Матчанов Умирзак Сейтжановичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, “Саноат корхоналарига инвестицияларни рағбатлантириш механизмини такомиллаштириш (энергетика саноати корхоналари мисолида)”, ихтисослик шифри 08.00.03 – “Саноат иқтисодиёти”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.PhD/Iqt5652
Илмий раҳбар: иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Хамдамова Гавхар Абсаматовна.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат техника университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат техника университети, DSc.03/2025.27.12.I.02.05.
Расмий оппонентлар: иқтисодиёт фанлари доктори, доцент Саиткамолов Мухаммадхўжа Собирхўжа ўғли, иқтисодиёт фанлари фалсафа доктори, PhD Хайдарова Камола Ахинжоновна.
Етакчи ташкилот: Фарғона давлат техника университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади саноат корхоналарида инвестицияларни жалб қилишни рағбатлантириш механизмини такомиллаштириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
услубий ёндашувга кўра “инвестициялар” ва “инвестицион жозибадорлик” тушунчаларини талқин қилишда инвестициялар хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг турли жиҳатларига инвестиция қилиш орқали мултипликатив таъсирга эришишга қаратилган ресурслар сифатида, инвестицион жозибадорлик, ўз навбатида, инвесторга мақсадларга эришиш ва фойда олишни таъминлаш қобилиятига эга бўлган инвестиция фаолиятини амалга ошириш учун асосан қулай ва мотивацион шароитларни динамик ва маълум даражада субъектив баҳолаш сифатида белгиланиши асосланган;
энергия ресурсларини ишлаб чиқариш ва тарқатиш тармоқларининг энергия самарадорлигини оширишда юқори ўзига хос электр қаршилиги (110-120 мкОм/см) бўлган материалдан тайёрланган инновацион трансформаторлардан фойдаланиш асосида индукцион мосламанинг қувват манбаидаги йўқотишларни 3-5% камайтириш орқали қўшимча инвестицион ресурслар жалб қилиш асосланган;
энергетика саноати корхоналари томонидан жалб қилинаётган инвестиция ҳажми (ИҲ = 20-25%), энергия самарадорлиги (ЭС = 15-18%) ва “яшил” технологиялар (ЯТ = 25 -30%) улушининг мақбул меъёри чегараларида сотиш тарифларига қўшимча устама берилиши орқали хусусий капитал киримини барқарор рағбатлантириш таклифи асосланган;
“Тахиатош ИЕС” АЖнинг яшил инвестицияларни самарали жалб этишга та'сир этувчи омилларни ҳисобга олувчи эконометрик модел асосида 2030-йилга қадар прогноз кўрсаткичлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Саноат корхоналарининг инвестиция салоҳиятини ошириш ва энергетика соҳасини ривожлантиришни рағбатлантириш бўйича олинган натижалар асосида:
услубий ёндашувга кўра услубий ёндашувга кўра “инвестициялар” ва “инвестицион жозибадорлик” тушунчаларини талқин қилишда инвестициялар хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг турли жиҳатларига инвестиция қилиш орқали мултипликатив таъсирга эришишга қаратилган ресурслар сифатида, инвестицион жозибадорлик, ўз навбатида, инвесторга мақсадларга эришиш ва фойда олишни таъминлаш қобилиятига эга бўлган инвестиция фаолиятини амалга ошириш учун асосан қулай ва мотивацион шароитларни динамик ва маълум даражада субъектив баҳолаш сифатида белгиланишини асослаш борасида ишлаб чиқилган назарий-услубий материаллардан олий ўқув юртлари талабалари учун тавсия этилган “Инновацион менежмент” номли дарсликни тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси олий таълим, фан ва инновасиялар вазирлигининг 2019-йил, 9-февралдаги 133-сон буйруғи). Ушбу таклифни амалга ошириш натижасида талабаларда “инвестициялар” ва “инвестицион жозибадорлик” тушунчаларини талқин қилишдаги назарий билимларни кенгайтириш имкони яратилган;
энергия ресурсларини ишлаб чиқариш ва тарқатиш тармоқларининг энергия самарадорлигини оширишда юқори ўзига хос электр қаршилиги (110-120 мкОм/см) бўлган материалдан тайёрланган инновацион трансформаторлардан фойдаланиш асосида индукцион мосламанинг қувват манбаидаги йўқотишларни 3-5% камайтириш орқали қўшимча инвестицион ресурслар жалб қилиш таклифи “Тахиатош ИЕС” АЖ амалиётига жорий қилинган (“Тахиатош ИЕС” АЖнинг 2025-йил 11-сентябрдаги 02/1085-сон маълумотномаси). Ушбу технологиядан бошқа турдаги ўрнига битта аморф трансформатордан фойдаланиш йилига 500 та кедр дарахтлари томонидан қайта ишланиши мумкин бўлган карбонат ангидриднинг чиқарилишини олдини олган;
энергетика саноати корхоналари томонидан жалб қилинаётган инвестиция ҳажми (ИҲ = 20-25%), энергия самарадорлиги (ЭС = 15-18%) ва “яшил” технологиялар (ЯТ = 25-30%) улушининг мақбул ме'ёри чегараларида сотиш тарифларига қўшимча устама берилиши орқали хусусий капитал киримини барқарор рағбатлантириш таклифи “Тахиатош ИЕС” АЖ амалиётига жорий қилинган (“Тахиатош ИЕС” АЖнинг 2025-йил 11-сентябрдаги 02/1085-сон маълумотномаси). Ушбу таклифни 2023-йилда амалга ошириш натижасида мутлақ ликвидлик коеффициенти ҳам 2022-йилга нисбатан 0,01 пунктга ошган;
“Тахиатош ИЕС” АЖнинг яшил инвестицияларни самарали жалб этишга та'сир этувчи омилларни ҳисобга олувчи эконометрик модел асосида 2030-йилга қадар ишлаб чиқилган прогноз кўрсаткичларидан фойдаланиш таклифи “Тахиатош ИЕС” АЖ амалиётига жорий қилинган (“Тахиатош ИЕС” АЖнинг 2025-йил 11-сентябрдаги 02/1085-сон маълумотномаси). Прогноз кўрсаткичларини ишлаб чиқиш натижасида электр энергияси ишлаб чиқариш 2030-йилга келиб 94,98 миллиард кВт / соат қувватга этади, бу 2024-йилдаги кўрсаткичдан 1,16 баравар ошишига муайян даражада хизмат қилган.