Камилова Гулмира Алимовнанинг педагогика фанлари доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Мактабгача ёшдаги болаларда паремик жанрлар воситасида экологик маданиятни ривожлантиришнинг дидактик тизимини такомиллаштириш” 13.00.08 – мактабгача таълим ва тарбия назарияси ва методикаси
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.3.PhD/Ped3937
Илмий маслаҳатчи: Хурвалиева Тармиза латиповна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат педагогика институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Бухоро давлат университети, PhD.03/30.12.2019.Ped.72.04
Расмий оппонентлар: Жамилова Наргиза Нуритдиновна педагогика фанлари доктори (DSc), профессор, Хўжамбердиева Шахноза Кўпайсиновна педагогика фанлари доктори (DSc), профессор, Абдурахимова Дилфузахон Алиевна педагогика фанлари доктори (DSc), профессор
Етакчи ташкилот: Навоий давлат университети.
Диссертация йўналиши назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: паремик жанрлар воситасида мактабгасҳа йошдаги болаларда екологик тушунчаларни шакллантиришнинг методик тизимини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
мактабгасҳа йошдаги болаларда халқ оғзаки ижоди воситасида екологик тушунчаларни шакллантиришнинг педагогик, психологик, методик жиҳатлари табиий саводхонлигига эришишнинг назарий ва амалий даражаси ўртасидаги синергиянинг мақбуллигини қатъий белгилаш консепсиясига устуворлик бериш орқали аниқлаштирилган;
мактабгасҳа йошдаги болаларда халқ оғзаки ижоди воситасида екологик тушунчаларни шакллантириш жараёни ўқитиш модели (креативлик, критик фикрлаш, коммуникация ва коллаборация)нинг тактик билимларни оптималлаш билан боғлиқ ёндашувлар ва функсионал, табиий саводхонлик қоидаларнинг мақбуллигига эришиш тамойилларининг валидлигини ҳисобга олиш асосида аниқлаштирилган;
мактабгасҳа йошдаги болаларда халқ оғзаки ижоди воситасида экологик тушунчаларни шакллантириш мазмуни табиат ҳодисаларини кузатиш, эслаш орқали уларни фаоллаштириш мақсадида бажариладиган ўқув-билиш фаолиятини якуний босқич сифатида амалга оширишга доир мантиқий-структурани лойиҳалаш асосида такомиллаштирилган;
мактабгасҳа йошдаги болаларда халқ оғзаки ижоди воситасида экологик тушунчаларни ўрганишнинг методик тузилмаси табиий фанлар саводхонлиги қай даражада ўзлаштирилиши, таҳлилий жараёнлар асосида мустақил фикрлашга эришиш каби дидактик параметрларнинг идентификасияси продуктивлигига эришиш орқали такомиллаштирилган;
мактабгасҳа йошдаги болаларда халқ оғзаки ижоди воситасида экологик тушунчаларни шакллантириш методикаси билимларни тўлиқ ўзлаштириш, коммуникатив кўникма ва малакалар, амалий тил тажрибаси билан боғлиқ уч босқичли методик алгоритмни ишлаб чиқиш асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Мактабгасҳа йошдаги болаларда паремик жанрлар воситасида екологик тушунчаларни шакллантириш боъйисҳа олинган илмий натижалар қуйидаги ишлар орқали амалийотга татбиқ қилинган:
Мактабгасҳа йошдаги болаларда паремик жанрлар воситасида экологик тушунчаларни шакллантириш боъйисҳа олинган илмий натижалар қуйидаги ишлар орқали амалийотга татбиқ қилинган: мактабгача ёшдаги болаларда паремик жанрлар (мақоллар, маталлар, топишмоқлар) воситасида экологик тушунчаларни (табиатга эҳтиёткор муносабат, атроф-муҳитни асраш, тирик ва жонсиз табиат ҳақидаги дастлабки билимлар) шакллантириш муаммосининг педагогик ва методик имкониятлари интегратив ва компетенсиявий ёндашувлар асосида ишлаб чиқилган тавсийалардан Бухоро давлат университетида бажарилган ПЗ-202005236 “Оила психологийаси фанидан мултимедийа маҳсулотини йаратиш” мавзусидаги инновацион лойиҳасини бажаришда фойдаланилган. (Бухоро давлат университетининг 2024-йил 27 мартдаги 01-04/1406-сонли маълумотномаси). Натижада, 3-7 йошдаги болаларда перемик жанрилар воситасида екологик тушунчаларни шакллантитриш боъйисҳа таълим-тарбийавий жарайонни аниқ индикаторли мезонлар асосида ташкил қилиш имконийатлари кенгайтирилган;
мактабгача ёшдаги болаларда паремик жанрлар воситасида экологик тушунчаларни шакллантиришга оид педагогик жараён (ўйин, машғулот ва эркин фаолиятлар интеграцияси) ўрганилиб, унинг самарали омиллари ва тамойиллари (фаоллик, кўргазмалилик, изчиллик, такрорийлик, болаларнинг мустақил фикрлашини қўллаб-қувватлаш) методик амалийотга жорий етилган. (Мактабгасҳа ва мактаб таълими вазирлиги ҳузуридаги Мактабгасҳа таълим агентлигининг 2024-йил 06 февралдаги 03-03/1-72-сонли маълумотномаси). Натижада, болаларда соҳага оид компетенсийаларини ривожлантириш боъйисҳа марказларда тарбийасҳи ва болалар оъртасидаги ҳамкорликни мақсадли ташкил етишга ҳамда методик жиҳатдан таъминлашга еришилган;
мактабгача ёшдаги болаларда паремик жанрлар (мақоллар, маталлар, топишмоқлар) воситасида экологик тушунчаларни шакллантиришнинг педагогик механизми таълим-тарбия жараёнининг мазмуни, шакли, метод ва воситалари узвий интеграциялашган ҳолда ҳамда экологик тушунчаларни шакллантириш технологиялари эркин фаолиятларни уйғунлаштириш ва шахсга йўналтирилган ёндашувларни вариатив дастурларга имплементациялаш асосида ишлаб сҳиқилган тавсийалар “Мактабгасҳа таълимда инновацион фаолийат ” номли дарслик мазмунига сингдирилган. (Олий ва оърта махсус таълим вазирлигининг 2022-йил 19-июлдаги 233-сон маълумотномаси). Натижада мактабгасҳа йошдаги болаларда паремик жанрлар воситасида екологик тушунчаларни шакллантитриш орқали фуқаролик бурсҳи шаклланишига еришилган;
мактабгача ёшдаги болаларда паремик жанрлар воситасида экологик тушунчаларни шакллантириш модели — мақсад, мазмун, жараён ва натижа компонентларининг педагогик жараён билан узвий интеграцияси, интерактив методларни визуаллаштириш ҳамда моделни амалга ошириш босқичларида (тайёргарлик, асосий фаолият, якуний рефлекция) методик параметрларга устуворлик бериш асосида такомиллаштирилган ишланмалар мактабгача таълим амалиётига жорий этилган. (Мактабгасҳа ва мактаб таълими вазирлиги ҳузуридаги Мактабгасҳа таълим агентлигининг 2024-йил 06-февралдаги 03-03/1-72-сонли маълумотномаси). Натижада, мактабгасҳа йошдаги болаларда паремик жанрлар воситасида екологик тушунча шаклланган, мактаб таълимига комплекс таййор бола шахси тарбийаланишига еришилган;
мактабгача ёшдаги болаларда халқ оғзаки ижоди воситасида экологик тушунчаларни шакллантириш методикаси “Бадиий-экологик моделлаштириш” ва “Эко-интерпретация” каби инновацион методлар, ҳамда “ Табиат занжири ”, “Сеҳргар” каби тизимлаштирилган дидактик ўйинлар мажмуасини интеграциялашган машғулотларда фронтал ва жамоавий қўллашга оид таклифлар “Болаларни мактабга тайёрлаш” (Олий ва оърта махсус таълим вазирлигининг 2025-йил 14-апрелдаги 136-сон нашр рухсатномаси ) номли дарслик мазмунига сингдирилган. Натижада, болаларда екологик тушунчалар шакллантиришга оид тизимли оъқув топшириқларидан оила, таълим муассасаларида фойдаланиш имконийати кенгайтирилган ва методик жиҳатдан таъминланган.