Ражабов Алишер Хошимжоновичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ғўза майдонларига трихограмма тарқатадиган техника воситасини ишлаб чиқишнинг илмий-техник ечимлари”, 05.07.01 – Қишлоқ хўжалиги ва мелиорация машиналари. Қишлоқ хўжалиги ва мелиорация ишларини механизациялаш (техника фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.1.DSc/178.
Илмий маслаҳатчи: Худаяров Зафаржон Жумаевич, техника фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса (муассасалар) номи: Қишлоқ хўжалигини механизациялаш илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қишлоқ хўжалигини механизациялаш илмий-тадқиқот институти, DSc.08/2025.27.12.Т.13.01.
Расмий оппонентлар: Норчаев Даврон Рустамович – техника фанлари доктори, профессор; Игамбердиев Асқар Кимсанович – техника фанлари доктори, профессор; Анорбаев Азимжон Раимкулович – қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ғўза майдонларида трихограмма тарқатиш жараёни самарадорлигини ошириш, сифатли тарқатиш ва дала бўйлаб бир текис тақсимлашни ва энергия-ресурсларни тежашни таъминлайдиган техника воситасини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
вентиляторли эжектор типидаги трихограмма тарқатиш қурилмасининг конструктив ечими ҳамда технологик иш жараёни ғўза майдонларида трихограмма ғумбакларини сифатли, шикастламасдан тарқатиш ва уларни дала майдони бўйлаб бир текисда тақсимлашни таъминлаш омиллари ҳисобга олинган ҳолда ишлаб чиқилган; 
трихограмма ғумбакларининг сиртдан кўтарилиши, сўрилиши, ҳаво оқимидаги ҳаракати ва ишчи камерада аралашиш жараёнларини тавсифловчи математик моделлар ишлаб чиқилган ҳамда эжектор аеродинамик тизимида юзага келадиган босим ва ҳаво оқими тезлиги йўқотишлари аналитик боғланишлар орқали ҳисобланган;
трихограмма ғумбакларининг учиш масофаси, ҳаракат вақти ҳамда тезлиги уларнинг математик ҳаракат модели асосида аниқланган, уларни назоратли тарзда тарқатиш эса аеродинамик кучларнинг импулсли ўзгаришини таъминловчи ҳаво оқими ифодалари асосида ишлаб чиқилган;
ҳаво оқимининг аеродинамик параметрларига боғлиқ ҳолда трихограмма ғумбакларининг дала юзасида тарқатишнинг бир хиллиги (Крестеансен усули бўйича)ни баҳолаш мезонлари ишлаб чиқилган;
олинган назарий ва экспериментал тадқиқотлар натижалари асосида қурилманинг конструктив ҳамда иш режими параметрлари оптималлаштирилиб, унинг агротехник ва энергетик самарадорлиги, шунингдек ғумбакларни тарқатиш жараёнининг сифат кўрсаткичлари барқарорлиги таъминланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ғўза майдонларида трихограмма тарқатадиган техника воситасини ишлаб чиқишнинг илмий-техник ечимлари бўйича олинган натижалар асосида:
трихограмма тарқатиш усули ва техник воситаси учун ишлаб чиқилган илмий-техник ечимларга Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги “Интеллектуал мулк маркази”нинг “Ўсимликларни зараркунандалардан биологик ҳимоялаш учун трихограммани сепиш усули” (ИАП 05797, 2019-йил) учун ихтирога патенти олинган. Натижада трихограмма тарқатиш усули ва қурилма конструксиясини ишлаб чиқиш имкони яратилган;
ишлаб чиқилган қурилманинг тажриба нусхаси Қишлоқ хўжалиги техникаси ва технологияларини сертификатлаш ва синаш марказининг тажриба майдонида, Ўсимликлар карантини ва ҳимояси илмий-тадқиқот институти ҳамда Қишлоқ хўжалигини механизациялаш илмий-тадқиқот институти тажриба хўжаликларида, Ўртачирчиқ туманидаги “Реал агро cоттон” УК кластерида, Янгийўл туманидаги “Исломбек барака”, “Шамшод Равшан” фермер хўжаликларида жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2022-йил 18-майдаги №07/34-04/3121-сонли маълумотномаси; Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2026-йил 28-январдаги 05/01-05/02-05/04-03-34-сонли маълумотномаси). Бунда ғўза майдонларига трихограмма таклиф этилаётган қурилмада тарқатилганда меҳнат сарфи 2,78 киши-ҳ/ҳа дан 0,49 киши-ҳ/ҳа гача камаган (82,37 %); иш унуми 0,35 ҳа/ҳ дан 2,2-3,5 ҳа/ҳ гача ошган (5,7-10,0 баробар); эксплуатацион харажатлар 82,6 % га камайган, бунинг ҳисобига битта қурилма учун йиллик иқтисодий самара 24 977 900 сўмни ташкил этган;
қурилманинг саноат нусхасини ишлаб чиқиш ва тайёрлаш мақсадида ишлаб чиқилган лойиҳа-конструкторлик ҳужжатлари (техник топшириқ ва чизмалар) “БМКБ-Агромаш” АЖ (2022-йил 14-мартдаги №01-63-сонли маълумотнома), “Технолог”АЖ (2022-йил 16-мартдаги №01-17-123-сонли маълумотнома) ва “МООН ЛАКЕ” МЧЖда (2022-йил 3-мартдаги №16-сонли маълумотнома) лойиҳалаш жараёнига жорий этилган. Натижада тавсия этилган иш режимлари ва оптимал конструктив параметрларига эга бўлган қурилмани саноат усулида ишлаб чиқариш имконияти яратилган.