Ziyavutdinov Asadulla Sunnatullaevichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Qiya yo‘naltirilgan va gorizontal quduqlarni burg‘ilash texnologiyasini tadqiq etish (O‘zbekiston Respublikasi konlari misolida)», 04.00.11 – Quduqlarni burg‘ilash va o‘zlashtirish texnologiyasi (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.2.PhD/T5612.
Ilmiy rahbar: Rakhimov Anvarhodja Akbarhodjievich, texnika fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: «O‘ZLITINEFTGAZ” AJ.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: «O‘ZLITINEFTGAZ” AJ, DSc.36/2025.27.12.T.01.01.
Rasmiy opponentlar: Akilov Jaxon Akilovich, fizika-matematika fanlari doktori, professor; Narimov Ravshanbek Anarmetovich, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD).
Yetakchi tashkilot: Toshkent davlat texnika universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: qiya yo‘naltirilgan va gorizontal quduqlarni burg‘ilash jarayonida texnik va texnologik echimlarni tadqiq etish asosida, shlamni olib chiqish samaradorligini oshirish va yuqori samarali burg‘ilash eritmalarining resepturalarini ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
qiya yo‘naltirilgan va gorizontal quduqlarni burg‘ilashda quduq stvolini shlamdan sifatli tozalash mezonlari aniqlangan;
burg‘ilashning turli kon-geologik sharoitlarida qiya yo‘naltirilgan va gorizontal quduqlarni o‘tish jarayonida shlamni samarali olib chiqish shartlari asoslangan;
mavjud nazariy va stend tadqiqotlari asosan quduq stvolining pastki devori bo‘ylab alohida zarrachalarning harakatlanishini tavsiflashi va qiya va gorizontal quduqlarni burg‘ilashda zichlangan shlam massalarining harakatlanish xususiyatlarini hisobga olmasligi isbotlangan;
burg‘ilash eritmasi oqimi bilan shlamni er yuzasiga chiqarish samaradorligiga quduq stvolining qiya yo‘naltirilgan va gorizontal uchastkalari traektoriyasi egriligining ta’siri isbotlangan;
burg‘ilash eritmasi oqimining qo‘shimcha pulsatsiyasini ta’minlash, quduq stvolini shlamdan tozalash samaradorligini oshirish va traektoriyasining egriligi yuqori bo‘lgan uchastkalarda, shlamning yig‘ilishini oldini olish maqsadida quduq gidropulsatori ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Qiya yo‘naltirilgan va gorizontal quduqlarni burg‘ilash texnologiyasini joriy qilish jarayonida gidravlik dastur va o‘ta engillashtirilgan burg‘ilash eritmalarini ishlab chiqish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
qiya yo‘naltirilgan va gorizontal quduqlarni burg‘ilash jarayonida gidropulsatsiya ta’siri orqali shlam yig‘ilishining oldini olish bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasining Intellektual mulk agentligi tomonidan patent olingan (IAP 04460, 2009 y.). Natijada, qiya yo‘naltirilgan va gorizontal quduqlarni burg‘ilash samaradorligini oshirish imkonini bergan;
ishlab chiqilgan 0,75 g/sm3 solishtirma og‘irlikdagi o‘ta engillashtirilgan burg‘ilash eritmasi Buxoro-Xiva neft va gaz mintaqasida joylashgan Zevardi gazkondensat konining 63-sonli hamda Somontepa gazkondensat konining 86-sonli quduqlarini burg‘ilash jarayonida amaliyotga joriy etilgan (“O‘zbekneftgaz” AJning 2025-yil 12 iyundagi 05-24-427-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, qiya yo‘naltirilgan va gorizontal quduqlarda shlamni yuzaga olib chiqish darajasi 90-100% ga ta’minlandi hamda gaz debitini 15 va 50 ming m3/sutka oshirish imkonini bergan.