Kishanov Ruslan Urazgalievichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiya himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i): «Er osti quvurlarining seysmodinamikasi masalalarida inersiya kuchi ta’sirini baholash», 05.09.02–“Geotexnika” (Asoslar, poydevorlar va er osti inshootlari. Gruntlar va tog‘ jinslari mexanikasi) (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi roʻyxatga olingan raqam: B2022.1.PhD/T2717
Ilmiy rahbar: Bekmirzaev Diyorbek Abdugapporovich, texnika fanlari doktori, yetakchi ilmiy xodim.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi M.T. O‘rozboev nomidagi Mexanika va inshootlar seysmik mustahkamligi instituti.
Ilmiy kengash faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, Ilmiy kengash raqami: O‘zR FA M.T. O‘rozboev nomidagi Mexanika va inshootlar seysmik mustahkamligi instituti, DSc.05/2025.27.12.T.10.02.
Rasmiy opponentlar: Salyamova Klara Djabbarovna, fizika-matematika fanlari doktori, professor; Almuratov Shavkat Narpulatovich texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD).
Yetakchi tashkilot: Toshkent arxitektura-qurilish universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi er osti quvurlarining kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatiga inersiya kuchining ta’siri darajasini baholash hamda quvurlar tizimlarini seysmik ta’sirlarga hisoblashning soddalashtirilgan uslubini ishlab chiqishdan iboratdir.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
to‘g‘ri chiziqli er osti quvurlarining seysmik ta’sirlardagi garmonik, so‘nuvchi garmonik va impulsli yuklamalarda bo‘ylama tebranishlarini hisoblash uslubi hamda ularni echishning sonli algoritmlari chekli ayirmalar usuli asosida ishlab chiqilgan;
inersiya kuchi ta’siri inobatga olmagan holga er osti quvurlari seysmodinamikasi masalalarini sonli va analitik hisoblashning kvazisatitk usuli ishlab chiqilgan;
grunt bilan qovushqoq-elastik o‘zaro ta’sirini hisobga olgan holda turli materialli er osti quvurlari seysmodinamikasi masalalarida inersiya kuchining ta’sirini baholashda, qovushqoq-elastik oʻzaro ta'sir koeffisienti qiymatini o‘zgartirish hisobiga quvurning mustahkamligi aniqlangan;
seymik ta’sirlarga sonli va analitik hisoblashlar asosida er osti quvurlarini seysmik mustahkamligi masalalarida inersiya kuchi ta’sir chegarasi aniqlash orqali seysmik ta’sirlarga hisoblashning soddalashtirilgan uslubi ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: Er osti quvurlarining seysmodinamikasi masalalarida inersiya kuchi ta’sirini baholash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
inersiya kuchi ta’siri inobatga olinmagan er osti quvurlari seysmodinamikasi masalalarini sonli va analitik hisoblash usuli Toshkent shahri «M39-Guliston-Bo‘ka-Angren-Qo‘qon» avtomobil yo‘lining 35 kilometridagi «Andijon – O‘sh» avtomobil yo‘li orqali kesishish joyida barpo etiladigan ob’ektda quvurlar dyukerlarini loyihalash jarayonida qo‘llanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi huzuridagi Avtomobil yo‘llari qo‘mitasining 2025 yil 1 dekabrdagi 03-6015-raqamli ma’lumotnomasi). Ilmiy tadqiqot natijalarini joriy qilinishi mehnat unumdorligini 15 foizgacha oshirish hamda hisoblash vaqtini 2 – 3 baravar qisqartish imkonini bergan, natijada er osti quvurining mustahkamligi va chidamliligini 1,15 baravar zahira bilan hisoblash imkonini bergan.
to‘g‘ri chiziqli er osti quvurlarining seysmik ta’sirlarda bo‘ylama tebranishlarini hisoblash usuli Mahtumquli (Taraqqiyot) ko‘chasida va Do‘rmon qarorgohi chorrahagicha yo‘l o‘tkazgichlar qurilishining 2-bosqichidagi diametri D=2,5 m va uzunli l=6700 m bo‘lgan er osti suv o‘tkazish quvurini loyihalashtirishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi huzuridagi Avtomobil yo‘llari qo‘mitasining 2025 yil 1 dekabrdagi 03-6015-raqamli ma’lumotnomasi). Ilmiy tadqiqot natijalarini joriy qilinishi hududning seysmik jadalliligiga qarab er qazish ishlarini 10 – 15% qisqartirirsh va seysmik xavfsizlikni ta’minlash imkonini bergan.