Имамова Илмира Абдуллаевнанинг
фан доктори (DSс) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Сурункали вирусли гепатитлар фонида Covid-19 кечиши», 14.00.10 - Юқумли касалликлар (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.1.DSc/Tib798.
Илмий маслаҳатчи: [Ахмедова Муборахон Джалиловна], тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами:  Тошкент давлат тиббиёт университети, Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.01.
Расмий оппонентлар: Арипов Орифжон Абдумаликович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Бобоев Кодиржон Тухтабоевич, тиббиёт фанлари доктори; Кошерова Бахит Нургалиевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Қозоғистон Республикаси).
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети. 
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: сурункали вирусли гепатитлар фонида COVID-19 кечишининг хусусиятларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
илк бор сурункали гепатит В, С фонидаги COVID-19 билан касалланган беморларда VEGF-1154 G/A гени rs1570360 локуси, VEGF-2578 C/A гени  rs699947 локусидаги AA/АА генотипларининг полиморфизми COVID-19нинг оғир кечиши ва эндотелиал вазифасини бузилишида аҳамияти исботланган;
илк бор сурункали гепатит В, С фонида кечаётган COVID-19 нинг оғир ва асоратли кечишида жигар яллиғланиши давомийлиги, қандли диабет, юрак ишемик касалликлари асосий хавф омиллари эканлиги асосланган;
илк бор сурункали гепатит В, С фонида кечаётган COVID-19 билан касалланган беморларда «цитокин бўрони» ни (ИЛ-1, ИЛ-6, ЎНО-α) хисобига қонда протромбин индекси ва тромбоцитлар даражасининг пасайишига олиб келиши исботланган;
илк бор сурункали гепатит В, С фонидаги COVID-19 нинг оғир кечишида ИЛ-1, ИЛ-6, ЎНО-α юқори кўрсаткичлари яллиғланиш жараёнини кучайиши хисобига жигардаги цитолитик синдромини фаоллаштириши асосланган;
илк бор сурункали гепатит В, С фонида COVID-19 оғир шакли билан касалланган беморларда жигардаги сурункали жараёниниг фаоллиги (АлТ 298,6 Б/л) қонда гипокоагуляция мойиллиги орасида Чеддок шкаласи бўйича юқори зичликнинг тўғридан-тўғри корреляцияси (r 0,85, r2 0,7, p 0,05) аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 10 июндаги №19-сонли мажлиси баёнига мувофиқ:
биринчи илмий янгилик: илк бор сурункали гепатит В, С фонидаги COVID-19 билан касалланган беморларда VEGF-1154 G/A гени rs1570360 локуси, VEGF-2578 C/A гени  rs699947 локусидаги AA/АА генотипларининг полиморфизми COVID-19нинг оғир кечиши ва эндотелиал вазифасини бузилишида аҳамияти исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси хузуридаги мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 21 июнда №06-24/345-t сон билан тасдиқланган «Сурункали вирусли гепатит билан касалланган COVID-19 беморларида терапияни такомиллаштириш усуллари» номли услубий тавсияномага киритилган. Мазкур таклифлар Хоразм вилояти юқумли касалликлар шифохонасининг 2024 йил 3 июлдаги №23/I буйруғи ва Қорақалпоғистон Республикаси юқумли касалликлар клиникасининг 2024 йил 27 декабрдаги №127 буйруғи билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий‑техник кенгашининг 10 июнь 2025 йил №19-сонли). Ижтимоий самарадорлиги: СВГ фонида кечувчи COVID-19 нинг оғир шаклини ривожланиш хавфи билан боғлиқ лаборатор маркерларни (VEGF генининг rs1570360 локусидаги 1154 G/A ва rs699947 локусидаги -2578 C/A генотипларини) аниқлаш касалхонага мурожаат қилган беморларда ташхисий мониторинг ва ҳолатни баҳолашда қўлланилишига имкон беради. Иқтисодий самарадорлиги: СВГ фонида кечувчи COVID-19 нинг гемостазиологик бузилиши ва эндотелиал дисфункциясини эрта аниқлаш ва апротинин асосидаги воситани ўз вақтида куллаш CОVID-19 нинг оғир ва ўта оғир шакллари ривожланиши, унинг асоратларини ва ўлим даражасини камайтириш орқали бюджет маблағларини тежашга ва реанимация бўлимларида интенсив терапияга сарфланадиган харажатларини сезиларли даражада камайтиришга имкон беради.
иккинчи илмий янгилик: илк бор сурункали гепатит В, С фонида кечаётган COVID-19 нинг оғир ва асоратли кечишида жигар яллиғланиши давомийлиги, қандли диабет, юрак ишемик касалликлари асосий хавф омиллари асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси хузуридаги мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 25 мартда №03-24/270-t сон билан тасдиқланган «Сурункали вирусли гепатит фонида COVID-19 ни даволаш ва диагностика тактикаси» номли услубий тавсияномага киритилган. Мазкур таклифлар Андижон вилоят юқумли касалликлар шифохонасида 2024 йил 3 декабрдаги №28-сонли буйруққа мувофиқ, шунингдек Сирдарё вилоят юқумли касалликлар шифохонасида 2025 йил 6 январдаги №1-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий‑техник кенгашининг 10 июнь 2025 йил №19-сонли). Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 билан касалланган беморларда сурункали вирусли гепатит мавжудлигини эрта аниқлаш гемостаз, Д-димер даражасини ва эндотелиал дисфункцияни батафсил ўрганиш орқали COVID-19 беморининг аҳволи ёмонлашишини олдини олишга имкон беради. Иқтисодий самарадорлиги: COVID-19 билан оғриган беморларда сурункали вирусли гепатитни эрта аниқлаб, эндотелиал дисфункцияси, гемостаз бузилишларини башорат қилиш ва апротинин воситасини ўз вақтида қуллаш, беморни ўлимига олиб келадиган оқибати ёки терапиянинг узоқ давомийлиги ёки реанимация бўлимларида интенсив даволаниш сарфланадиган харажатларини сезиларли даражада камайтиришга имкон беради.
учинчи илмий янгилик: илк бор сурункали гепатит В, С фонида кечаётган COVID-19 билан касалланган беморларда «цитокин бўрони» ни (ИЛ-1, ИЛ-6, ЎНО-α) хисобига қонда протромбин индекси ва тромбоцитлар даражасининг пасайишига олиб келиши исботланганлиги бўйича бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси хузуридаги мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 21 июнда №06-24/345-t сон билан тасдиқланган «Сурункали вирусли гепатит билан касалланган COVID-19 беморларида терапияни такомиллаштириш усуллари» номли услубий тавсияномага киритилган. Мазкур таклифлар Хоразм вилояти юқумли касалликлар шифохонасининг 2024 йил 3 июлдаги №23/I буйруғи ва Қорақалпоғистон Республикаси юқумли касалликлар клиникасининг 2024 йил 27 декабрдаги №127 буйруғи билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий‑техник кенгашининг 10 июнь 2025 йил №19-сонли). Ижтимоий самарадорлиги: сурункали вирусли гепатит фонида юзага келадиган COVID-19 нинг оғир шаклини ишлаб чиқилган лаборатория мезонларини барвақт аниқлаш, беморларда ПТИ даражасининг пасайиши, тромбоцитопения ва Д-димер даражасининг ошиши тенденциясининг диагностик мониторингини ўтказиш учун ишлатилиши мумкин, бу апротинин асосидаги дорилар билан ўз вақтида даволашни осонлаштиради. Иқтисодий самарадорлиги: COVID-19 нинг оғир кечишига олиб келувчи, сурункали вирусли гепатит билан боғлиқ ҳолатларни эрта аниқлаш ва иккилламчи тромбофилияни ўз вақтида даволаш реанимация бўлимларидаги стационар даволаниш харажатларини сезиларли даражада камайтиради хамда касалликнинг узоққа чўзилиб кетишини олдини олишга ва инфекция муассасаларида ётоқ кунларининг қисқаришига ёрдам беради, натижада бюджет маблағлари тежалади.
тўртинчи илмий янгилик: илк бор сурункали гепатит В, С фонидаги COVID-19 нинг оғир кечишида ИЛ-1, ИЛ-6, ЎНО-α юқори кўрсаткичлари яллиғланиш жараёнини кучайиши хисобига жигардаги цитолитик синдромини фаоллаштириши асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси хузуридаги мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 25 мартда №03-24/270-t сон билан тасдиқланган «Сурункали вирусли гепатит фонида COVID-19 ни даволаш ва диагностика тактикаси» номли услубий тавсияномага киритилган. Мазкур таклифлар Андижон вилоят юқумли касалликлар шифохонасида 2024 йил 3 декабрдаги №28-сонли буйруққа мувофиқ, шунингдек Сирдарё вилоят юқумли касалликлар шифохонасида 2025 йил 6 январдаги №1-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий‑техник кенгашининг 10 июнь 2025 йил №19-сонли). Ижтимоий самарадорлиги: яллиғланишга хос цитокинларнинг юқори даражадаги таъсири сурункали вирусли гепатит фонида COVID-19 кечишининг оғирлигини ва жигар функциясини салбий таъсирини кучайтиради, бу эса беморнинг зарарланган жигар паренхимасининг оғирлашувининг олдини олиш заруратини келтириб чиқаради. Иқтисодий самарадорлиги: COVID-19 оғир кечишини ва жигар функцияси бузилишини барвақт ўз вақтида даволаш реанимация бўлимларидаги стационар даволаниш харажатларини сезиларли даражада камайтиради хамда касалликнинг узоққа чўзилиб кетишини олдини олишга ва инфекция муассасаларида ётоқ кунларининг қисқаришига ёрдам беради, натижада бюджет маблағларини тежашга хизмат қилади.
бешинчи илмий янгилик: илк бор сурункали гепатит В, С фонида COVID-19 оғир шакли билан касалланган беморларда жигардаги сурункали жараёниниг фаоллиги (АлТ 298,6 Б/л) қонда гипокоагуляция мойиллиги орасида Чеддок шкаласи бўйича юқори зичликнинг тўғридан-тўғри корреляцияси (r 0,85, r2 0,7, p 0,05) аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси хузуридаги мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 21 июнда №06-24/345-t сон билан тасдиқланган «Сурункали вирусли гепатит билан касалланган COVID-19 беморларида терапияни такомиллаштириш усуллари» номли услубий тавсияномага киритилган. Мазкур таклифлар Хоразм вилояти юқумли касалликлар шифохонасининг 2024 йил 3 июлдаги №23/I буйруғи ва Қорақалпоғистон Республикаси юқумли касалликлар клиникасининг 2024 йил 27 декабрдаги №127 буйруғи билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий‑техник кенгашининг 10 июнь 2025 йил №19-сонли). Ижтимоий самарадорлиги: сурункали вирусли гепатит фонида кечаётган COVID-19 билан оғриган беморларда цитолитик жараённинг оғирлигини аниқлаш тромботик асоратлар фонида гипокоагуляцияга мойил бўлган беморларни аниқлашга ва апротинин асосидаги дори-дармонларни ўз вақтида қўллашга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: цитолиз, гипокоагуляция холати ва эндотелиал дисфункциясини ўз вақтида аниқлаш ва апротинин асосидаги воситани ўз вақтида тайинлаш COVID-19нинг оғир ва ўта оғир шакллари ривожланишининг олдини олиш учун иқтисодий харажатларни сезиларли даражада камайтиришга имкон беради.

Yangiliklarga obuna bo‘lish