Эрматов Боратжон Рахматовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Диафрагма қизилўнгач тешиги чурраларини даволашда эндовизуал технологияларнинг роли», 14.00.27 – «Хирургия» (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № В2021.1.PhD/Tib1760.
Илмий рахбар: Беркинов Улуғбек Бозорбаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Академик В.Воҳидов номидаги Республика ихтисослаштирилган хирургия илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.08.01
Расмий оппонентлар: Акбаров Миршавкат Миролимович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Тешаев Октябрь Руҳиллаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: видеоэндоскопик амалиётларни техник ва тактик жиҳатларини такомиллаштириш орқали диафрагма қизилўнгач тешиги чурралари билан беморларни жарроҳлик даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
диафрагма қизилўнгач тешиги чурраси бор беморларда видеоэндоскопик амалиётларни амалга оширишда тана конституционал тузилишини (астеник, нормостеник, гиперстеник) ҳисобга олган ҳолда троакарлар киритишнинг мақбул зоналарини биз томондан ишлаб чиқилган компьютер дастури асосида аниқланган нуқталарда амалга оширилган жарроҳлик амалиётларнинг стандарт техникага нисбатан самарадорлиги исботланган; 
қизилўнгач узунлигини экспресс баҳолаш учун ишлаб чиқилган компьютер дастури ёрдамида ҳар бир бемор учун қизилўнгач узунлигини индивидуал баҳолаш орқали калта қизилўнгач ташхисини тасдиқлаш ёки инкор қилиш мумкинлиги ва бу амалиёт учун кўрсатма қўйиш ёҳуд самарасиз амалиётни олдини олиш имконини яратилганлиги исботланган;
Ниссен ва Тупе бўйича фундопликация манжетасини шакллантиришда ошқозон зондининг оптимал ўлчами 36 Фр эканлиги аниқланган ва амалда уни қўллаш дисфагия, “газ блоттинг” РЭ рецидиви каби асоратлар ривожланишини камайтириши  исботланган; 
антирефлюкс операцияларини бажаришда фундопликация усулини танлаш мезони - қизилўнгач пропульсив имконияти ёш билан тескари пропорционал боғлиқлиги (50 ёшгача беморларда - Ниссен усули, 50 ёшдан катталарга - Тупе усули қўлланилиши мақсадга мувофиқлиги) ва шу тамойил асосида операция бажариш асоратлар ривожланиш хавфини камайтириши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Диафрагма қизилўнгач тешиги чурраси билан касалланган беморларга юқори технологияли диагностик ёрдам кўрсатиш ва комплекс даволаш сифатини ошириш бўйича илмий тадқиқот натижаларига кўра:
биринчи илмий янгилик: диафрагма қизилўнгач тешиги чурраси бор беморларда тана тузилишига қараб, видеоэндоскопик амалиётларни амалга оширишда троакарлар киритишнинг мақбул зоналарини аниқлашга имкон берадиган компьютер дастури ишлаб чиқилган ва унинг асосида амалга оширилган жарроҳлик амалиётларнинг стандарт техникасига нисбатан самарадорлиги исботланганлиги Фарғона вилояти Ўзбекистон тумани тиббиёт бирлашмасида (05.02.2025 йилдаги 20-сонли буйруқ), Қўқон шаҳар тез тиббий ёрдам клиник шифохонасида (06.02.2025 йилдаги 4-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техникавий кенгаш хулосаси № 18, 22 май 2025 й.). Ижтимоий самарадорлиги: ДҚТЧда видеоэндоскопик амалиёт бажариш учун тана тузилишига қараб троакарларни киритиш учун мақбул зоналарини аниқлашга имкон берадиган компьютер дастур уларни мувафақиятли, асоратсиз бажариш имконини оширади. Бу эса амалиётни нисбатан тезроқ бажариш ва турли операция вақтида юзага келиши мумкин бўлган техник асоратлар ривожланиш хавфини пасайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: адабиётларга кўра, ДҚТЧ билан касалланган беморларда интраоперацион визуализация сифати ёмонлиги беморларда пневмоторакс, вагус нерви орқа шохи зарарланиши, қизилўнгач орқа девори тешилиши каби асоратлар ривожланиш туфайли қайта амалиётга олишга, койка куни узайишига, кейинчалик қайта госпитализацияларга сабаб бўлади. Техник жиҳатдан эҳтиёткорлик ва хавфсиз бажариш орқали беморларда юзага келиши мумкин бўлган ва ҳаётига хавф солиш эҳтимоли бўлган асоратлар олди олинади, ўртача операция давомийлиги муддатини 115±12,1 минутдан 82,4±7,6 минутга қисқартириш мумкин. ДҚТЧ операциясида ҳар бир соат учун нархи 1400000 сўмни ташкил этар экан, 20 нафар бемор учун иқтисодий тежамкорлик 28000000 сўмни ташкил этади. Хулоса: ДҚТЧда видеоэндоскопик амалиёт бажариш учун тана тузилишига қараб троакарларни киритиш учун мақбул зоналарини аниқлашга имкон берадиган компьютер дастур асоратларнинг олдини олиш, ҳамда операция давомийлигини қисқартириш ҳисобига ҳар бир қисқарган соат 28000000 сўм тежаш имконини беради;
иккинчи илмий янгилик: антропометрик маълумотлар асосида, жинсни ҳисобга олган ҳолда қизилўнгач узунлигини экспресс баҳолаш учун компьютер дастури ишлаб чиқилди ва бу дастур ҳар бир бемор учун қизилўнгач узунлигини индивидуал баҳолаш орқали калта қизилўнгач ташхисини тасдиқлаш ёки инкор қилиш имконини бериши исботланганлиги Фарғона вилояти Ўзбекистон тумани тиббиёт бирлашмасида (05.02.2025 йилдаги 20-сонли буйруқ), Қўқон шаҳар тез тиббий ёрдам клиник шифохонасида (06.02.2025 йилдаги 4-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техникавий кенгаш хулосаси № 18, 22 май 2025 й.). Ижтимоий самарадорлиги: ушбу усулни жорий этиш ДҚТЧ билан касалланган беморларда калта қизилўнгач ташхисини аниқ баҳолаш ва бунинг асосида амалиёт учун кўрсатма қўйиш ёҳуд самарасиз видеоэндоскопик амалиётни олдини олиш имконини беради имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: манбаларга кўра, ДҚТЧ билан касалланган беморларда калта қизилўнгач сабабли қайта жарроҳлик амалиётлари ўтказилади. ДҚТЧ ва калта қизилўнгач билан касалланган беморларда ҳар бир жарроҳлик амалиётининг ўртача қиймати 26600000 сўмни ташкил этади. Жарроҳлик амалиётлари ва госпитализациялар сонининг камайиши 20 нафар бемор учун тахминан 532000000 сўм бюджет маблағини тежаш имконини беради. Хулоса: Жинсни ҳисобга олган ҳолда антропометрик кўрсаткичлар асосида қизилўнгач узунлигини экспресс баҳолаш бўйича компьютер дастур қисқа қизилўнгачли беморлар сифатида эътироф этилган ҳолатларни тўғри баҳолашни таъминлайди ва самарасиз жарроҳлик амалиётлар сонини кескин камайтиради, бу эса 532000000 сўм тежаш имконини беради;
учинчи илмий янгилик: операциядан кейинги даврда дисфагия ва “газ-блоттинг” синдромини камайтиришга имкон берадиган Ниссен ва Тупе бўйича фундопликация манжетасини шакллантиришда ошқозон зондининг оптимал ўлчами аниқланиб амалда самарадорлиги исботланганлиги Фарғона вилояти Ўзбекистон тумани тиббиёт бирлашмасида (05.02.2025 йилдаги 20-сонли буйруқ), Қўқон шаҳар тез тиббий ёрдам клиник шифохонасида (06.02.2025 йилдаги 4-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техникавий кенгаш хулосаси № 18, 22 май 2025 й.). Ижтимоий самарадорлиги: Ниссен ва Тупе фундопликациясида ишлатиладиган ошқозон найчасини мақбул ўлчами жарроҳлик амалиётидан кейинги асоратларни 21% дан 4% камайтириши, даволаш харажатларини камайтириш ва тиббий-ижтимоий кўрсаткичларни яхшилаш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: ДҚТЧ жарроҳлик амалиётларидан кейинги асоратларни камайтириш беморларни бўлимда ўрта ҳисобда 5–6 кун кам қолишига олиб келади. Бир койка–кун нархи 270000 сўмни ташкил этар экан, 20 нафар бемор учун иқтисодий тежамкорлик 5400000 сўмни ташкил этади. Хулоса: Ниссен ва Тупе фундопликациясида ишлатиладиган ошқозон найчасини мақбул ўлчами қўлланилиши асоратларнинг олдини олишга ва госпитализация даволаш муддатини қисқартиришга имкон беради, бу эса 5400000 сўм тежашни таъминлайди;
тўртинчи илмий янгилик: фундопликацион муфта 50 ёшдан кичик беморларга Ниссен услубида, 50 ёшдан катталарга эса Тупе услубида амалга ошириш амалиётдан кейинги даврдаги асоратлар ривожланиш хавфини камайтириши исботланганлиги Фарғона вилояти Ўзбекистон тумани тиббиёт бирлашмасида (05.02.2025 йилдаги 20-сонли буйруқ), Қўқон шаҳар тез тиббий ёрдам клиник шифохонасида (06.02.2025 йилдаги 4-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техникавий кенгаш хулосаси № 18, 22 май 2025 й.). Ижтимоий самарадорлиги: беморлар ёшини ҳисобга олган ҳолда фундопликация турини танлаш бўйича ёндошувни жорий этиш операциядан кейинги эрта даврдаги асоратларнинг дисфагия асорати частотасини 20,0%дан 4,04% гача, “газ блоттинг” асоратини 17,39%дан 2,17%гача, узоқ муддатли даврдаги РЭ рецидивларни эса 12,0%дан 3,7%гача камайтириш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: операциялардан кейинги асоратлар ривожланиш ҳолатларининг камайиши стационар даволаниш (шу жумладан, интенсив терапия ва эндоскопик муоладжалар) харажатларини қисқартириш имконини беради. Бир кунлик даволаниш нархи ўртача  1200000 сўмни ташкил этади. 20 нафар бемор учун тежаладиган маблағ 132000000 сўмни ташкил этади. Хулоса: Беморлар ёш кўрсаткичи ва қизилўнгач пропульсив имконияти ўзаро тескари пропорционал боғлиқлигини ҳисобга олган ҳолда фундопликацион муфта 50 ёшдан кичик беморларга Ниссен услубида, 50 ёшдан катталарга эса Тупе услубида амалга ошириш ёндошувни жорий этиш асоратлар сонини камайтиришга ва 132000000 сўм маблағни тежашга имкон беради.