Тўхтаев Озод Бариддиновичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Жайдари зотли қўйларнинг генотипига боғлиқликда маҳсулдорлик кўрсаткичларини ошириш”, 06.02.03 - Хусусий зоотехния. Чорвачилик маҳсулотларини ишлаб чиқариш технологияси (Қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.1.PhD/Qx1362
Илмий раҳбар: Рўзибоев Нураддин Рахимович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат ветеринария медицинаси, чорвачилик ва биотехнологиялар университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат аграр университети, PhD.08/2025.27.12.Qx.02.03.
Расмий оппонентлар: Уримбетов Ахмет Абдиразакович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, доцент; Исамухамедов Солиҳ Шукурович, биология фанлари номзоди.
Етакчи ташкилот: Ипакчилик илмий-тадқиқот институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Маҳаллий шароитда эдилбой ва жайдари зотлари генотипига эга дурагай авлодларнинг маҳсулдорлик кўрсаткичларини оширишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
илк бор жайдари зотли қўйларнинг турли генотипларига боғлиқликда маҳсулдорлик хусусиятларини 35,7% дан 66,9% га ошириш мумкинлиги исботланган;
эдилбой ва жайдари зоти бўйича Ф2 бўғинга эга қўчқорчалар барча даврларда тирик вазни бўйича, соф жайдари зотли ва Ф1 бўғинга эга тенгқурларига нисбатан тегишли равишда 0,48 ва 0,19; 0,84 ва 0,41; 1,83 ва 0,80; 4,92 ва 2,25; 5,30 ва 2,43; 6,25 ва 2,85; 7,77 ва 3,92 кг юқори бўлганлиги аниқланган;
қўзиларнинг тана тузилиш индекслари бўйича максимал қийматга 18 ойлик ёшдаги эдилбой ва жайдари зоти бўйича Ф2 дурагай қўзиларга хослиги исботланди, бунда чўзилувчанлик, ўсувчанлик ва зичлилик индекслари 99,92-124,13% тенг бўлиб, гўшт хилига мансублиги аниқланган;
Ф2 дурагай қўзиларнинг нимта вазни 30,96 кг, лаҳм гўшт вазни 23,09 кг, суяклар вазни 7,67 кг ва гўштдорлик коеффисиенти 3,01% юқори бўлганлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Жайдари зотли қўйларнинг генотипига боғлиқликда маҳсулдорлик кўрсаткичларини ошириш бўйича олиб борилган илмий тадқиқотлар натижалари асосида:
Эдилбой зотли қўчқорлар билан жайдари зотли совлиқларни чатиштириш усули Тошкент вилояти, Оҳангарон туманидаги “Шохрух” наслчилик фермер хўжалигида жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025-йил 2-октябрдаги №02/23-680-сон маълумотномаси). Натижада Эдилбой зотли қўчқорлар билан жайдари зотли совлиқларни чатиштиришдан олинган 140 бош иккинчи бўғинга эга дурагай қўчқорларда жорий этилиши натижасида 18 ойлик ёшида дурагай қўчқорларнинг ўртача тирик вазни 68,82 кгни ташкил этган, соф жайдари зотли тенгқурларникига нисбатан 7,77 кг га ёки 12,7% юқори бўлган, Бунда бир бош қўчқорни сўйиб гўштини сотишдан олинган даромад 3215,5 минг сўмни ташкил этган ёки соф фойда 1289,5 минг сўмга тенг бўлган, соф жайдари зотли ҳамда эдилбой ва жайдари зоти бўйича биринчи бўғинга эга тенгқурларига нисбатан 600,9 минг ва 337,4 минг сўмга юқори бўлган. Иқтисодий самарадорлик даражаси эса 31,2% ва 17,5% ни ташкил этган.
Қўйларнинг гўшт маҳсулдорлигини ошириш усули Тошкент вилояти, Оҳангарон тумани қўйчиликка ихтисослашган “Оҳанг Абдуллаев Абдурауф” наслчилик фермер хўжалигида жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025-йил 2-октябрдаги №02/23-680-сон маълумотномаси). Натижада Эдилбой зотли қўчқорлар билан жайдари зотли совлиқларни чатиштиришдан олинган 120 бош иккинчи бўғинга эга дурагай қўчқорларда жорий этилиши натижасида 12 ойлик ёшида дурагай қўчқорчаларнинг ўртача тирик вазни 55,25 кгни ташкил этиб, соф жайдари зотли тенгқурларига нисбатан 6,25 кг га ёки 12,8% юқори бўлган, Бунда бир бош қўйни сўйиб гўштини сотишдан олинган даромад 2528,7 минг сўмни ташкил этган ёки соф фойда 911,5 минг сўмга тенг бўлиб, соф жайдари зотли тенгқурларига нисбатан 378,5 сўмга юқори бўлган. Иқтисодий самарадорлик даражаси эса 21,3% ни ташкил қилган.
Жайдари зотли қўйларнинг генотипига боғлиқликда маҳсулдорлик кўрсаткичларини ошириш Жиззах вилояти, Фориш тумани “Ал фатх треде кластр” МЧЖ да жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025-йил 2-октябрдаги №02/23-680-сон маълумотномаси). Натижада Эдилбой зотли қўчқорлар билан жайдари зотли совлиқларни чатиштиришдан олинган 105 бош иккинчи бўғинга эга дурагай қўчқорларда жорий этилиши натижасида 8 ойлик ёшида иккинчи бўғинга эга қўчқорчанинг тирик вазни 42,2 кг га етказилиб, соф жайдари зотли қўчқорчаларга нисбатан 4,57 кг қўшимча тирик вазн олишга эришилган. Бунда бир бош қўчқорчани сотишдан олинган даромад 1900,0 минг сўмни ташкил этган ёки соф фойда 540,0 минг сўмга тенг бўлиб, соф жайдари зотли тенгқурларникига нисбатан 205,6 минг сўмга юқори бўлган. Иқтисодий самарадорлик даражаси эса 39,7% ни ташкил этган.