Farmanova Zuxra Tulkinovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiya himoyasi haqida e’lon matni

I.Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi):“Baholangan va shartli majburiyatlar hisobini takomillashtirish”, 08.00.08 – “Buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va audit” ixtisosligi bo‘yicha.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yhatga olingan raqam: B2024.3.PhD/Iqt4520.
Ilmiy rahbar: Abdusalomova Nodira Baxodirovna, iqtisodiyot fanlari doktori, professor
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent Kimyo xalqaro universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami:Toshkent Kimyo xalqaro universiteti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi DSc.03/2025.27.12.I.29.02 raqamli Ilmiy kengash qoshidagi Ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Ibragimov Abdugapur Karimovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor;  Rizaev Nurbek Kadirovich, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Toshkent to‘qimachilik va engil sanoat instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II.Tadqiqotning maqsadi: Donni saqlash va qayta ishlash korxonalarida baholangan majburiyatlar, shartli majburiyatlar va shartli aktivlar hisobini takomillashtirishga oid ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III.Tadqiqotning ilmiy yangiliklari:
baholangan majburiyatlarni tan olishda zarur bo‘lgan yuridik va konstruktiv javobgarlikning mavjudligi, iqtisodiy resurslarning chiqib ketish ehtimoli va javobgarlik qiymatining ishonchli bahosi bilan bir qatorda, konstruktiv javobgarliklarning bajarilish muddatining aniqlangan diapazoni mavjud bo‘lishi ham ilmiy jihatdan asoslanishi taklif etilgan;
kutilayotgan qiymat, eng katta ehtimolli yagona natija va diskontlangan qiymat usuli orqali aniqlangan baholangan majburiyatlarning uzoq muddatli qismini 7990- “Uzoq muddatli baholangan majburiyatlar” schyotida, baholangan majburiyatlarning joriy qismini esa 6999- “Uzoq muddatli baholangan majburiyatlar-joriy qismi” nomli ishchi schyotlarida baholangan majburiyatlarni hisobini amaliy qo‘llash bo‘yicha buxgalteriya o‘tkazmalari tizimi taklif etilgan;
shartli majburiyat sifatida tasniflangan majburiyat vaqt o‘tishi bilan iqtisodiy nafni mujassamlashtirgan resurslarning chiqib ketish ehtimoli ortganda, baholangan majburiyat sifatida moliyaviy hisobotda tan olinishi ilmiy asoslangan;
moliyaviy hisobotga ilova sifatida baholangan majburiyatlar, shartli majburiyatlar va shartli aktivlarning moliyaviy ta’siri hisob bahosi, tavsifi va xarakteri kabi ma’lumotlarni o‘zida aks ettiruvchi izohli shakl ishlab chiqilgan. 
IV.Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Baholangan va shartli majburiyatlar hisobini takomillashtirish bo‘yicha ishlab chiqilgan ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar asosida:
baholangan majburiyatlarni xo‘jalik yurituvchi subekt tomonidan oldingi hodisalar natijasida mavjud yuridik yoki konstruktiv javobgarlikka, ushbu javobgarlikni bajarish uchun o‘zidan iqtisodiy resurslarning chiqib ketish ehtimoli va javobgarlik qiymatini ishonchli baholanishi kabi tan olish mezonlariga qo‘shimcha sifatida konstruktiv javobgarliklarning bajarilish muddatining diapazoni (intervali) mavjud bo‘lishi taklifi “Toshkentdonmahsulotlari” AJ tomonidan 2024 yil 1 noyabrdagi 1-sonli bayonnomaga muvofiq amaliyotga joriy etilgan (“Toshkentdonmahsulotlari” AJ 2025 yil 20 yanvardagi 05/15-son ma’lumotnomasi). Mazkur taklifni amaliyotga joriy etilishi natijasida, “Toshkentdonmahsulotlari”  AJ tarkibiga kiruvchi korxonalarda baholangan majburiyatlarni tan olishning yangi konstrukiv javobgarliklarning bajarilish muddati diapazoni (intervali) mezoni qo‘llanilishi baholangan majburiyatlarni tan olish va ular bilan bog‘liq hisob-kitoblarni moliyaviy hisobotlarda aks ettirishda shaffoflikka erishilgan;
kutilayotgan qiymat, eng katta ehtimolli yagona natija va diskontlangan qiymat usuli orqali aniqlangan baholangan majburiyatlarning uzoq muddatli qismini 7990 - “Uzoq muddatli baholangan majburiyatlar” schyotida, baholangan majburiyatlarning joriy qismini esa 6999 - “Uzoq muddatli baholangan majburiyatlar-joriy qismi” nomli ishchi schyotlarida baholangan majburiyatlarni hisobini amaliy qo‘llash bo‘yicha buxgalteriya o‘tkazmalari tizimi taklifi “Toshkentdonmahsulotlari” AJ tomonidan 2024 yil 1 noyabrdagi 1-sonli bayonnomaga muvofiq amaliyotga joriy etilgan (“Toshkentdonmahsulotlari” AJ 2025 yil 20 yanvardagi 05/15-son ma’lumotnomasi). Ushbu taklif etilayotgan schyotlarni amaliyotga joriy etilishi natijasida jamiyat tomonidan baholangan majburiyatlarni yil davomida “Uzoq muddatli baholangan majburiyatlar” va “Uzoq muddatli baholangan majburiyatlar-joriy qismi” nomli ishchi schyotida jamg‘arib borib hisobot davri mobaynida baholangan majburiyat summasini aniqlash, hisobga olish va ulardan foydalanishda aniqlikka erishilgan.
xo‘jalik yurituvchi subekt tomonidan shartli majburiyat sifatida tasniflangan majburiyat vaqt o‘tishi bilan iqtisodiy nafni mujassamlashtirgan resurslarning chiqib ketish ehtimoli ortganda, baholangan majburiyat sifatida moliyaviy hisobotda tan olinish taklifi “Toshkentdonmahsulotlari” AJ tomonidan 2024 yil 1 noyabrdagi 1-sonli bayonnomaga muvofiq amaliyotga joriy etilgan (“Toshkentdonmahsulotlari” AJ 2025 yil 20 yanvardagi 05/15-son ma’lumotnomasi). Mazkur taklifdagi iqtisodiy nafni mujassamlashtirgan resurslarning chiqib ketishi ehtimolligini aniqlash bo‘yicha berilgan usullarni amaliyotga qo‘llash natijasida shartli majburiyatlarni moliyaviy hisobotda baholash va aks ettirishda aniqlikka erishilgan.
xo‘jalik yurituvchi subektlarning moliyaviy hisobotiga ilova sifatida baholangan majburiyatlar, shartli majburiyatlar va shartli aktivlarning moliyaviy ta’siri hisob bahosi, tavsifi va xarakteri kabi ma’lumotlarni o‘zida aks ettiruvchi izohli shakllar “Toshkentdonmahsulotlari” AJ tomonidan 2024 yil 1 noyabrdagi 1-sonli bayonnomaga muvofiq amaliyotga joriy etilgan (“Toshkentdonmahsulotlari” AJ 2025 yil 20 yanvardagi 05/15-son ma’lumotnomasi)..Mazkur taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida 1-son BHXS talablari bo‘lgan foydali moliyaviy ma’lumotning fundamental sifat tavsiflari va ma’lumotning foydaliligini oshiradigan sifat tavsiflari kabi talablarini ta’minlash asosida moliyaviy hisobot foydalanuvchilari taqdim etilayotgan axborotning ishonchliliga erishilgan.