Буранова Дилафруз Джамалдиновнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Тиббиёт олий таълим муассасаларида инглиз тилини ўқитишга соҳавий ва амалий ёндашувнинг консептуал асослари”, 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (инглиз тили) (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2020.4.DSc/Ped177.
Илмий маслаҳатчи: Бакиева Гуландом Ҳисомовна, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Икромхонова Феруза Икромовна, филология фанлари доктори, профессор; Сабирона Гулноза Садиковна, педагогика фанлари доктори, доцент; Рахимов Боғибек Каримбоевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат чет тиллар институти.
II. Тадқиқотнинг мақсади: тиббиёт ОТМлари бакалавриатура қуйи босқич талабаларини инглиз тилига ўқитиш учун соҳавий ва амалий ёндашувга асосланган консептуал асосларни ривожлантиришга қаратилган таклиф ва тавсияларни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
бўлажак шифокорларнинг лингво-компетентлигини ривожлантирувчи инновацион ЭСП консепсияси мутахассислик фанларига интеграциялашган соҳавий-амалий контекстдаги АЛ-Мед (Аcтиве Леарнинг ин Профессионал Медиcине) фаол таълим усулига кўра тиббий мутахассислик фанларига интеграциялашган соҳавий-амалий контекстдаги дидактик стратегиянинг коммуникатив аспектлар ва тиббий-лингвостратегик ўқув контентини фунсионал (когнитив-коммуникатив) фаоллаштириш орқали такомиллаштирилган;
бўлажак шифокорлар учун касбий инглиз тили таълимининг поликомпонент тизими клиник амалиёт (поликлиника, шифохона) шароитида тиббий-лингвистик мета-компетенсияларни мутахассислик стандартлари билан лингвистик компонентларнинг амалий-коммуникатив консенсусини шакллантирувчи “тил-касб интеграцияси” контекстида ривожлантиришга йўналтирилган лингводидактик адаптация жараёни ҳамда интерактив-коммуникатив синергия асосида такомиллаштирилган;
бўлажак шифокорларни тайёрлашда қуйи босқич (бакалавриат) талабалари учун инглиз тили курсининг дискурсив-иерархик динамикаси педагогик фаолиятнинг комбинатор трансформациясини тиббий олий таълимнинг кейинги поғоналари (ординатура – мураккаб клиник мулоқот / магистратура – илмий-тадқиқот коммуникацияси) кесимидаги тил малакалари учун фундаментал асослар ҳамда соҳавий-амалий контекстаги дидактик меъёрлар билан когнитив-прагматик аспектда тизимли мувофиқлаштириш орқали аниқлаштирилган;
бўлажак шифокорлар учун тиббий э-ЭСП модели мултимодал таълимий муҳитда рақамли таълим технологиялари ва иммерсив алгоритмлар воситасида касбий коммуникациянинг металингвистик (тил қоидаларини англаш) ва лингвопрагматик (контекстуал мулоқот) интерпретацияси ҳамда интерфаол лингво-ахборот ўқув форматидаги АЛ-Мед фаол таълим усулларига асосланган коллаборатив нутқ фаоллашуви динамикасини очиб бериш орқали такомиллаштирилган;
бўлажак шифокорларни тайёрлашда қисқа муддатли инглиз тили курсини интенсификация қилиш амалиётининг самарадорлиги таълимни лингво-эвристик оптималлаштириш ва генератив-рационал лойиҳалаштириш асосида лингво-касбий йўналтирилган “соҳа – амалиёт – инглиз тили” тизимининг комплексли интеграцияси ҳамда функсионал-методологик эволюсияни таъминловчи универсал инновацион-методик консептларнинг когнитив-мустақил даражаларига кўра исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Тиббиёт ОТМларида инглиз тилини ўқитишга соҳавий ва амалий ёндашувнинг консептуал асосларини яратиш бўйича олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
бўлажак шифокорларнинг лингво-компетентлигини ривожлантирувчи инновацион ЭСП консепсияси мутахассислик фанларига интеграциялашган соҳавий-амалий контекстдаги АЛ-Мед (Аcтиве Леарнинг ин Профессионал Медиcине) фаол таълим усулига кўра тиббий мутахассислик фанларига интеграциялашган соҳавий-амалий контекстдаги дидактик стратегиянинг коммуникатив аспектлар ва тиббий-лингвостратегик ўқув контентини фунсионал (когнитив-коммуникатив) фаоллаштириш орқали такомиллаштирилиши борасидаги илмий таклиф ва тавсиялар Қозогʻистон Миллий тиббиёт университетининг “Даволаш иши”, “Умумий тиббиёт”, “Педиатрия” таълим ёʻналишлари бакалавриат талабаларига инглиз тилини ўқитишнинг услубий фаолиятига татбиқ этилган (С.Д. Асфендияров номидаги Қозогʻистон Миллий тиббиёт университетининг 2024-йил 12-апрелдаги 81Е669ДЕ9Ф8941902430-09-03-01-22-09 сон маълумотномаси). Натижада тиббиёт учун ЭСПни ўқитиш стратегияси ишлаб чиқилган ҳамда соҳавий ва амалий ёндашувга асосланган тил таълими оммалаштирилган;
бўлажак шифокорлар учун касбий инглиз тили таълимининг поликомпонент тизими клиник амалиёт (поликлиника, шифохона) шароитида тиббий-лингвистик мета-компетенсияларни мутахассислик стандартлари билан лингвистик компонентларнинг амалий-коммуникатив консенсусини шакллантирувчи “тил-касб интеграцияси” контекстида ривожлантиришга йўналтирилган лингводидактик адаптация жараёни ҳамда интерактив-коммуникатив синергия асосида такомиллаштирилиши мазмунидаги илмий хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Согʻлиқни сақлаш вазирлигининг Фан, таълим ва инновациялар бошқармаси фаолиятида Қўшма таълим дастурлари доирасидаги ўқув модуллари ва дастурларини яратишда унумли фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Согʻлиқни сақлаш вазирлигининг 2024-йил 20-июндаги 02-28/13509-сон маълумотномаси). Натижада булар тиббиёт соҳасидаги амалиёт учун инглиз тилидаги билим, кўникма ва малакаларни ривожланлантириш учун зарур манба сифатида хизмат қилган;
бўлажак шифокорларни тайёрлашда қуйи босқич (бакалавриат) талабалари учун инглиз тили курсининг дискурсив-иерархик динамикаси педагогик фаолиятнинг комбинатор трансформациясини тиббий олий таълимнинг кейинги поғоналари (ординатура – мураккаб клиник мулоқот / магистратура – илмий-тадқиқот коммуникацияси) кесимидаги тил малакалари учун фундаментал асослар ҳамда соҳавий-амалий контекстаги дидактик меъёрлар билан когнитив-прагматик аспектда тизимли мувофиқлаштириш орқали аниқлаштирилиши борасидаги таҳлил натижаларидан Европа Иттифоқининг таълим дастури грантига оид Тошкент педиатрия тиббиёт институтида амалга оширилган ЭРАСМУС + “Импровемент оф ЧИЛДрен cаре теачинг ас а темплате фор упградинг медиcал эдуcатион ин Cентрал Асиа” дастури асосидаги “Чилд C.А” халқаро лойиҳасини амалга оширишда фойдаланилган (Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг 2024-йил 20-апрелдаги 18/965-сон маълумотномаси). Натижада тиббиёт мутахассислари учун инглиз тилини ўқитиш методикасини узлюксиз такомиллаштириш, халқаролаштириш, шунингдек, ўқув-методик ва илмий манбаларни замонавий ва қулай тарзда ишлаб чиқиш имконияти яратилган;
бўлажак шифокорлар учун тиббий э-ЭСП модели мултимодал таълимий муҳитда рақамли таълим технологиялари ва иммерсив алгоритмлар воситасида касбий коммуникациянинг металингвистик (тил қоидаларини англаш) ва лингвопрагматик (контекстуал мулоқот) интерпретацияси ҳамда интерфаол лингво-ахборот ўқув форматидаги АЛ-Мед фаол таълим усулларига асосланган коллаборатив нутқ фаоллашуви динамикасини очиб бериш орқали такомиллаштирилиши борасидаги хулосалардан Астана тиббиёт университетининг “Тиббиёт” ва “Педиатрия” таълим дастурлари бўйича 1-2-босқич бакалавриатура талабаларига инглиз тилини ўқитиш жараёни ва амалий фаолиятида фойдаланилган (Астана тиббиёт университетининг 2024-йил 15-майдаги 17.10/2581-сон маълумотномаси). Натижада тиббиёт ОТМларида коммуникатив инглиз тилининг янгича услубий ёндашувлари ва стандартлари белгиланиб, электрон дарсликлар ва интерфаол платформалар каби рақамли ресурслар асосидаги мултимодал таълим муҳитининг кенгайтирилган ва мобил тизими яратилган;
бўлажак шифокорларни тайёрлашда қисқа муддатли инглиз тили курсини интенсификация қилиш амалиётининг самарадорлиги таълимни лингво-эвристик оптималлаштириш ва генератив-рационал лойиҳалаштириш асосида лингво-касбий йўналтирилган “соҳа – амалиёт – инглиз тили” тизимининг комплексли интеграцияси ҳамда функсионал-методологик эволюсияни таъминловчи универсал инновацион-методик консептларнинг когнитив-мустақил даражаларига кўра исботланиши хусусидаги илмий-назарий қарашлардан Ўзбекистон Республикаси ОТМларида “Тиббиётда инглиз тили” фани бўйича ўқув-услубий базани яратиш учун илмий асосланган методологик тизим сифатида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Согʻлиқни сақлаш вазирлиги тасарруфидаги Тиббий таълимда ўқув ресурсларини яратиш ва ривожлантириш Марказининг 2024-йил 19-июндаги РМ-35 сон маълумотномаси). Натижада соҳавий ва амалий ёндашувга асосланган ўқитишнинг янгиланган мазмунидаги “Энглиш ин Медиcине” дарслиги республиканинг барча (12) тиббиёт ОТМлари учун 2024-2025 ўқув йилидан бошлаб асосий дарслик сифатида ўқув жараёнига жорий қилинган.
