Абдукадирова Мунира Кабиловнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Янги туғилган чақалоқларда ҳомила ичи инфекциялари ривожланишининг клинико-иммуногенетик аспектлари” 14.00.36 – Аллергология ва иммунология ҳамда 14.00.09 – Педиатрия.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2021.1.PhD/Tib1792.
Илмий раҳбарлар: Камалов Зайнитдин Сайфутдинович тиббиёт фанлари доктори;
профессор Рахманкулова Зухра Жандаровна тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Иммунология ва инсон геномикаси институтида бажарилган.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Иммунология ва инсон геномикаси институти ҳузуридаги DSc.05/2025.27.12.Tib.26.01 рақамли кенгаш.
Расмий оппонентлар: Абдужабарова Зулфия Муратходжаевна тиббиёт фанлари
доктори (DSc), доцент; Саъдуллоева Ирода Курбановна, тиббиёт фанлари доктори
(DSc), доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: янги туғилган чақалоқлардаҳомила ичи инфекциялари ривожланишининг клинико-иммуногенетик жихатларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
янги туғилган чақалоқлар (ЦМВИ+ВПГИ) қўшма инфекцияларида асосий касалликнинг клиник кечиши турли патологик (пневмония, НБС, сепсис, менингоэнцефалит, гепатит, НЭК, бош миянинг геморрагик шикастланишлари, гематоликвородинамика бузилишлари, вегето-висцерал дисфункциялар) холатлар моноинфекцияларга нисбатан ишончли даражада кўпроқ учраши исботланган;
илк бор ҳомила ичи герпесвирусли инфекциялари бўлган оналардан туғилган янги чақалоқларда инфекцион-яллиғланиш жараён сабабли уларнинг периферик қонида IL-1β, IL-6, TNF-α цитокинлари миқдорлари киндик қонидаги даражаларига нисбатан ишонарли юқорилиги кузатилган, айниқса қўшма инфекцияларда яққол намоён бўлиши аниқланган;
илк бор ўзбек миллатига мансуб янги туғилган чақалоқлар герпесвирусли инфекцияларда TLR2 Arg753Gln (rs5743708) ва TLR6 Ser249Pro (rs5743810) генларининг 753Arg TLR2 ва 249Pro TLR6 аллел вариантлари хамда уларнинг 753Arg/Arg TLR2 ва 249Ser/Pro TLR6 генотиплри протектив омили эканлиги исботланган;
илк бор ўзбек миллатига мансуб янги туғилган чақалоқлар герпесвирусли инфекцияларда TLR2 Arg753Gln (rs5743708) ва TLR6 Ser249Pro (rs5743810) генларининг 753Gln TLR2 ва 249Ser TLR6 аллеллари хамда 753Arg/Gln TLR2 ва 249Ser/Ser TLR6 генотиплари касаллик ривожланиш хавфининг генетик омили эканлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий этилиши. Янги туғилган чақалоқларда ҳомила ичи инфекциялари ривожланишининг клинико-иммуногенетик жихатларини аниқлаш бўйича олинган илмий натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: янги туғилган чақалоқлар (ЦМВИ+ВПГИ) қўшма инфекцияларида асосий касалликнинг клиник кечиши турли патологик (пневмония, НБС, сепсис, менингоэнцефалит, гепатит, НЭК, бош миянинг геморрагик шикастланишлари, гематоликвородинамика бузилишлари, вегето-висцерал дисфункциялар) холатлар моноинфекцияларга нисбатан ишончли даражада кўпроқ учраши исботланганлиги бўйича «Янги туғилган чақалоқларда ҳомила ичи герпесвирусли инфекцияларида иммунокоррегирловчи даволашни қўллашни клиник-иммунологик самарадорлиги» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Иммунология ва инсон геномикаси институти Илмий кенгашининг 2024 йил 18 декабрдаги №11-сонли баённомаси билан тасдиқлаган). Мазкур таклиф Бухоро вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 02.04.2025 йилдаги №42/1-сонли ва Самарқанд вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 14.01.2025 йилдаги №10и-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 26 июндаги №20/42-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши ҳомила ичи герпесвирус инфекцияли чақалоқларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Бухоро ва Самарқанд вилоятлари кўп тармоқли болалар тиббиёт марказлари амалий фаолиятларига жорий этилиши янги туғилган чақалоқларда ҳомила ичи герпесвирусли инфекцияларида иммунокоррегирловчи даволашни қўллашни клиник-иммунологик самарадорлиги аниқлаш усулини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг 3000000 сўмгача тежаш ва даволаш самарадорлигини оширишга имкон яратади; хулоса:янги туғилган чақалоқлар (ЦМВИ+ВПГИ) қўшма инфекцияларида асосий касалликнинг клиник кечиши турли патологик холатлар моноинфекцияларга нисбатан ишончли даражада кўпроқ учраши асосланган;
иккинчи илмий янгилик: илк бор ҳомила ичи герпесвирусли инфекциялари бўлган оналардан туғилган янги чақалоқларда инфекцион-яллиғланиш жараён сабабли уларнинг периферик қонида IL-1β, IL-6, TNF-α цитокинлари миқдорлари киндик қонидаги даражаларига нисбатан ишонарли юқорилиги кузатилган, айниқса қўшма инфекцияларда яққол намоён бўлиши аниқланганлиги бўйича «Янги туғилган чақалоқларда ҳомила ичи герпесвирусли инфекцияларида иммунокоррегирловчи даволашни қўллашни клиник-иммунологик самарадорлиги» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Иммунология ва инсон геномикаси институти Илмий кенгашининг 2024 йил 18 декабрдаги №11-сонли баённомаси билан тасдиқлаган). Мазкур таклиф Бухоро вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 02.04.2025 йилдаги №42/1-сонли ва Самарқанд вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 14.01.2025 йилдаги №10и-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 26 июндаги №20/42-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши ҳомила ичи герпесвирус инфекцияли чақалоқларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Бухоро ва Самарқанд вилоятлари кўп тармоқли болалар тиббиёт марказлари амалий фаолиятларига жорий этилиши янги туғилган чақалоқларда ҳомила ичи герпесвирусли инфекцияларида иммунокоррегирловчи даволашни қўллашни клиник-иммунологик самарадорлиги аниқлаш усулини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг 3000000 сўмгача тежаш ва даволаш самарадорлигини оширишга имкон яратади; хулоса: ҳомила ичи герпесвирусли инфекциялари бўлган оналардан туғилган янги чақалоқларда инфекцион-яллиғланиш жараён сабабли уларнинг периферик қонида IL-1β, IL-6, TNF-α цитокинлари миқдорлари киндик қонидаги даражаларига нисбатан ишонарли юқорилиги кузатилган, айниқса қўшма инфекцияларда яққол намоён бўлиши асосланган;
учинчи илмий янгилик: илк бор ўзбек миллатига мансуб янги туғилган чақалоқлар герпесвирусли инфекцияларда TLR2 Arg753Gln (rs5743708) ва TLR6 Ser249Pro (rs5743810) генларининг 753Arg TLR2 ва 249Pro TLR6 аллел вариантлари хамда уларнинг 753Arg/Arg TLR2 ва 249Ser/Pro TLR6 генотиплри протектив омили эканлиги исботланганлиги бўйича «Янги туғилган чақалоқларда ҳомила ичи герпесвирусли инфекцияларида иммунокоррегирловчи даволашни қўллашни клиник-иммунологик самарадорлиги» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Иммунология ва инсон геномикаси институти Илмий кенгашининг 2024 йил 18 декабрдаги №11-сонли баённомаси билан тасдиқлаган). Мазкур таклиф Бухоро вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 02.04.2025 йилдаги №42/1-сонли ва Самарқанд вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 14.01.2025 йилдаги №10и-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 26 июндаги №20/42-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши ҳомила ичи герпесвирус инфекцияли чақалоқларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Бухоро ва Самарқанд вилоятлари кўп тармоқли болалар тиббиёт марказлари амалий фаолиятларига жорий этилиши янги туғилган чақалоқларда ҳомила ичи герпесвирусли инфекцияларида иммунокоррегирловчи даволашни қўллашни клиник-иммунологик самарадорлиги аниқлаш усулини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг 3000000 сўмгача тежаш ва даволаш самарадорлигини оширишга имкон яратади; хулоса: илк бор ўзбек миллатига мансуб янги туғилган чақалоқлар герпесвирусли инфекцияларда TLR2 Arg753Gln (rs5743708) ва TLR6 Ser249Pro (rs5743810) генларининг 753Arg TLR2 ва 249Pro TLR6 аллел вариантлари хамда уларнинг 753Arg/Arg TLR2 ва 249Ser/Pro TLR6 генотиплри протектив омили эканлиги асосланган;
тўртинчи илмий янгилик: илк бор ўзбек миллатига мансуб янги туғилган чақалоқлар герпесвирусли инфекцияларда TLR2 Arg753Gln (rs5743708) ва TLR6 Ser249Pro (rs5743810) генларининг 753Gln TLR2 ва 249Ser TLR6 аллеллари хамда 753Arg/Gln TLR2 ва 249Ser/Ser TLR6 генотиплари касаллик ривожланиш хавфининг генетик омили эканлиги исботланганлиги бўйича «Янги туғилган чақалоқларда ҳомила ичи герпесвирусли инфекцияларида иммунокоррегирловчи даволашни қўллашни клиник-иммунологик самарадорлиги» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Иммунология ва инсон геномикаси институти Илмий кенгашининг 2024 йил 18 декабрдаги №11-сонли баённомаси билан тасдиқлаган). Мазкур таклиф Бухоро вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 02.04.2025 йилдаги №42/1-сонли ва Самарқанд вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 14.01.2025 йилдаги №10и-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 26 июндаги №20/42-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши ҳомила ичи герпесвирус инфекцияли чақалоқларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Бухоро ва Самарқанд вилоятлари кўп тармоқли болалар тиббиёт марказлари амалий фаолиятларига жорий этилиши янги туғилган чақалоқларда ҳомила ичи герпесвирусли инфекцияларида иммунокоррегирловчи даволашни қўллашни клиник-иммунологик самарадорлиги аниқлаш усулини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг 3000000 сўмгача тежаш ва даволаш самарадорлигини оширишга имкон яратади; хулоса: ўзбек миллатига мансуб янги туғилган чақалоқлар герпесвирусли инфекцияларда TLR2 Arg753Gln (rs5743708) ва TLR6 Ser249Pro (rs5743810) генларининг 753Gln TLR2 ва 249Ser TLR6 аллеллари хамда 753Arg/Gln TLR2 ва 249Ser/Ser TLR6 генотиплари касаллик ривожланиш хавфининг генетик омили эканлиги асосланган.