Олимова Шахнигор Олим ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
“Инглиз ва ўзбек тилларида табу сўзлар ва эвфемизмларнинг лингвопрагматик, семантик ва лингвомаънавий тадқиқи” 10.00.06. – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик (филология бўйича).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Fil6251
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети.
Илмий раҳбар: Ибрагимов Жавлон Ёрматович, филология фанлари доктори, доцент.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Урганч давлат университети, PhD.03/30.12.2019.Fil.55.02
Расмий оппонентлар: Жуманиёзов Зохид Отабоевич, филология фанлари номзоди (PhD), доцент, Абузалова Меҳринисо Кадировна, филология фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Термиз давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади инглиз ва ўзбек тилларидаги табу сўз ва эвфемизмларнинг лингвопрагматик, семантик ва лингвомаънавий хусусиятларини қиёсий ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
инглиз ва ўзбек тилларида табу сўз ва эвфемизмларнинг лингвопрагматик хусусиятларидаги фарқлар икки халқ маданияти, дунёқараши, маънавий олами орасидаги турличаликлар асосида келиб чиқиши икки тилдаги лексик бирликлар қиёси асосида очиб берилган;
табу сўзлар ва эвфемизмларнинг тил тизимида, маданий нутқни шакллантиришда инглиз ва ўзбек тилларида умумийликлар ҳамда фарқларга эгалиги лексик бирликлар семантик қиёси орқали далилланган;
инглиз ва ўзбек тилларидаги эвфемик бирликлар ва табу сўзларнинг прагматик хусусиятлари фарқланиши икки тилдаги матнлар қиёси орқали асосланган;
инглиз ва ўзбек тилларидаги табу сўзлар ва эвфемизмларнинг таржимасида тўлиқ мувофиқликка эришишда семантик, грамматик ва прагматик омиллар ҳисобга олиниши зарурлиги икки тилдаги матнлар таржимаси воситасида аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Инглиз ва ўзбек тилидаги табу ва эвфемизмларни лингвопрагматик, семантик ва лингвомаънавий тадқиқ этиш натижасида олинган илмий натижалар асосида:
инглиз ва ўзбек тилларида табу сўз ва эвфемизмларнинг лингвопрагматик хусусиятларидаги фарқлар икки халқ маданияти, дунёқараши, маънавий олами орасидаги турличаликлар асосида келиб чиқиши икки тилдаги лексик бирликлар қиёси асосида очиб берилганлигига оид назарий фикрлардан Давлат илмий-техник дастурлари доирасидаги 2022-2024-йилларга мўлжалланган №.ИЛ-402104209 “Ахборот-қидирув тизимлари (Гоогле, Яндех, Гоогле транслате) учун автоматик ишлов бериш воситаси – ўзбек тилининг морфолексикони ва морфологик анализатори дастурий воситасини яратиш” мавзусидаги амалий грант лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 4-мартдаги № 04/1-832 рақамли маълумотномаси). Бу маълумотлар лойиҳа доирасида тайёрланган илмий мақолалар, тезислар ҳамда монографиялар савиясини оширишга хизмат қилган;
табу сўзлар ва эвфемизмларнинг тил тизимида ва маданий нутқни шакллантиришда инглиз ва ўзбек тилларида умумийликлар ҳамда фарқларга эгалиги лексик бирликлар семантик қиёси орқали далилланган; инглиз ва ўзбек тилларидаги эвфемик бирликлар ва табу сўзларнинг прагматик хусусиятлари фарқланиши икки тилдаги матнлар қиёси орқали асосланганлиги ҳақидаги маълумотлардан ЎзРФА ҚҚБ Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институти томонидан 2017-2020-йилларда бажарилган ФА-Ф1-005-рақамли “Қорақалпоқ фолклоршунослиги ва адабиётшунослиги тарихини тадқиқ этиш” мавзусидаги фундаментал лойиҳада фойдаланилди (ЎзРФА ҚҚБ Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий тадқиқот институтининг 2025-йил 2-майдаги №260/1 маълумотномаси). Натижада лойиҳа доирасида амалга ошириладиган тадқиқотларнинг илмий аҳамияти ошган.
инглиз ва ўзбек тилларидаги табу сўзлар ва эвфемизмлар таржимасида тўлиқ мувофиқликка эришишда семантик, грамматик ва прагматик омиллар ҳисобга олиниши зарурлиги икки тилдаги матн парчалари таржимаси воситасида аниқланганлиги ҳақидаги хулосалардан Қашқадарё вилоят телерадиокомпаниясининг “Очиқ мулоқот” радиоешиттириши ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Қашқадарё вилоят телерадиокомпаниясининг 2025-йил 16-апрел 17-05/70-сонли маълумотномаси). Натижада мазкур радиоешиттириш мазмуни мукаммаллашган, эшиттиришнинг илмий далилларга бой бўлиш имконини берган.