Ражабова Раъно Зариповна
Филология фанлари доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Ўзбек фолклори лирик ва паремик жанрларининг ёзма шеъриятдаги стилизацияси” 10.00.02 - Ўзбек адабиёти ихтисослиги. 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.4 DSc/Fil884
Илмий маслаҳатчи Ўраева Дармон Саидахмедовна, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети 
    ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.08.07
Расмий оппонентлар: Бухоро давлат педагогика институти профессори, филология фанлари доктори (DSc), Шарипова Лайло Фрунзеевна.
Самарқанд давлат университети профессор, филология фанлари доктори (DSc), Ҳасанов Шавкат Аҳадович. 
Қарши давлат университети профессори, филология фанлари доктори (DSc) Ачилов Насим Камолович.
Етакчи ташкилот: Урганч давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ўзбек фолклоридаги лирик ҳамда паремик жанрларининг ёзма адабиётдаги стилизацияси асосида шаклланган шеърий фолклоризмларнинг поетик хусусиятларини, бунда ижодкорларнинг шаклий-услубий изланишларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
шеърий фолклоризмларнинг хусусиятлари, манбалари, насрий фолклоризмлардан фарқи, замонавий лирикада халқ лирик ва паремик жанрларининг стилизацион кўринишларда анъанавий шакл ва ифода услубини, детал ёки эпизодларини, анъанавий мотив, образ, оҳангнинг халқона руҳини айнан ёки қисман сақлаш тамойиллари очилган; 
 халқ мавсумий ва оилавий-маиший маросимларига алоқадор қўшиқлар стилизациясининг миф-маросим-фолклор босқичидан ёзма ижод босқичига кўчиш асослари, тадрижи, ижтимоий-психологик омиллари, яратилишига сабаб бўлган замон ва давр воқеликлари бадиий хронотоп сифатида аниқланган;
ўзбек шеъриятида алла стилизацияси, уларнинг аёл ва эркак шоирлар ижодида учраши, адабий аллалар поетикаси, ижодкор психологиясининг аллалардаги руҳий ифодаси, уларнинг фолклордаги шу жанр билан генетик алоқадорлиги, мавзуий ва шаклий яқинлиги қиёсан асосланган;
ўзбек халқ никоҳ тўйи маросимига оид ёр-ёр, келин саломлар сарлавҳаси ва ритмик-композицион қурилиши, азага алоқадор йиғи ва йўқловлар стилизацияси асосида яратилган гиря, йиғи, элегия, йўқлов, марсия, бағишлов, хотира, ёдлаш, эслаш номидаги шеърларнинг жанрий табиати, мавзуий таснифи, ритмик ва лингвопоетик хусусиятлари ойдинлаштирилган; 
халқ лирик ва маросим қўшиқларини давр воқеаларига мослаб қайта ишлаш учун стилизация қилингани тўй қўшиқлари, шоир ва ёзувчилар, давлат арбоблари, қатағон қурбонлари ва Афғонистонда шаҳид бўлган ўзбек йигитлари ўлими ҳақида ёзилган шеърлар мисолида далилланган;
топишмоқ, тез айтиш ва олқиш шеърларнинг стилизация маҳсули сифатидаги намуналарида жанр шакли, етакчи мотив, образ, ритм, вазн, оҳангининг янгича кўринишдаги поетик ва услубий ифода қирралари ижодкорлар маҳорати орқали исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: шеърий фолклоризмларнинг хусусиятлари, манбалари, насрий фолклоризмлардан фарқи, замонавий лирикада халқ лирик ва паремик жанрларининг стилизацион кўринишларда анъанавий шакл ва ифода услубини, детал ёки эпизодларини, анъанавий мотив, образ, оҳангнинг халқона руҳини айнан ёки қисман сақлаш тамойиллари аниқланган хулосалардан Давлат илмий-техник дастури доирасидаги 2021-2023-йилларга мўлжалланган ИЛ-402104474 “болаларадабиёти.уз” электрон платформа ва унинг мобил иловасини яратиш”  номли  лойиҳаси доирасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 5-июлдаги 01/01-2960-сон маълумотномаси). Бу эса фолклордаги анъанавий жанр, образ ва мотивларни аниқлашга ёрдам бериши баробарида фолклорнинг ёзма адабиёт тараққиётида ўзига хос манба эканлигини асослашга хизмат қилган;
ўзбек фолклоридаги лирик ҳамда паремик жанрларининг ёзма адабиётдаги стилизацияси асосида шаклланган шеърий фолклоризмларнинг поетик хусусиятлари, бунда ижодкорларнинг шаклий-услубий изланишлари самараси орқали бугунги адабий жараёндаги жанрий янгиланишлар асосланган илмий хулосалардан Давлат илмий-техник дастурлари доирасида Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий тадқиқот институтида 2021-2023-йилларда амалга оширилган “Қорақалпоқ оғзаки насри (жанрлар тузилиши, генезиси, образлар тизими, сюжет ва мотивлари, поетикаси)” мавзусидаги фундаментал тадқиқот лойиҳасини бажаришда фойдаланилган (ЎзРФА Қорақалпоғистон бўлими Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий тадқиқот институтининг 2025-йил 4-июлдаги №379/2-сон маълумотномаси). Натижада фолклордаги шеърий ва паремик жанрларни адабийлаштириш, жанрий янгилаш хусусиятлари асосланган;
ўзбек шоирларининг фолклордаги шеърий ва паремик жанрларни адабийлаштириш маҳорати, бу борадаги шаклий-услубий изланишлари самараси орқали бугунги адабий жараёндаги жанрий янгиланишларнинг хусусиятлари асосланган илмий хулосалардан халқ мавсумий ва оилавий-маиший маросимларига алоқадор қўшиқлар стилизациясининг миф-маросим-фолклор босқичидан ёзма ижод босқичига кўчиш асослари, тадрижи, ижтимоий-психологик омиллари, яратилишига сабаб бўлган замон ва давр воқеликлари бадиий хронотоп сифатида аниқланган хулосалардан давлат илмий-техник дастурлари доирасидаги 2021-2023-йилларда бажарилган ПФ-201912258 “Ўзбек адабиётининг кўп тилли (ўзбек, рус, инглиз тилларида) электрон платформасини яратиш” номли амалий лойиҳада фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 05-июлдаги 01/01-2959-сон маълумотномаси). Натижада ўзбек адабиёти тарихида фолклор ва ёзма адабиёт муносабати анъанавийлигини асослашда ушбу диссертациядаги илмий-назарий фикрлар муҳим илмий манба бўлган;
халқ лирик ва маросим қўшиқларини давр воқеаларига мослаб қайта ишлаш учун стилизация қилингани тўй қўшиқлари, шоир ва ёзувчилар, давлат арбоблари, қатағон қурбонлари ва Афғонистонда шаҳид бўлган ўзбек йигитлари ўлими ҳақида ёзилган шеърлар таҳлили келтирилган диссертацияси иши натижаларидан Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси Бухоро вилояти бўлими ҳузуридаги ёш ижодкорларнинг “Нилуфар” адабий тўгараги машғулотларини ташкил қилишда фойдаланилган (Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси Бухоро вилояти бўлимининг 11.07.2025. 17-сонли маълумотномаси). Натижада улар ўзбек адабиётининг тараққиёт хусусиятлари, образлар таркиби, унда замон ва инсон, шахс ва жамият масалаларининг уйғун ҳолда берилиши далилланган;
ўзбек шеъриятида алла стилизацияси, уларнинг аёл ва эркак шоирлар ижодида учраши, адабий аллалар поетикаси, ижодкор психологиясининг аллалардаги руҳий ифодаси, уларнинг фолклордаги шу жанр билан генетик алоқадорлиги, мавзуий ва шаклий яқинлиги қиёсан асосланган илмий қарашлардан Бухоро вилоят телерадиокомпаниясида “Ассалом, Бухоро!”, “Долзарб мавзу”, “Саккизинчи мўжиза” кўрсатувларининг ссенарийсини тайёрлашда  фойдаланилган (Бухоро вилоят телерадиокомпаниясининг 2025-йил 3-июлдаги 01-09-157-сонли маълумотномаси). Натижада телетомошабинларнинг китобхонликка қизиқишини оширишга, фолклордаги жанрлар билан генетик алоқадор, ўхшаш адабий ҳодисалар бўйича илмий тасаввур-тушунчаларини бойитишга эришилган.