Хасанова Камила Бахтиёровна
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Сопоставительное исследование заимствованной этнографической лексики в узбекском и английском языках (на материале медиатекстов ХХИ века)”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.4.PhD/Fil4225.
Илмий раҳбар:Бакиров Поён Уралович , Филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Термиз давлат университети .
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Наманган давлат университети, PhD.03/2025.27.12.Fil.22.04 
Расмий оппонентлар: Досбаева Наргиза Турғунпўлатовна, филология фанлари доктори (DSc),  профессор; Тешабаева Дифуза Муминовна, филология фанлари доктори (DSc) профессор.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат университети. 
Диссертация йўналиши: Назарий ва амалий аҳамиятга эга.        
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек ва инглиз тилларидаги этнографик лексикани замонавий ўзбек ва инглиз тилидаги  медиаматнлари нуқтаи назаридан ҳар томонлама ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат: 
Тилшуносликда этнографик лексиканинг шаклланиши, қўлланилиши, лингвистик ва экстралингвистик омилларнинга таъсири аниқланиб, ўзбек ва хорижий тилшуносларнинг назарий қарашлари таҳлили жараёнида этнографизмлар, экзотизмлар, варваризмлар  тилда тайёр шаклда учраши, академик фаол эканлиги, мантиқий якунланиши ва морфологик-синтактик хусусиятларга эга эканлиги аниқланган; 
этнографик лексиканинг фонетик ва лексикографик мослашув жараёнлари тадқиқида, мазкур лексика ўзлашаётган тилнинг фонетик ва морфологик хусусиятларига аста-секин мослашади, ўз маъносини сақлаб қолади,  ҳамда, тил тизимидага интеграцияланиши далилланган;
этнографик лексика инглиз тилига ўзлашганда мазкур лексикада транслитерация натижасида 23 сўзда ҳарфлар сони ошган, 13 сўзда ҳарфлар сақланган, ўзбек тилига кирганда эса ҳарфлар сони 31 сўзда камайган, 11 сўзда о ъз ҳолида қолган . Сўз ҳосил қилувчи моделларнинг таркибий турлари, маҳсулдорлиги ва мослашув хусусиятларини аниқлаган ҳолда қиёсий таҳлил ўтказилди. Инглиз тилидан ўзлашган сўзлар Н+Н, Адж+Н ва Н+ПрН моделлар орқали ўзбек тилига интеграциялашган, ўзбек тилидан инглиз тилига ўзлашган сўзлар эса асосан -боз аффикси ва Н+Н ҳамда Адж+Н моделлари билан билан тавсифланган. Семантик ўзгариш турлари  аниқланган унга ко ъра сўзларнинг маъно торайиши 43%, кенгайиши 28%, силжиши 19%, ва ўз ҳолида сақланиши 10%да кузатилган. Этнографизмларнинг ўзлашишида маданий-прагматик контекст, медиадискурс хусусиятлари ва миллий-маданий ўзига хосликлар таъсирида динамик характерга эга эканлиги намоён бўлган ;
медияда қўлланилаётган этнографизмларнинг лексико-семантик хусусиятларини тизимлаштиришда илк бора асосий тематик гуруҳлар аниқланиб, таснифланиб, мазкур жараёнда, мусиқа ва урф-одатларни акс эттирувчи, бино ва жой номлари, кийим-кечак, тақинчоқ ва кундалик буюмлар, овқат ва ичимлик номлари, ҳунармандчилик ва касблар билан боғлиқ термин ва лексик бирликларнинг ҳамда, спорт ўйинлари ва молиявий-иқтисодга оид реалияларнинг мавжудлиги асосланган;
инглиз ва ўзбек этнографизмга оид термин ва лексик бирликлар  синонимия хусусиятига кўра тадқиқ қилиниб, икки тил доирасидаги изоҳли луғатлар ва медия манбалари асосида кенг қамровли таҳлили амалга оширилган, лексемаларнинг денотатив, коннотатив ҳамда, қисман синонимликлар аниқланган, этнографик лексиканинг бир тилдан иккинчи тилга интеграция жараёни аниқланган, қўлланиш соҳасини кенгайиб бораётганлиги далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбек ва инглиз тилларида этнографик лексиканинг чоғиштирма тадқиқи (ХХИ аср ўзбек ва инглиз медиаматнлари асосида) номли тадиқотга доир хулосалардан:
этнографик бирликларнинг турли тизимли тиллардаги хусусиятлари уларнинг тил ва маданиятни чоғиштирма усулда ўрганиш маданиятлараро мулоқат жараёнида медиа матнлардаги лингвомаданий бирликларнинг лингвистик таҳлилига оид хулосалардан Тошкент давлат Ўзбек тили ва адабиёти университетида бажарилган  Давлат илмий-техник дастурлари доирасидаги мўлжалланган  Ф3-201912258 “Ўзбек адабиётининг кўп тилли (ўзбек, рус, инглиз тилларида) электрон платформасини яратиш” номли амалий грант лойиҳасида фойдаланилган. (2023-йил 24-октябрдаги 01/10-2225-сон маълумотномаси.) Натижада медиаматнларда қўлланиладиган турли тилларга оид этнографик бирликларнинг ижтимоий, тарихий хусусиялари аниқланиб этнографик бирликларнинг қўлланиш хусусиятларига доир маълумотлар асосида лойиҳа маълумотларининг мукаммаллашувига эришилган;  
этнографик атамалар ва белгилар тизимининг назарий асосларини шакллантиришда инглиз ва ўзбек тил маданиятининг ўзаро бойитиш ва ўзаро таъсирининг етакчи тенденсиялари кўриб чиқиш морфологик категориялар ва дериватив моделларнинг ўхшаш ва ўзига хос хусусиятларини аниқлашга оид янгиликларидан 2020-2023 йилларга мўлжалланган Тошкент давлат Ўзбек тили ва адабиёти университетида бажарилган АМ-Ф3-201908172 “Ўзбек тилининг таълимий корпусини яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳа доирасида фойдаланилган. (2023-йил 9-ноябрдаги 01/10-2352-сон маълумотномаси.) Натижада этнографик атамалар ва белгилар тизимининг назарий асосларини шакллантириш жараёнининг жаҳон тилшунослигида ўрганилганлигига доир маълумотларни шакллантиришга хизмат қилган;
этнографизмларнинг лексико-семантик хусусиятларини ҳар томонлама ўрганиш, анализ қилиш ва лингвистик асосларини тушуниш, этномаданият ва лингвокултурологиянинг энг муҳим вазифа бўлганлиги сабабли мазкур ишнинг  янгилик ва хулосалардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг «Ўзбекистон» телерадиоканали ДМ «Маданий-маърифий ва бадиий эшиттиришлар» муҳарририяти томонидан амалиётга тадбиқ этилган. Ишнинг янгилик а хулосаларидан «Таълим ва тараққиёт», «Ўсмирлар учун» номли эшиттиришларни тайёрлашда фойдаланилган. 2023-йил 13-ноябрдаги 04-36-1692-сон маълумотномаси.) Натижада, ўзбек ва инглиз халқининг анъаналари, урф-одатлари, турмуш тарзини қиёслаш ва мамлакатшуносликка оид телекўрсатувлар тайёрлаш ва уларнинг ссенарийларини ёзишда фойдаланилган.