Умарова Мафтуна Машрабжон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Маҳаллий хомашёлар асосида калий сулфат олиш технологиясини ишлаб чиқиш», 02.00.13 - Ноорганик моддалар ва улар асосидаги материаллар технологияси (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.4.PhD/Т5030.
Илмий раҳбар: Дехканов Зулфикахар Киргизбаевич, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат техника университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат техника университети, DSc.03/2025.27.12.Т.19.06.
Расмий оппонентлар: Султонов Баходир Элбекович, техника фанлари доктори, профессор; Усанбаев Нажимуддин Халмурзаевич, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Навоий давлат кончилик ва технологиялар университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади саноат чиқиндиси фосфогипсни маҳаллий чиқинди асосида карбонатли конверсия қилиш орқали калий сулфат оʻгʻитини олиш технологиясини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотининг илмий янгилиги:
калий карбонат эритмасини конверсиялаш жараёнига босқичма-босқич киритилиши натижасида, жараён давомийлигини 30 дақиқагача камайиши асосланган;
саноат чиқиндиси фосфогипсни маҳаллий чиқинди асосида карбонатли конверсиялаш жараёнида конверсия даражаси 83-86% гача борганлиги асосланган;
саноат чиқиндиси фосфогипсни маҳаллий чиқинди асосида карбонатли конверсиялашдан олинган суспензиясини филтрланиш тезлиги 1809,44 кг/м2·соат ва 3545,81 кг/м2·соат эканлиги аниқланган;
олинган намуналарнинг рентгенафазали, ИҚ-спектроскопик ва физик-кимёвий таҳлиллари ўтказилган ҳамда хлорсиз калийли ўғит олишнинг мақбул таркиби аниқланган;
саноат чиқиндиси фосфогипсни маҳаллий чиқинди асосида карбонатли конверсиялаш орқали калий сулфат олишнинг моддий сарф ҳисоби ишлаб чиқилган, қуритиш ҳамда совутиш жараёнларини оптималлаш орқали ресурстежамкор калий сулфат олиш технологияси ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларини амалиётга жорий қилиниши. Республикамиздаги маҳаллий хомашё фосфогипсни суюқ усулда карбонатли қайта ишлаш орқали калий сулфат ўғити олиш технологияларини ишлаб чиқиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
саноат ва маҳаллий кислотали қайта ишлаш орқали калий сулфат ишлаб чиқаришнинг таклиф этилаётган технологияси “Электрокимёзавод” қўшма корхонасининг “2027-2028 йилларда амалиётга жорий этиш бўйича истиқболли ишланмалари рўйхати”га киритилган (“Электрокимёзавод” ҚК АЖнинг 2025 йил 23 майдаги 60-сон маълумотномаси). Натижада, калий ва олтингугуртли ўғит ишлаб чиқариш имконини беради;
саноат ва маҳаллий чиқиндиларни конверсия усулида қайта ишлаб калий сулфат ишлаб чиқаришнинг таклиф этилаётган технологияси Электрокимёзавод” қўшма корхонасининг “2027-2028 йилларда амалиётга жорий этиш бўйича истиқболли ишланмалари рўйхати”га киритилган (“Электрокимёзавод” ҚК АЖнинг 2025 йил 23 майдаги 60-сон маълумотномаси). Натижада, калий ва олтингугуртли ўғит ишлаб чиқариш имконини беради.