosalardan 2024-2025-yillarda O‘zbekiston milliy teleradiokompaniyasi “Farg‘ona” teleradiokanalining “Xayrli kun”, “Yoshlar vaqti”, “Kun mavzusi”, ko‘rsatuv va eshittirishlarda foydalanilgan (O‘zbekiston milliy teleradiokompaniyasining 2025-yil 2-maydagi 01-12-90-son ma’lumotnomasi). Natijada ko‘rsatuv va eshittirishlar mazmuni nutqiy aktlarning turlari va ularning to‘g‘ri qo‘llanilishi bilan boyigan.