Ubaydullaev Sardor Omonilla o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Avitriyalik bemorlarda ko‘z ichki linza implantatsiyasi bilan katarakta fakoemul`sifikatsiyasining klinik-funksional natijalarini yaxshilash yo‘llari» 14.00.08 – Oftal`mologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.1.PhD/Tib3328.
Ilmiy rahbar: Karimova Muyassar Xamitovna, tibbiyot fanlar doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, DSs.06/2025.27.12.Tib.12.01.
Rasmiy opponentlar: Kazaykin Viktor Nikolaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor (Rossiya Federatsiyasi); Zoxidov Ulugbek Basitovich, tibbiyot fanlari doktori.
Yetakchi tashkilot: Samarkand davlat tibbiyot universiteti
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: avitriya holatidagi bemorlarda katarakta jarrohligining klinik-funksional natijalarini yaxshilash maqsadida intraokulyar linzalarni hisoblash va tanlash metodikasini takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
avitriyalik ko‘zlarda ko‘z ichki linza implantatsiyasi bilan katarakta fakoemul`sifikatsiyasi jarrohligidan keyin miopik refraksiyali bemorlarda oldingi kamera chuqurligining kamayishi yaqqol ifodalangan va statistik jihatdan ishonchli bo‘lgan, gipermetropik va emmetropik refraksiyali bemorlarda esa uning kamayishi statistik jihatdan ishonchli bo‘lmaganligi aksial o‘q uzunligi va sinn bog‘lamlarining cho‘zilganligi bilan bog‘liq ekanligi aniqlangan;
avitriyalik bemorlarda ko‘z ichki linza implantatsiyasi bilan katarakta fakoemul`sifikatsiyasining klinik-funksional natijalarini tahlil qilish bemorning dastlabki klinik refraksiyasidan kelib chiqqan holda ko‘z ichki linzani hisoblashning eng samarali formulalar aniqlangan;
ko‘z ichki linza implantatsiyasi bilan katarakta fakoemul`sifikatsiyasining jarayonida ko‘z ichki linza modeli va uning optik konstantasini tanlash bemorlardagi yakuniy klinik refraksiyaga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi aniqlandi - optik konstanta qanchalik yuqori bo‘lsa, ko‘z ichki linzani hisoblash barqarorligi va tahmin qilinish darajasi shunchalik yuqori bo‘lishi aniqlangan;
emmetropik va miopik refraksiyaga ega bo‘lgan avitriyalik bemorlarda ko‘z ichki linza implantatsiyasi bilan katarakta fakoemul`sifikatsiyasi jarrohligidan keyingi yakuniy klinik refraksiyaning miopiya tomoniga siljishi kuzatilib, uning ifodalanganlik darajasi ko‘zning aksial o‘qi uzunligi oshishi bilan bog‘liqligi, gipermetropik refraksiya holatida esa tahmin qilingan refraksiyaning aniqligi yuqori darajada saqlanishi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Avitriyalik bemorlarda ko‘z ichki linza implantatsiyasi bilan katarakta fakoemul`sifikatsiyasining klinik-funksional natijalarini yaxshilash yo‘llari bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida (O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2025 yil 4 noyabrdagi 28/10-sonli xulosasi):
birinchi ilmiy yangilik: avitriyalik ko‘zlarda ko‘z ichki linza implantatsiyasi bilan katarakta fakoemul`sifikatsiyasi jarrohligidan keyin miopik refraksiyali bemorlarda oldingi kamera chuqurligining kamayishi yaqqol ifodalangan va statistik jihatdan ishonchli bo‘lgan, gipermetropik va emmetropik refraksiyali bemorlarda esa uning kamayishi statistik jihatdan ishonchli bo‘lmaganligi aksial o‘q uzunligi va sinn bog‘lamlarining cho‘zilganligi bilan bog‘liq ekanligi aniqlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: mazkur natijalar «Sovershenstvovanie metodov rascheta IOL  pri fakoemul`sifikatsii katarakti s implantatsiey IOL u bol`nix s avitriey» (RIKMIATM ekspertlik kengashi tomonidan tasdiqlandi, 2-son, 27.02.2025 y.) va «Optimizatsiya vibora opticheskogo biometra dlya rascheta IOL pri xirurgii katarakti u bol`nix s avitriey» (RIKMIATM ekspertlik kengashi tomonidan tasdiqlandi, 4-son, 19.06.2025 y.) nomli uslubiy tavsiyanomalar tarkibiga kiritilgan. Joriy etilishi: amaliy sog‘liqni saqlash tizimiga, shu jumladan, Respublika klinik oftalmologiya shifoxonasi (buyruq №42-P, 30.10.2025 y.) va Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Termez filiali (buyruq №54-P, 17.10.2025 y.) amaliyotiga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: operatsiyadan keyingi refraksion xatolarning kamayishi va qo‘shimcha ko‘zoynak korreksiyasiga ehtiyojning kamayishi bemorlarning hayot sifati yaxshilanishiga, ularning ijtimoiy va kasbiy reabilitatsiyasi tezlashishiga, shuningdek qayta murojaatlar va qayta aralashuvlar soni kamayishi hisobiga sog‘liqni saqlash tizimiga tushadigan yuklama pasayishiga olib kelgan. Iqtisodiy samaradorligi: taklif etilgan metodika orqali xarajatlarni sezilarli darajada kamaytirish mumkin. 100 nafar bemor tahliliga ko‘ra, ko‘zoynak korresiyasi bo‘yicha tejamkorlik taxminan 27,5 mln so‘m, qayta operatsiyalar bo‘yicha esa 32,5 mln so‘mni tashkil etadi. Jami tejamkorlik 50 mln so‘m, ya’ni har bir bemorga o‘rtacha 500000 so‘m dan to‘g‘ri kelgan. Xulosa: vitrektomiyadan keyin ko‘zda yuzaga keladigan anatomo-optik o‘zgarishlarni va ularning avitriya holatida IOL optik kuchini hisoblash aniqligiga ta’sirini kompleks baholash operatsiyadan keyingi miopizatsiya mexanizmlarini aniqlashtirish hamda individuallashtirilgan korrektirlovchi tuzatishlarni qo‘llash zaruriyatini asoslash imkonini bergan;
ikkinchi ilmiy yangilik: avitriyalik bemorlarda ko‘z ichki linza implantatsiyasi bilan katarakta fakoemul`sifikatsiyasining klinik-funksional natijalarini tahlil qilish bemorning dastlabki klinik refraksiyasidan kelib chiqqan holda ko‘z ichki linzani hisoblashning eng samarali formulalar aniqlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: mazkur natijalar «Sovershenstvovanie metodov rascheta IOL  pri fakoemul`sifikatsii katarakti s implantatsiey IOL u bol`nix s avitriey» (RIKMIATM ekspertlik kengashi tomonidan tasdiqlandi, 2-son, 27.02.2025 y.) va «Optimizatsiya vibora opticheskogo biometra dlya rascheta IOL pri xirurgii katarakti u bol`nix s avitriey» (RIKMIATM ekspertlik kengashi tomonidan tasdiqlandi, 4-son, 19.06.2025 y.) nomli uslubiy tavsiyanomalar tarkibiga kiritilgan. Joriy etilishi: amaliy sog‘liqni saqlash tizimiga, shu jumladan, Respublika klinik oftalmologiya shifoxonasi (buyruq №42-P, 30.10.2025 y.) va Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Termez filiali (buyruq №54-P, 17.10.2025 y.) amaliyotiga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: avitreal ko‘zga implantatsiya qilinadigan IOL uchun optik kuchni hisoblash formulasi hamda IOLning A-konstantasini optimal tanlash natijasida ko‘rish o‘tkirligi oshadi va operatsiyadan keyin qo‘shimcha ko‘zoynak korreksiyasiga ehtiyoj qolmaydi, shu tariqa operatsiya qilingan bemorlarning hayot sifati yaxshilanadi, bu esa, bemorlarning reabilitatsiya jarayoni tezlashishi va mehnat qobiliyatining tezroq tiklanishiga xizmat qilgan. Iqtisodiy samaradorligi: 100 nafar bemor tahliliga ko‘ra, ko‘zoynak korresiyasi bo‘yicha tejamkorlik taxminan 27,5 mln so‘m, qayta operatsiyalar bo‘yicha esa 32,5 mln so‘mni tashkil etadi. Jami tejamkorlik 50 mln so‘m, ya’ni har bir bemorga o‘rtacha 500000 so‘m dan to‘g‘ri kelgan. Xulosa: avitriyalik ko‘zda IOL optik kuchini hisoblash formulacini optimal tanlash refraksion natijaning bashoratlanuvchanligini yuqori darajaga oshiradi va qoldiq miopiya xavfini minimallashtiradi, shu orqali avitriyasi bo‘lgan bemorlarda IOL optik kuchini hisoblash aniqligi oshgan;
uchinchi ilmiy yangilik: ko‘z ichki linza implantatsiyasi bilan katarakta fakoemul`sifikatsiyasining jarayonida ko‘z ichki linza modeli va uning optik konstantasini tanlash bemorlardagi yakuniy klinik refraksiyaga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi aniqlandi - optik konstanta qanchalik yuqori bo‘lsa, ko‘z ichki linzani hisoblash barqarorligi va tahmin qilinish darajasi shunchalik yuqori bo‘lishi aniqlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: mazkur natijalar «Sovershenstvovanie metodov rascheta IOL  pri fakoemul`sifikatsii katarakti s implantatsiey IOL u bol`nix s avitriey» (RIKMIATM ekspertlik kengashi tomonidan tasdiqlandi, 2-son, 27.02.2025 y.) va «Optimizatsiya vibora opticheskogo biometra dlya rascheta IOL pri xirurgii katarakti u bol`nix s avitriey» (RIKMIATM ekspertlik kengashi tomonidan tasdiqlandi, 4-son, 19.06.2025 y.) nomli uslubiy tavsiyanomalar tarkibiga kiritilgan. Joriy etilishi: amaliy sog‘liqni saqlash tizimiga, shu jumladan, Respublika klinik oftalmologiya shifoxonasi (buyruq №42-P, 30.10.2025 y.) va Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Termez filiali (buyruq №54-P, 17.10.2025 y.) amaliyotiga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: avitreal ko‘zga implantatsiya qilinadigan IOLning A-konstantasini optimal tanlash natijasida ko‘rish o‘tkirligi oshadi va operatsiyadan keyin qo‘shimcha ko‘zoynak korreksiyasiga ehtiyoj qolmaydi, shu tariqa operatsiya qilingan bemorlarning hayot sifati yaxshilanadi, bu esa, bemorlarning reabilitatsiya jarayoni tezlashishi va mehnat qobiliyatining tezroq tiklanishiga xizmat qilgan. Iqtisodiy samaradorligi: 100 nafar bemor tahliliga ko‘ra, ko‘zoynak korresiyasi bo‘yicha tejamkorlik taxminan 27,5 mln so‘m, qayta operatsiyalar bo‘yicha esa 32,5 mln so‘mni tashkil etadi. Jami tejamkorlik 50 mln so‘m, ya’ni har bir bemorga o‘rtacha 500000 so‘m dan to‘g‘ri kelgan. Xulosa: avitreal ko‘zga implantatsiya qilinadigan IOLning A-konstantasini optimal tanlash refraksion natijaning bashoratlanuvchanligini yuqori darajaga oshiradi va qoldiq miopiya xavfini minimallashtiradi, shu orqali avitriyasi bo‘lgan bemorlarda IOL optik kuchini hisoblash aniqligi oshgan;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: emmetropik va miopik refraksiyaga ega bo‘lgan avitriyalik bemorlarda ko‘z ichki linza implantatsiyasi bilan katarakta fakoemul`sifikatsiyasi jarrohligidan keyingi yakuniy klinik refraksiyaning miopiya tomoniga siljishi kuzatilib, uning ifodalanganlik darajasi ko‘zning aksial o‘qi uzunligi oshishi bilan bog‘liqligi, gipermetropik refraksiya holatida esa tahmin qilingan refraksiyaning aniqligi yuqori darajada saqlanishi aniqlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: mazkur natijalar «Sovershenstvovanie metodov rascheta IOL  pri fakoemul`sifikatsii katarakti s implantatsiey IOL u bol`nix s avitriey» (RIKMIATM ekspertlik kengashi tomonidan tasdiqlandi, 2-son, 27.02.2025 y.) va «Optimizatsiya vibora opticheskogo biometra dlya rascheta IOL pri xirurgii katarakti u bol`nix s avitriey» (RIKMIATM ekspertlik kengashi tomonidan tasdiqlandi, 4-son, 19.06.2025 y.) nomli uslubiy tavsiyanomalar tarkibiga kiritilgan. Joriy etilishi: amaliy sog‘liqni saqlash tizimiga, shu jumladan, Respublika klinik oftalmologiya shifoxonasi (buyruq №42-P, 30.10.2025 y.) va Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Termez filiali (buyruq №54-P, 17.10.2025 y.) amaliyotiga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: avitriya sharoitida IOL hisoblash jarayonida refraksion siljishning aniqlangan xos xususiyatlari hamda ko‘z anatomiyasidagi o‘zgarishlarni inobatga olish ko‘rish o‘tkirligini oshirishga va operatsiyadan keyin qo‘shimcha ko‘zoynak korreksiyasiga ehtiyojni bartaraf etishga xizmat qiladi, shu tariqa operatsiya qilingan bemorlarning hayot sifati yaxshilangan. Iqtisodiy samaradorligi: 100 nafar bemor tahliliga ko‘ra, ko‘zoynak korresiyasi bo‘yicha tejamkorlik taxminan 27,5 mln so‘m, qayta operatsiyalar bo‘yicha esa 32,5 mln so‘mni tashkil etadi. Jami tejamkorlik 50 mln so‘m, ya’ni har bir bemorga o‘rtacha 500000 so‘m dan to‘g‘ri kelgan. Xulosa: avitriyasi bo‘lgan bemorlar va shishasimon tana saqlangan bemorlarda yakuniy klinik refraksiyaning qiyosiy tahlili ko‘zning orqa segmenti barqarorligi pasayishi oqibatida miopik siljishning kuchliroq namoyon bo‘lishi hamda intraokulyar linzaning joylashuvi o‘zgarishiga moyillik mavjudligini aniqlash imkonini berdi, bu esa avitriya holatining anatomik xususiyatlarini inobatga olgan holda hisoblash formulalarini moslashtirish va IOL modellarini tanlash zarurligini tasdiqlagan.