Нишанбаева Азиза Илгисовнанинг фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи):
“Алишер Навоий “Хамса” асаридаги форсий аффиксоидлар билан ясалган сўзларнинг структур-семантик таҳлили”, 10.00.05 – Осиё ва Африка халқлари тили ва адабиёти (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.3.PhD/Fil3799
Илмий раҳбар: Мирзахмедова Хулкар Василовна, филология фанлари доктори (DSc), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат шарқшунослик университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат шарқшунослик университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.05.03.
Расмий оппонентлар: Махмудов Умедулло Акмалиддир ўғли, филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент в.б.; Содиқов Қосимжон Позилович, филология фанлари доктори, профессор; 
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академияси Ўзбек тили, ва адабиёти ва фольклори институти
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Алишер Навоийнинг “Хамса” асаридаги форсий аффиксоидлар орқали ясалган сўзларни аниқлаш ва уларни структур-семантик таҳлил қилишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
аффиксоидлар этимологик жиҳатдан тўлиқ семантик маъноли мустақил сўз бўлиб, аффикслар каби қўлланиши бироқ уларга нисбатан аниқ белги намоён этиши тавсифланган;
Алишер Навоий “Хамса” асарида 904 та форсча аффиксоид иштирокидаги  ясама сўз аниқланган бўлиб, улардан  fām, -kada, -maniš, kad-, pur-, xar- каби исмий ва -angēz, -rēz, -nišīn, -nihād, -ālūd, -andūd сингари феълий аффиксоидлар сўз ясашда фаол эканлиги, -bāf, -ras, -zan, -būd, -navišt феэлий суффиксоидлар эса маҳсулдор эмаслиги ҳамда ясама сўзлар от ёки сифат сўз туркумига оид бўлиши исботланган;
форсча аффиксоидли ясама сўзлар форсий, арабий ва туркий асосли бўлиб, “асос арабий+суффиксоид”, “префиксоид+арабий асос” моделлари маҳсулдор, “туркий асос+суффиксоид”, “префиксоид+туркий асос” тузилишидаги моделлар нисбатан кам миқдорни ташкил этиши далилланган;
Алишер Навоий “Хамса”сида қўлланган, аммо форс тилида мавжуд бўлмаган filāṭūnmaniš, ramīdamānand, barqfām, xaẓrārang, purtalāṭum, surmaālūd каби 210 та форсий аффиксоидли сўз ҳамда 12 та лексик бирликнинг луғатларда келтирилмаган асл ва мажозий маънолари ёритилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Алишер Навоийнинг “Хамса” асарида форсий аффиксоидлар билан ясалган сўзларнинг структур-семантик таҳлили юзасидан олинган илмий натижалар ва амалий таклифлар асосида:
форсий аффиксоидларнинг туркий, форсий ва арабий сўзларга қўшилиши, ҳосил қилинган сўзларнинг маънолари, қўлланган сермаҳсул форсий аффиксоидлар бўйича олинган хулосалардан “Ўзбекистон тарихи” телеканалида эфирга узатилган “Тақдимот” кўрсатувида фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон” телерадиоканали давлат муассасасининг 2022  йил 19  сентабрдаги 02-31-1533-сон маълумотномаси). Натижада “навосоз”, “дурпош”, “дилкаш”, “гулфом”, “фармонпазир”, “баргрез” ва шу каби форсий аффиксоидлар билан ҳосил қилинган сўзларнинг маънолари, “-соз”, “-рез”, “-фом”, “-пош”, “-параст”, “-бахш” каби сермаҳсул форсий аффиксоидлар тўғрисидаги маълумотлар илмий-тарихий далиллар асосидаги туркум кўрсатувлар тайёрлашга замин яратган;
форс тилидаги аффиксоидларнинг ишлатилиши, сермаҳсул аффиксоидлар, исмий ва феълий аффиксоидлар юзасидан билдирилган фикрлар асосида “Лексикология персидского языка” ўқув қўлланмасининг “Роль словобразования в формировании словарного фонда персидского языка” бўлимини ёзишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Тошкент давлат шарқшунослик университетининг 2025  йил 16  июн 01-04-02/1624-сон маълумотномаси). Натижада, тадқиқот материаллари форс тили луғат фондининг шаклланишида қўлланган сўз ясаш усулларини батафсилроқ ўрганишга замин яратган;
форс тили сўз ясалишида кенг қўлланган аффиксоидлар билан ясалган сўзлар, “форсий асос + форсий аффиксоид”, “туркий асос + форсий аффиксоид”, “арабий асос + форсий аффиксоид” каби моделлар асосида ясалган сўзларнинг ишлатишиши хусусиятларидан “Чет тилини билиш ва эгаллаш даражасини аниқлаш сертификати” тақдим этилиши кўзланган “Форс тили даражасини билишга оид бўлган тестлар” тузишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Давлат Тест Марказининг 2022  йил 27 декабрдаги 42-сон маълумотномаси). Натижада форс тили даражасини аниқлашга оид тестлар тузишда (лексик ва грамматик компетенциялар бўлимида), шунингдек, форс тилини билишга қаратилган ёзма ва оғзаки компетенцияларни аниқлаш учун берилган вазифаларни шакллантиришга хизмат қилган.