Ravshanov Aziz Xikmatovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar:
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beradigan fan tarmog‘i nomi): “Qashqadaryo viloyatining rivojlanish jarayonlari tarixi” (1991 – 2021 yy.), 07.00.01 – O‘zbekiston tarixi (tarix fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: № B2025.3.PhD/Tar631
Ilmiy rahbar: Vasieva Dilorom Ibragimovna, tarix fanlari nomzodi, dotsent
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Qarshi davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Qarshi davlat universiteti. DSc 03/2025.27.12.Tar.11.01.
Rasmiy opponentlar: tarix fanlari doktori, professor Ergasheva Yulduz Alimovna; tarix fanlari nomzodi, dotsent Tilaev Ermat Rahmatovich.
Yetakchi tashkilot: Buxoro davlat universiteti
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II.Tadqiqotning maqsadi mustaqillik yillarida Qashqadaryo viloyatining rivojlanish jarayonlari tarixini ilmiy va tarixiy nuqtayi nazardan ochib berishdan iborat.
III.Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
Qashqadaryo viloyatida ishga tushirilgan “Sho‘rtan gaz-kimyo” majmuasi, “Ko‘kdumaloq gaz” va “Hisor neft-gaz” kabi korxonalar O‘zbekiston neft-gaz sanoati, “Oqsaroy Group” shirkati tarkibidagi “Oqsaroy Textile”, “Oqsaroy Vortex”, shuningdek, “Sulton tex group”, “Radiant Silk” korxonalari esa respublika engil sanoati ishlab chiqarish hajmining ortishida muhim rol o‘ynaganligi dalillangan;
Iqtisodiy islohotlar tufayli sanoat va qishloq xo‘jaligi mahsulotlari miqdorining ortib borish dinamikasi Qashqadaryo viloyati misolida shakllantirilib, viloyatda yangi sanoat korxonalarning barpo etilishi, sohaga xorijiy investisiyalarni jalb etish bilan qo‘shma korxonalar faoliyatining yo‘lga qo‘yilishi, ayniqsa, vohada Sho‘rtan, Muborak gaz konlari korxonasidagi modernizatsiya va diversifikatsiyalash jarayonlarining boshlanishi, zamonaviy texnologik dasturlar va innovatsion ishlab chiqarish usullari joriy etilishi, natijada, sohada yangi ish o‘rinlari yaratilishi yillar kesimida asoslangan;
Qashqadaryo viloyatining Qarshi, Shahrisabz, Kitob hududlarida iqtisodiy rivojlanish yuqori bo‘lganligi o‘z o‘rnida bu erda ijtimoiy rivojlanish ko‘rsatkichlarining yuqori bo‘lishiga sabab bo‘lganligi, aksincha viloyatning Chiroqchi, Dehqonobod, Qamashi, G‘uzor tumanlarida har yilgi qurg‘oqchilik holati aholi turmush darajasiga salbiy ta’sir ko‘rsatganligi, Mirishkor, Muborak hududlarida aholi nisbatan siyrak bo‘lib yashasa ham aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromadlar, aholining bandlik darajasi, suv va gaz bilan ta’minlanganlikning nisbatan yuqori ko‘rsatkichlari bilan xarakterlanganligi asoslangan; Respublikada ta’lim sohasini takomillashtirishga yo‘naltirilgan davlat siyosati amalga oshirilgan bo‘lsa-da, ammo ish haqining pastligi o‘qituvchilarni yangi daromad manbalarini izlashga majbur qilganligi, natijada, maktablarda kadrlar tanqisligi, chekka qishloqlarida boshlang‘ich sinflarni pedagog kadrlar bilan ta’minlash muammolari, qishloq joylarda maktab binolarining etishmasligi, sport zallariga ehtiyoj kattaligi, eskirgan o‘quv dasturlari asosida darslarning o‘tilishi, qo‘llanma, darsliklar bilan ta’minlashdagi muammolar Qashqadaryo viloyati misolida dalillangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Qashqadaryo vohasidagi tarixiy yodgorliklarning ta’mirlanishi, tiklanishi va o‘rganilishi tarixiga oid ishlab chiqilgan ilmiy xulosa va takliflar asosida:
Qashqadaryo viloyatida ishga tushirilgan “Sho‘rtan gaz-kimyo” majmuasi, “Ko‘kdumaloq gaz” va “Hisor neft-gaz” kabi korxonalar O‘zbekiston neft-gaz sanoati, “Oqsaroy Group” shirkati tarkibidagi “Oqsaroy Textile”, “Oqsaroy Vortex”, shuningdek, “Sulton tex group”, “Radiant Silk” korxonalari esa respublika engil sanoati ishlab chiqarish hajmining ortishida muhim rol o‘ynaganligi singari xulosalardan Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazining 2023-yil uchun chora-tadbirlar dasturida tasdiqlangan targ‘ibot ishlarini tashkil etish va o‘tkazish tadbirlarida foydalanilgan (Respublika Ma’naviyat-ma’rifat markazi huzuridagi ijtimoiy-ma’naviy tadqiqotlar institutining 2024-yil 16-avgustdagi 352-sonli dalolatnomasi). Natijalarning joriy qilinishi Qashqadaryo vohasining iqtisodiy hayoti, ijtimoiy ahvolini, mustaqillik davridagi tarixini manbalar asosida yoritib berishga xizmat qildi.
Iqtisodiy islohotlar tufayli sanoat va qishloq xo‘jaligi mahsulotlari miqdorining ortib borish dinamikasi Qashqadaryo viloyati misolida shakllantirilib, viloyatda yangi sanoat korxonalarning barpo etilishi, sohaga xorijiy investisiyalarni jalb etish bilan qo‘shma korxonalar faoliyatining yo‘lga qo‘yilishi, ayniqsa, vohada Sho‘rtan, Muborak gaz konlari korxonasidagi modernizatsiya va diversifikatsiyalash jarayonlarining boshlanishi, zamonaviy texnologik dasturlar va innovatsion ishlab chiqarish usullari joriy etilishi, natijada, sohada yangi ish o‘rinlari yaratilishi haqidagi xulosalardan O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasining “O‘zbekiston tarixi” telekanalida 2021-yil 22-aprelda efirga uzatilgan “Taqdimot” ko‘rsatuvining ssenariylarini shakllantirishda foydalanilgan (O‘zbekiston milliy teleradiokompaniyasi “O‘zbekiston teleradiokanali” davlat unitar korxonasining 2021-yil 26-apreldagi 02-40-617-son ma’lumotnomasi). Bu materiallar ushbu ko‘rsatuvning mazmunini mukammallashtirishga, ilmiy dalillar bilan boyitishga xizmat qildi;
Qashqadaryo viloyatining Qarshi, Shahrisabz, Kitob hududlarida iqtisodiy rivojlanish ko‘rsatkichlari vohaning boshqa hududlariga nisbatan yuqori bo‘lganligi o‘z o‘rnida bu erlarda ijtimoiy rivojlanish ko‘rsatkichlarining yuqori bo‘lishiga sabab bo‘lganligi, aksincha viloyatning Chiroqchi, Dehqonobod, Qamashi, G‘uzor tumanlarida har yilgi qurg‘oqchiliklar aholi turmush darajasiga salbiy ta’sir ko‘rsatganligi, Mirishkor, Muborak hududlarida aholi nisbatan siyrak bo‘lib yashasa ham aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromadlar, aholining bandlik darajasi, suv va gaz bilan ta’minlanganlikning nisbatan yuqori ko‘rsatkichlari bilan xarakterlanganligi kabi ilmiy natijalaridan O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasining “O‘zbekiston tarixi” telekanalida 2021-yil 22-aprelda efirga uzatilgan “Taqdimot” ko‘rsatuvining ssenariylarini shakllantirishda foydalanilgan (O‘zbekiston milliy teleradiokompaniyasi “O‘zbekiston teleradiokanali” davlat unitar korxonasining 2021-yil 26-apreldagi 02-40-617-son ma’lumotnomasi). Bu esa o‘z navbatida mustaqillik sharoitida O‘zbekistonda hududlar taraqqiyotini o‘rganish va tadqiq etish qanchalik muhim vazifalardan biri ekanligini ko‘rsatib berishga xizmat qildi;
Respublikada ta’lim sohasini takomillashtirishga yo‘naltirilgan davlat siyosati amalga oshirilgan bo‘lsa-da, ammo ish haqining pastligi o‘qituvchilarni yangi daromad manbalarini izlashga majbur qilganligi, natijada, maktablarda kadrlar tanqisligi, qishloq joylarda maktab binolarining etishmasligi, qo‘llanma, darsliklar bilan ta’minlashdagi muammolar va ularning echimlari xususidagi ma’lumotlardan Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazining 2023-yil uchun chora-tadbirlar dasturining III yo‘nalishida belgilangan “Mustaqillik yillarida O‘zbekistonda amalga oshirilgan ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar, o‘zgarishlar hamda yangilanishlar jarayonini aholi orasida, ayniqsa yoshlar o‘rtasida keng targ‘ib qilish” mavzusida targ‘ibot ishlarini tashkil etish va o‘tkazishda dissertatsiya materiallaridan foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Ma’naviyat-ma’rifat markazi huzuridagi ijtimoiy-ma’naviy tadqiqotlar institutining 2024-yil 16-avgustdagi 352-sonli dalolatnomasi). Ilmiy natijalarning qo‘llanilishi hududlar taraqqiyotini tadqiq etish O‘zbekistonda ma’naviy-ma’rifiy ishlar targ‘ibotida hal qiluvchi sohalardan biri ekanligini asoslab berish imkonini berdi.
