Убайдуллаев Сардор Омонилла ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Авитриялик беморларда кўз ички линза имплантацияси билан катаракта факоэмульсификациясининг клиник-функционал натижаларини яхшилаш йўллари» 14.00.08 – Офтальмология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.1.PhD/Tib3328.
Илмий раҳбар: Каримова Муяссар Хамитовна, тиббиёт фанлар доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази, DSс.06/2025.27.12.Tib.12.01.
Расмий оппонентлар: Казайкин Виктор Николаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия Федерацияси); Зохидов Улугбек Баситович, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Самарканд давлат тиббиёт университети
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: авитрия ҳолатидаги беморларда катаракта жарроҳлигининг клиник-функционал натижаларини яхшилаш мақсадида интраокуляр линзаларни ҳисоблаш ва танлаш методикасини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
авитриялик кўзларда кўз ички линза имплантацияси билан катаракта факоэмульсификацияси жарроҳлигидан кейин миопик рефракцияли беморларда олдинги камера чуқурлигининг камайиши яққол ифодаланган ва статистик жиҳатдан ишончли бўлган, гиперметропик ва эмметропик рефракцияли беморларда эса унинг камайиши статистик жиҳатдан ишончли бўлмаганлиги аксиал ўқ узунлиги ва цинн боғламларининг чўзилганлиги билан боғлиқ эканлиги аниқланган;
авитриялик беморларда кўз ички линза имплантацияси билан катаракта факоэмульсификациясининг клиник-функционал натижаларини таҳлил қилиш беморнинг дастлабки клиник рефракциясидан келиб чиққан ҳолда кўз ички линзани ҳисоблашнинг энг самарали формулалар аниқланган;
кўз ички линза имплантацияси билан катаракта факоэмульсификациясининг жараёнида кўз ички линза модели ва унинг оптик константасини танлаш беморлардаги якуний клиник рефракцияга сезиларли таъсир кўрсатиши аниқланди - оптик константа қанчалик юқори бўлса, кўз ички линзани ҳисоблаш барқарорлиги ва таҳмин қилиниш даражаси шунчалик юқори бўлиши аниқланган;
эмметропик ва миопик рефракцияга эга бўлган авитриялик беморларда кўз ички линза имплантацияси билан катаракта факоэмульсификацияси жарроҳлигидан кейинги якуний клиник рефракциянинг миопия томонига силжиши кузатилиб, унинг ифодаланганлик даражаси кўзнинг аксиал ўқи узунлиги ошиши билан боғлиқлиги, гиперметропик рефракция ҳолатида эса таҳмин қилинган рефракциянинг аниқлиги юқори даражада сақланиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Авитриялик беморларда кўз ички линза имплантацияси билан катаракта факоэмульсификациясининг клиник-функционал натижаларини яхшилаш йўллари бўйича олинган илмий натижалар асосида (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 4 ноябрдаги 28/10-сонли хулосаси):
биринчи илмий янгилик: авитриялик кўзларда кўз ички линза имплантацияси билан катаракта факоэмульсификацияси жарроҳлигидан кейин миопик рефракцияли беморларда олдинги камера чуқурлигининг камайиши яққол ифодаланган ва статистик жиҳатдан ишончли бўлган, гиперметропик ва эмметропик рефракцияли беморларда эса унинг камайиши статистик жиҳатдан ишончли бўлмаганлиги аксиал ўқ узунлиги ва цинн боғламларининг чўзилганлиги билан боғлиқ эканлиги аниқланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар «Совершенствование методов расчета ИОЛ при факоэмульсификации катаракты с имплантацией ИОЛ у больных с авитрией» (РИКМИАТМ экспертлик кенгаши томонидан тасдиқланди, 2-сон, 27.02.2025 й.) ва «Оптимизация выбора оптического биометра для расчета ИОЛ при хирургии катаракты у больных с авитрией» (РИКМИАТМ экспертлик кенгаши томонидан тасдиқланди, 4-сон, 19.06.2025 й.) номли услубий тавсияномалар таркибига киритилган. Жорий этилиши: амалий соғлиқни сақлаш тизимига, шу жумладан, Республика клиник офталмология шифохонаси (буйруқ №42-П, 30.10.2025 й.) ва Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Термез филиали (буйруқ №54-П, 17.10.2025 й.) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: операциядан кейинги рефракцион хатоларнинг камайиши ва қўшимча кўзойнак коррекциясига эҳтиёжнинг камайиши беморларнинг ҳаёт сифати яхшиланишига, уларнинг ижтимоий ва касбий реабилитацияси тезлашишига, шунингдек қайта мурожаатлар ва қайта аралашувлар сони камайиши ҳисобига соғлиқни сақлаш тизимига тушадиган юклама пасайишига олиб келган. Иқтисодий самарадорлиги: таклиф этилган методика орқали харажатларни сезиларли даражада камайтириш мумкин. 100 нафар бемор таҳлилига кўра, кўзойнак коррецияси бўйича тежамкорлик тахминан 27,5 млн сўм, қайта операциялар бўйича эса 32,5 млн сўмни ташкил этади. Жами тежамкорлик 50 млн сўм, яъни ҳар бир беморга ўртача 500000 сўм дан тўғри келган. Хулоса: витрэктомиядан кейин кўзда юзага келадиган анатомо-оптик ўзгаришларни ва уларнинг авитрия ҳолатида ИОЛ оптик кучини ҳисоблаш аниқлигига таъсирини комплекс баҳолаш операциядан кейинги миопизация механизмлaрини аниқлаштириш ҳамда индивидуаллаштирилган корректирловчи тузатишларни қўллаш заруриятини асослаш имконини берган;
иккинчи илмий янгилик: авитриялик беморларда кўз ички линза имплантацияси билан катаракта факоэмульсификациясининг клиник-функционал натижаларини таҳлил қилиш беморнинг дастлабки клиник рефракциясидан келиб чиққан ҳолда кўз ички линзани ҳисоблашнинг энг самарали формулалар аниқланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар «Совершенствование методов расчета ИОЛ при факоэмульсификации катаракты с имплантацией ИОЛ у больных с авитрией» (РИКМИАТМ экспертлик кенгаши томонидан тасдиқланди, 2-сон, 27.02.2025 й.) ва «Оптимизация выбора оптического биометра для расчета ИОЛ при хирургии катаракты у больных с авитрией» (РИКМИАТМ экспертлик кенгаши томонидан тасдиқланди, 4-сон, 19.06.2025 й.) номли услубий тавсияномалар таркибига киритилган. Жорий этилиши: амалий соғлиқни сақлаш тизимига, шу жумладан, Республика клиник офталмология шифохонаси (буйруқ №42-П, 30.10.2025 й.) ва Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Термез филиали (буйруқ №54-П, 17.10.2025 й.) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: авитреал кўзга имплантация қилинадиган ИОЛ учун оптик кучни ҳисоблаш формуласи ҳамда ИОЛнинг A-константасини оптимал танлаш натижасида кўриш ўткирлиги ошади ва операциядан кейин қўшимча кўзойнак коррекциясига эҳтиёж қолмайди, шу тариқа операция қилинган беморларнинг ҳаёт сифати яхшиланади, бу эса, беморларнинг реабилитация жараёни тезлашиши ва меҳнат қобилиятининг тезроқ тикланишига хизмат қилган. Иқтисодий самарадорлиги: 100 нафар бемор таҳлилига кўра, кўзойнак коррецияси бўйича тежамкорлик тахминан 27,5 млн сўм, қайта операциялар бўйича эса 32,5 млн сўмни ташкил этади. Жами тежамкорлик 50 млн сўм, яъни ҳар бир беморга ўртача 500000 сўм дан тўғри келган. Хулоса: авитриялик кўзда ИОЛ оптик кучини ҳисоблаш формулаcини оптимал танлаш рефракцион натижанинг башоратланувчанлигини юқори даражага оширади ва қолдиқ миопия хавфини минималлаштиради, шу орқали авитрияси бўлган беморларда ИОЛ оптик кучини ҳисоблаш аниқлиги ошган;
учинчи илмий янгилик: кўз ички линза имплантацияси билан катаракта факоэмульсификациясининг жараёнида кўз ички линза модели ва унинг оптик константасини танлаш беморлардаги якуний клиник рефракцияга сезиларли таъсир кўрсатиши аниқланди - оптик константа қанчалик юқори бўлса, кўз ички линзани ҳисоблаш барқарорлиги ва таҳмин қилиниш даражаси шунчалик юқори бўлиши аниқланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар «Совершенствование методов расчета ИОЛ при факоэмульсификации катаракты с имплантацией ИОЛ у больных с авитрией» (РИКМИАТМ экспертлик кенгаши томонидан тасдиқланди, 2-сон, 27.02.2025 й.) ва «Оптимизация выбора оптического биометра для расчета ИОЛ при хирургии катаракты у больных с авитрией» (РИКМИАТМ экспертлик кенгаши томонидан тасдиқланди, 4-сон, 19.06.2025 й.) номли услубий тавсияномалар таркибига киритилган. Жорий этилиши: амалий соғлиқни сақлаш тизимига, шу жумладан, Республика клиник офталмология шифохонаси (буйруқ №42-П, 30.10.2025 й.) ва Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Термез филиали (буйруқ №54-П, 17.10.2025 й.) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: авитреал кўзга имплантация қилинадиган ИОЛнинг A-константасини оптимал танлаш натижасида кўриш ўткирлиги ошади ва операциядан кейин қўшимча кўзойнак коррекциясига эҳтиёж қолмайди, шу тариқа операция қилинган беморларнинг ҳаёт сифати яхшиланади, бу эса, беморларнинг реабилитация жараёни тезлашиши ва меҳнат қобилиятининг тезроқ тикланишига хизмат қилган. Иқтисодий самарадорлиги: 100 нафар бемор таҳлилига кўра, кўзойнак коррецияси бўйича тежамкорлик тахминан 27,5 млн сўм, қайта операциялар бўйича эса 32,5 млн сўмни ташкил этади. Жами тежамкорлик 50 млн сўм, яъни ҳар бир беморга ўртача 500000 сўм дан тўғри келган. Хулоса: авитреал кўзга имплантация қилинадиган ИОЛнинг A-константасини оптимал танлаш рефракцион натижанинг башоратланувчанлигини юқори даражага оширади ва қолдиқ миопия хавфини минималлаштиради, шу орқали авитрияси бўлган беморларда ИОЛ оптик кучини ҳисоблаш аниқлиги ошган;
тўртинчи илмий янгилик: эмметропик ва миопик рефракцияга эга бўлган авитриялик беморларда кўз ички линза имплантацияси билан катаракта факоэмульсификацияси жарроҳлигидан кейинги якуний клиник рефракциянинг миопия томонига силжиши кузатилиб, унинг ифодаланганлик даражаси кўзнинг аксиал ўқи узунлиги ошиши билан боғлиқлиги, гиперметропик рефракция ҳолатида эса таҳмин қилинган рефракциянинг аниқлиги юқори даражада сақланиши аниқланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар «Совершенствование методов расчета ИОЛ при факоэмульсификации катаракты с имплантацией ИОЛ у больных с авитрией» (РИКМИАТМ экспертлик кенгаши томонидан тасдиқланди, 2-сон, 27.02.2025 й.) ва «Оптимизация выбора оптического биометра для расчета ИОЛ при хирургии катаракты у больных с авитрией» (РИКМИАТМ экспертлик кенгаши томонидан тасдиқланди, 4-сон, 19.06.2025 й.) номли услубий тавсияномалар таркибига киритилган. Жорий этилиши: амалий соғлиқни сақлаш тизимига, шу жумладан, Республика клиник офталмология шифохонаси (буйруқ №42-П, 30.10.2025 й.) ва Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Термез филиали (буйруқ №54-П, 17.10.2025 й.) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: авитрия шароитида ИОЛ ҳисоблаш жараёнида рефракцион силжишнинг аниқланган хос хусусиятлари ҳамда кўз анатомиясидаги ўзгаришларни инобатга олиш кўриш ўткирлигини оширишга ва операциядан кейин қўшимча кўзойнак коррекциясига эҳтиёжни бартараф этишга хизмат қилади, шу тариқа операция қилинган беморларнинг ҳаёт сифати яхшиланган. Иқтисодий самарадорлиги: 100 нафар бемор таҳлилига кўра, кўзойнак коррецияси бўйича тежамкорлик тахминан 27,5 млн сўм, қайта операциялар бўйича эса 32,5 млн сўмни ташкил этади. Жами тежамкорлик 50 млн сўм, яъни ҳар бир беморга ўртача 500000 сўм дан тўғри келган. Хулоса: авитрияси бўлган беморлар ва шишасимон тана сақланган беморларда якуний клиник рефракциянинг қиёсий таҳлили кўзнинг орқа сегменти барқарорлиги пасайиши оқибатида миопик силжишнинг кучлироқ намоён бўлиши ҳамда интраокуляр линзанинг жойлашуви ўзгаришига мойиллик мавжудлигини аниқлаш имконини берди, бу эса авитрия ҳолатининг анатомик хусусиятларини инобатга олган ҳолда ҳисоблаш формулаларини мослаштириш ва ИОЛ моделларини танлаш зарурлигини тасдиқлаган.