Каландархонов Саидаброрхон Олимхон ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: «Тижорат банкларининг кредит сиёсати трансформациясига рақамли молиявий воситаларнинг таъсири», 08.00.07– Молия, пул муомаласи ва кредит.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.PhD/Iqt6948
Илмий раҳбарининг Ф.И.Ш., илмий даража ва унвони: Курбанбекова Моҳичеҳра Туробжоновна, иқтисодиёт фанлари доктори, доцент
Диссертация бажарилган муассаса номи: Г.В.Плеханов номидаги Россия иқтисодиёт университетининг Тошкент шаҳридаги филиали
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Г.В.Плеханов номидаги Россия иқтисодиёт университетининг Тошкент шаҳридаги филиали, DSc.03/2025.27.12.1.24.01
Расмий оппонентлар: Омонов Акрам Абдуназарович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Хамидулин Михаил Борисович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялари университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: акциядорлик тижорат банклари тизимида кредит сиёсати трансформациясига рақамли молиявий воситалар таъсирини ошириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
рақамли молиялаштириш шароитда кредит сиёсатини “нарх–миқдор–шартлар” архитектураси асосида қайта қуришнинг консептуал модели асосланиб, кредит қарорларини лимитлар, тарифлар харитаси, ковенантлар ва “қўзғатувчи мезон–кўрсаткич–чора-тадбир” занжири орқали стандартлаштириш мантиғи таклиф этилган; 
рақамли молиявий воситаларнинг кредит сиёсати кўрсаткичлари ва кредитлар жамланмаси натижаларига таъсири иқтисодий-эмпирик моделлаштириш орқали миқдорий баҳолашга кўра интернет орқали топширилган кредит аризаларининг рақамли изини ўлчашда Бизнес портал рақамли изи (ДФ_БизПортал) индекси таклиф қилиниб, унинг кредит хавфи ва кутилган йўқотишларга таъсири асосида кўрсаткичларни қайта мослаштириш ёндашуви таклиф этилган; 
ўлчаш–ҳисобот–тасдиқлаш контурига таянган рақамли риск ва ликвидлик бошқаруви ечими таклиф этилиб, риск кўрсаткичларини тезкор янгилаш, стресс-синов ва барвақт огоҳлантириш индикаторларини кредит қарорларига улаш, шартлар бузилганда автоматик қайта нархлаш ва тўлов жадвалини қайта созлаш ҳамда стресс натижаларини ставка–лимит–ковенантларга автоматик қайтма алоқа орқали ўтказиш механизми асосланган;
кредит сиёсатини модернизациялаш стратегияси ва индикаторларини қайта қурилган архитектураси таклиф этилиб, молиявий ҳисоботнинг халқаро стандарти тўққизинчи сони ҳамда Базел учинчи стандартлари талабларини кредит сиёсатига автоматик қайтма алоқа тамойили асосида интеграциялаш, назорат ва ишончлилик индикаторларини қўллашнинг мақсадга мувофиқлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларини жорий этиш. Акциядорлик тижорат банклари тизимида кредит сиёсати трансформациясига рақамли молиявий воситалар таъсирини ошириш бўйича олинган натижалар асосида:
рақамли молиялаштириш шароитда кредит сиёсатини “нарх–миқдор–шартлар” архитектураси асосида қайта қуришнинг консептуал модели асосланиб, кредит қарорларини лимитлар, тарифлар харитаси, ковенантлар ва “қўзғатувчи мезон–кўрсаткич–чора-тадбир” занжири орқали стандартлаштириш мантиғи бўйича таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023-йил 14-сентябрдаги ПҚ-306-сон қарорининг 3-иловаси (кредитнинг лимит–ставка–муддат–шарт параметрини стандартлаштириш) ва 4-иловаси (ахборот тизимлари ва маълумотлар базаларини бизнес порталга интеграция қилиш), 2020-йил 12-майдаги ПФ-5992-сон Фармонининг 1-2- иловаларида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банк акциядорлик жамиятининг 2026-йил 14-январдаги №01-261/17-сон маълумотномаси). Таклиф  кредит қарорини қабул қилиш циклини 30,0–50,0%га қисқартириш, стандарт қоидалар асосида автоматик қарорлар улушини 60,0–80,0%га етказиш, эрта огоҳлантириш триггерлари ҳисобига муаммоли кредитлар ўсишини 0,3–0,7 пунктга пасайтириш ва операцион харажатларни 10,0–20,0%га камайтиришга муайян даражада хизмат қилган;
рақамли молиявий воситаларнинг кредит сиёсати кўрсаткичлари ва кредитлар жамланмаси натижаларига таъсири иқтисодий-эмпирик моделлаштириш орқали миқдорий баҳолашга кўра интернет орқали топширилган кредит аризаларининг рақамли изини ўлчашда Бизнес портал рақамли изи (ДФ_БизПортал) индекси таклиф қилиниб, унинг кредит хавфи ва кутилган йўқотишларга таъсири асосида кўрсаткичларни қайта мослаштириш ёндашуви бўйича таклиф Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023-йил 14-сентябрдаги ПҚ-306-сон “Кичик бизнесни ривожлантиришни молиявий ва институционал қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорининг 1-иловаси (ташкилий-институционал тузилма), 2-иловаси (“ариза бериш ва скоринг тизими” босқичи) ва 4-иловаси (маълумотлар базаларини Бизнес порталга интеграция қилиш) ҳамда 2020-йил 12-майдаги ПФ-5992-сон “2020-2025-йилларга мўлжалланган банк тизимини ислоҳ қилиш стратегияси тўғрисида”ги Фармонининг 1-2-иловаларида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банк акциядорлик жамиятининг 2026-йил 14-январдаги №01-261/17-сон маълумотномаси). Таклиф самарадорлик онлайн аризалар улушини 70,0-75,0% гача ошириш, кредит қарорини қабул қилиш муддатини 45,0–50,0%га қисқартириш, операцион харажатларни 15,0–20,0%га камайтириш, муаммоли кредитлар улушини 0,5–1,5 % пунктга пасайтириш ва кутилган йўқотишларни баҳолаш хатолигини 15,0–25,0%га қисқартиришга муайян даражада хизмат қилган;
ўлчаш–ҳисобот–тасдиқлаш контурига таянган рақамли риск ва ликвидлик бошқаруви ечими таклиф этилиб, риск кўрсаткичларини тезкор янгилаш, стресс-синов ва барвақт огоҳлантириш индикаторларини кредит қарорларига улаш, шартлар бузилганда автоматик қайта нархлаш ва тўлов жадвалини қайта созлаш ҳамда стресс натижаларини ставка–лимит–ковенантларга автоматик қайтма алоқа орқали ўтказиш механизми бўйича таклиф Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020-йил 12-майдаги ПФ-5992-сон “2020-2025-йилларга мўлжалланган банк тизимини ислоҳ қилиш стратегияси тўғрисида”ги Фармонининг 1-2-иловаларида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банк акциядорлик жамиятининг 2026-йил 14-январдаги №01-261/17-сон маълумотномаси). Таклиф риск индикаторлари янгиланишига кўра ҳафталикдан кунлик/реал вақт режимига ўтиши, стресс-синовлар даврийлиги кварталдан ойлик форматга яқинлашиши ва ҳисобот цикли Т+5 дан Т+1 га қисқариши ҳисобидан ликвидлик узилиши хавфининг пасайиб, муаммоли кредитларни эрта аниқлаш ва маъмурий юкни камайтириш имкониятини кенгайтиришга муайян даражада хизмат қилган;
кредит сиёсатини модернизациялаш стратегияси ва индикаторларини қайта қурилган архитектураси таклиф этилиб, молиявий ҳисоботнинг халқаро стандарти тўққизинчи сони ҳамда Базел учинчи стандартлари талабларини кредит сиёсатига автоматик қайтма алоқа тамойили асосида интеграциялаш, назорат ва ишончлилик индикаторларини қўллашнинг мақсадга мувофиқлиги таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020-йил 12-майдаги ПФ-5992-сон “2020-2025-йилларга мўлжалланган банк тизимини ислоҳ қилиш стратегияси тўғрисида”ги Фармонининг 1-3- иловаларида ҳамда 2025-йил 30-апрелдаги ПҚ-153-сон “Ахборот технологиялари ёрдамида содир этиладиган жиноятларга қарши курашиш фаолиятини янада кучайтиришга қаратилган чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарорида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банк акциядорлик жамиятининг 2026-йил 14-январдаги №01-261/17-сон маълумотномаси). Таклиф риск кўрсаткичларини янгилаш даврини Т+1 кундан 15–30 дақиқагача қисқартириш, стресс-синовларни камида ҳар чоракда ўтказиш, АКТ аудит қамровини йил давомида критик тизимлар бўйича 100,0%га етказиш, асосий қоидаларнинг 100,0%ини версия назорати ва валидациядан ўтказиш, модел сифати пасайишини 7 кун ичида аниқлаш, муаммоли кредитлар улушини 0,5–1,5 бандига камайтириш ва операцион ҳамда киберхатар йўқотишларини 15,0–30,0%га қисқартиришга муайян даражада хизмат қилган.