Абдуллаева Мавлуда Арибовнанинг
Фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар
“Креатив ёндашув асосида талабаларнинг нутқ ва тафаккурини ривожлантириш методикасини такомиллаштириш”, 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Ped9477
Илмий раҳбар: Халимова Наима Ваҳидовна, психология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилаётган муассаса номи: Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети.
ИК фаолият кўрстаётган муассаса номи, ИКрақами: Андижон давлат педагогика институти, PhD 01/2025.27.12.Ped.05.01 .
Расмий оппонентлар: Азимова Зиёда Эргашевна, педагогика фанлари доктори, профессор; Абдусамиев Дилмурод Абдуғани ўғли, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Қўқон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади креатив ёндашув асосида талабаларнинг нутқ ва тафаккурини ривожлантириш методикасини такомиллаштиришга оид илмий таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
олий таълим талабаларини нутқ ва тафаккурини ривожлантиришнинг дидактик асослари таълим олувчиларнинг нутқий тафаккур компетенсияси (когнитив-коммуникатив, назарий билимларини нутқий ифодалаш, тўғри мулоқат)ни шакллантириш имкониятлари фан мазмунини қулай этказишнинг (оптималлаштириш, жадаллаштириш, прагматиклик) мақбуллигини хронолигик таъминлаш орқали аниқлаштирилган;
креатив ёндашув асосида талабалар нутқ ва тафаккурини ривожлантиришнинг педагогик механизмлари (зарурий педагогик маълумотларни топиш, билимларини шахсий фаолиятида қўллаш, ўз-ўзини интеллектуал ривожлантириш)ни шакллантириш модели ўқитишнинг репродуктив, эвристик ва муаммоли таълим компонентлари (технологиялар, шакл ва воситалари)ни қўллашга устуворлик бериш асосида такомиллаштирилган;
талабаларни нутқ ва тафаккурини ривожлантиришда қўлланиладиган ижодий дидактик материаллар аналитик-натижавий консултацион ахборот технологиялардан фойдаланиш имкониятини кенгайтиришга қаратилган ўқув-услубий коррексион методларни ишлаб чиқиш асосида мазмунан бойитилган;
креатив ёндашув асосида талабалар нутқ ва тафаккурини ривожлантириш методикасининг ташкилий компоненти вариативлик ва индивидуалликни таъминлашга қаратилган (ижодий, креативликка йўналтирилган, муаммоли, шахсга йўналтирилган топшириқлар, эврологик лаёқатлар) мустақил индивидуал билиш фаоллиги билан қайта алоқага киришув даражаси продуктив (нутқий фаоллик)лигини таъминлаш орқали такомиллаштирилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши Креатив ёндашув асосида талабаларнинг нутқ ва тафаккурини ривожлантириш методикасини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижаларидан:
олий таълим талабаларини нутқ ва тафаккурини ривожлантиришнинг дидактик асослари таълим олувчиларнинг нутқий тафаккур компетенсияси (когнитив-коммуникатив, назарий билимларини нутқий ифодалаш, тўғри мулоқат)ни шакллантириш имкониятлари фан мазмунини қулай этказишнинг (оптималлаштириш, жадаллаштириш, прагматиклик) мақбуллигини хронолигик таъминлаш орқали аниқлаштирилганлигига оид илмий хулосалари олий таълим талабалари учун ишлаб чиқилган “Педагогик маҳорат” номли ўқув қўлланманинг мазмунига сингдирилган. (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024 -йил 6 -сентябрдаги 333-сон буйруғига асосан берилган 333-129 рақамли нашр рухсатномаси). Натижада талабалар нутқ ва тафаккурини креатив ёндашув асосида ривожлантиришга хизмат қиладиган психологик-педагогик шароитларни яратиш имкониятлари, мазмуни ва аҳамиятига доир илмий билимларни ривожлантиришга хизмат қилган;
креатив ёндашув асосида талабалар нутқ ва тафаккурини ривожлантиришнинг педагогик механизмлари (зарурий педагогик маълумотларни топиш, билимларини шахсий фаолиятида қўллаш, ўз-ўзини интеллектуал ривожлантириш)ни шакллантириш модели ўқитишнинг репродуктив, эвристик ва муаммоли таълим компонентлари (технологиялар, шакл ва воситалари)ни қўллашга устуворлик бериш асосида такомиллаштирилганлигига оид илмий таклифлари 2022-2023 йилларда бажарилган И-203-4 рақамли “Мамлакатимизда миллатлараро муносабатларни янада ривожлантириш ва уйғунлаштириш” номли фундаментал лойиҳа доирасида белгиланган вазифалар ижросини таъминлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирлигининг 2025-йил 04-февралдаги 02-13-06-866-сонли маълумотномаси). Натижада талабаларнинг нутқ ва тафаккурини ривожлантиришнинг педагогик самарадорлиги ортишига эришилган;
талабаларни нутқ ва тафаккурини ривожлантиришда қўлланиладиган ижодий дидактик материаллар аналитик-натижавий консултацион ахборот технологиялардан фойдаланиш имкониятини кенгайтиришга қаратилган ўқув-услубий коррексион методларни ишлаб чиқиш асосида мазмунан бойитилганлигига оид илмий таклифлари “Педагогик маҳорат” номли ўқув қўлланмани ишлаб чиқишда фойдаланилган. (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024 -йил 6 -сентябрдаги 333-сон буйруғига асосан берилган 333-129 рақамли нашр рухсатномаси). Натижада креатив ёндашув асосида талабаларнинг нутқ ва тафаккурини ривожлантириш жараёнининг афзалликлари ва имкониятларини ортишига эришилган;
креатив ёндашув асосида талабалар нутқ ва тафаккурини ривожлантириш методикасининг ташкилий компоненти вариативлик ва индивидуалликни таъминлашга қаратилган (ижодий, креативликка йўналтирилган, муаммоли, шахсга йўналтирилган топшириқлар, эврологик лаёқатлар) мустақил индивидуал билиш фаоллиги билан қайта алоқага киришув даражаси продуктив (нутқий фаоллик)лигини таъминлаш орқали такомиллаштирилганлигига оид илмий таклифлари 2022-2023 йилларда бажарилган И-203-4 рақамли “Мамлакатимизда миллатлараро муносабатларни янада ривожлантириш ва уйғунлаштириш” номли фундаментал лойиҳа доирасида белгиланган вазифалар ижросини таъминлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирлигининг 2025-йил 04-февралдаги 02-13-06-866-сонли маълумотномаси). Натижада креатив ёндашув асосида талабалар нутқ ва тафаккурини ривожлантириш жараёнининг диагностик тизимини бойитишга эришилган.
