Сафоева Саломат Мусоевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Иккиламчи тухумдонлар поликистозини даволашда дифференциал ёндошувнинг клиник-патогенетик асослаш» 14.00.01 – Акушерлик ва гинекология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2021.4.PhD/Tib220.
Илмий раҳбар: Асатова Мунира Мирюсуповна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази ҳузуридаги илмий даражалар берувчи DSc.06/2025.27.12.Tib.03.01.
Расмий оппонентлар: Қаюмова Дилрабо Талмасовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Ўринбаева Нилуфар Абдужаббаровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: тухумдонларнинг иккиламчи поликистози ва қалқонсимон без гипофункцияси бўлган аёлларда репродуктив функция бузилишларини дифференциал коррекциялаш протоколларини ишлаб чиқиш ва жорий этишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор гиперандрогения билан кечадиган репродуктив бузилишларнинг 33,6% ҳолатлари қалқонсимон бези гипофункцияси сабабли келиб чиқувчи иккиламчи тухумдонлар поликистози билан боғлиқлиги аниқланган;
илк бор иккиламчи поликистознинг, тиреоид гормонлар пасайиши натижасида тиреотроп гормоннинг 2,4 мартага компенсатор ошиши, пролактиннинг 1,2 мартага ошиши, жинсий стероидларни боғловчи глобулиннинг 2 мартага пасайиши, инсулинга резистентликнинг ривожланиши билан намоён бўлиши қалқонсимон без гипофункцияси билан боғлиқлиги исботланган;
илк бор гипотиреоз симптомлари фонида, тиреотроп гормон даражасининг 2,4 мартага, пролактиннинг 1,2 мартага ошиши, ЛГ/ФСГ индексининг 2,5 дан пастлиги билан ифодаланган тухумдонлар поликистоз дегенерацияси, қалқонсимон без гипофункцияси билан боғлиқ иккиламчи поликистознинг дифференциал-диагностик мезонлари эканлиги аниқланган;
илк бор қалқонсимон без гипофункцияси фонидаги иккиламчи поликистозда инсулинрезистентликнинг тухумдон ичи маркерлари билан корреляцион боғлиқлиги, ингибин В даражасининг 2,5 баравар пасайиши ва антимюллер гормоннинг ўртача ошиши аммо, классик тухумдон поликистози синдроми кўрсаткичларига нисбатан 2,8 баравар пастлиги бидан ифодаланиши исботланган;
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Қалқонсимон бези гипофункцияси фонидаги тухумдонлар иккиламчи поликистозининг келиб чиқишидаги патогенетик механизмлари, унинг клиник, гормонал ҳамда инструментал ўзига хослигини баҳолаш асосида олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: гиперандрогения билан кечадиган репродуктив бузилишларнинг 33,6% ҳолатлари қалқонсимон бези гипофункцияси сабабли келиб чиқувчи иккиламчи тухумдонлар поликистози билан боғлиқлиги аниқланганлиги бўйича таклифлар Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш марказининг Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 26 февралдаги №48-сон билан тасдиқланган «Принципы формирования патогенетически обоснованного диагноза при нарушениях репродуктивной функции у женщин с вторичным поликистозом яичников» услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Наманган филиали бўйича 18.03.2025 йилдаги 100-сон ҳамда Самарқанд филиали бўйича 17.03.2025 йилдаги 181-у-сон буйруқ асосида амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги 29/01-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тухумдонларнинг иккиламчи поликистози синдроми бўлган аёлларда гиперандрогения синдроми ва репродуктив функция бузилишларини ўз вақтида аниқлаш, патогенетик жиҳатдан асосланган индивидуал ёндашув билан дифференциал ташхислаш ва даволаш гинекологик асоратлар, такрорий ҳомила тушиши ва бепуштликни камайтиришга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: қалқонсимон без гипофункцияси бўлган беморларда тухумдонлар поликистоз дегенерацияси ва репродуктив функция бузилишлари ривожланишининг этиопатогенетик механизмларидан келиб чиққан ҳолда ташхислаш, 58 нафар беморда асоссиз ва қиммат текширувларни олдини олди. Ҳар бир бемор учун ўртача 939000 сўм, жами 54462000 сўм тежамга эришилди. Хулоса: тухумдонларнинг иккиламчи поликистози бўлган аёлларни ташхислашда этиопатогенетик механизмлардан келиб чиққан ҳолда ёндашувни қўллаш нафақат репродуктив функцияни тиклашга ёрдам беради, балки соғлиқни сақлаш ресурсларидан самарали фойдаланишга ёрдам беради.
иккинчи илмий янгилик: иккиламчи поликистознинг, тиреоид гормонлар пасайиши натижасида тиреотроп гормоннинг 2,4 мартага компенсатор ошиши, пролактиннинг 1,2 мартага ошиши, жинсий стероидларни боғловчи глобулиннинг 2 мартага пасайиши, инсулинга резистентликнинг ривожланиши билан намоён бўлиши қалқонсимон без гипофункцияси билан боғлиқлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш марказининг Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 26 февралдаги №48-сон билан тасдиқланган «Принципы формирования патогенетически обоснованного диагноза при нарушениях репродуктивной функции у женщин с вторичным поликистозом яичников» услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Наманган филиали бўйича 18.03.2025 йилдаги 100-сон ҳамда Самарқанд филиали бўйича 17.03.2025 йилдаги 181-у-сон буйруқ асосида амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги 29/01-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: касаллик кечишининг ўзига хос хусусиятларини аниқлаш орқали ташхисни ўз вақтида верификация қилиш ва адекват терапияни бошлашга ёрдам берди, бу бепуштлик, ҳомила тушиши ва такрорий тиббий ёрдамга мурожаат қилиш частотасини камайтирди, бу шунингдек, аёлларнинг ҳаёт сифатини ва уларнинг ижтимоий мавқеини оширишга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: иккиламчи тухумдон поликистозининг қиёсий белгиларига индивидуал ёндошиш асоссиз диагностик текширувларни камайтиришга ва бу орқали ҳар бир бемор учун 733000 сўм, жами 42514000 сўм тежалишига олиб келди. Хулоса: қалқонсимон без гипофункциясида иккиламчи тухумдон поликистози ўзига хос клиник хусусиятларга эга бўлиб, уларни ҳисобга олиш ташхислаш алгоритмини оптималлаштириш ва иқтисодий харажатларни камайтириш имконини берди ва бу натижа соғлиқни сақлаш ресурсларидан самарали фойдаланишга ёрдам беради.
учинчи илмий янгилик: гипотиреоз симптомлари фонида, тиреотроп гормон даражасининг 2,4 мартага, пролактиннинг 1,2 мартага ошиши, ЛГ/ФСГ индексининг 2,5 дан пастлиги билан ифодаланган тухумдонлар поликистоз дегенерацияси, қалқонсимон без гипофункцияси билан боғлиқ иккиламчи поликистознинг дифференциал-диагностик мезонлари эканлиги аниқланганлиги бўйича таклифлар Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш марказининг Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 26 февралдаги №48-сон билан тасдиқланган «Принципы формирования патогенетически обоснованного диагноза при нарушениях репродуктивной функции у женщин с вторичным поликистозом яичников» услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Наманган филиали бўйича 18.03.2025 йилдаги 100-сон ҳамда Самарқанд филиали бўйича 17.03.2025 йилдаги 181-у-сон буйруқ асосида амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги 29/01-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: қалқонсимон без гипофункцияси фонида иккиламчи тухумдон поликистози ташхисланишида инсулинрезистентлик, тиреотроп гормон ва пролактиннинг кўпайишини инобатга олиган ҳолда тухумдон етишмовчилиги синдромининг шаклланишига индивидуал ёндошиш аёллардаги репродуктив бузилишлар муаммосини ўз вақтида ва тўлиқ бартараф этилиши ва шифокорга мурожаатлар сонининг камайиши, беморнинг тиббий хизматдан қониқишига эришиш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: тўғри баҳолаш учун текширувнинг умумий қиймати 1268000 сўмни ташкил қилди, бу такрорий ва узоқ муддатли диагностика ва даволаш усулларидан, баъзан ёрдамчи репродуктив технология (ЁРТ) усулларига мурожаатлар сонини камайтиришдан анча арзон бўлиб, ҳар бир бемор учун бюджет харажатларини 565000 сўмга, жами 32770000 сўмга камайтирди. Хулоса: ташхисни эрта аниқлаш, асоссиз текширувлардан воз кечиш, даволаш муддатининг қисқариши орқали вақт ва ресурслар тежалишига эришилди.
тўртинчи илмий янгилик: қалқонсимон без гипофункцияси фонидаги иккиламчи поликистозда инсулинрезистентликнинг тухумдон ичи маркерлари билан корреляцион боғлиқлиги, ингибин В даражасининг 2,5 баравар пасайиши ва антимюллер гормоннинг ўртача ошиши аммо, классик тухумдон поликистози синдроми кўрсаткичларига нисбатан 2,8 баравар пастлиги бидан ифодаланиши исботланганлиги бўйича таклифлар Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш марказининг Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 26 февралдаги №48-сон билан тасдиқланган «Принципы формирования патогенетически обоснованного диагноза при нарушениях репродуктивной функции у женщин с вторичным поликистозом яичников» услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Наманган филиали бўйича 18.03.2025 йилдаги 100-сон ҳамда Самарқанд филиали бўйича 17.03.2025 йилдаги 181-у-сон буйруқ асосида амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги 29/01-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: фақат тухумдон ичи маркёрлари даражасининг ўзига хослигини ақнилаш орқали ташхис қўйиш жараёни тезлашиши, диагностик қидирув кўламини қисқариши имконияти пайдо бўлди. Иқтисодий самарадорлиги: АМГ (158000 сўм), ингибин В (150000 сўм), НОМА (120000 сўм) ни аниқлаш орқали кенгайтирилган текширувнинг умумий қиймати ҳар бир бемор учун 428000 сўмни ташкил қилиб, бу ҳар бир бемор учун стандарт текширувларга нисбатан 511000 сўм, жами 29638000 сўм тежалишига олиб келди. Хулоса: АМГ, ингибин В ва инсулинрезистентликни баҳолаш орқали ташхисни тасдиқлаш усули арзон, самарали бўлиб, реал амалиётга қулайлик берди.