Тахиров Джонибек Кобиловичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): Кўп мақсадли учувчисиз учиш аппаратни лойиҳалашда оптимал парвоз-техник кўрсаткичларини танлаш, 05.02.08 – Учиш аппаратларини лойиҳалаш, уларнинг конструксияси, ишлаб чиқариш, улардан фойдаланиш ва ер усти мажмуалари (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.4.PhD/Т1608
Илмий раҳбар: Абдужабаров Нуриддин Анварович, техника фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат транспорт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат транспорт университети ҳузуридаги PhD.10/2025.27.12.Т.01.07 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Парсиев Сайдиахад Солиходжаевич – техника фанлари доктори, профессор, Шамсиев Расул Заирович – техника фанлари бўйич фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Ислом Каримов номидаги Тошкент давлат техника университети.
II. Тадқиқотнинг мақсади: кўп мақсадли учувчисиз учиш аппаратини лойиҳалашда оптимал парвоз-техник кўрсаткичларини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
кўп мақсадли учувчисиз учиш аппаратини лойиҳалашда консептуал ва параметрик босқичларни ягона тизимда боғлашга хизмат қилувчи, аеродинамик, энергетик ва конструктив параметрлар ўртасидаги ўзаро таъсирни биргаликда ҳисобга олган ҳолда комплекс баҳолаш ва оптимал вариантни танлаш жараёнини автоматлаштирувчи консептуал- услубий ёндашув ишлаб чиқилган;
учувчисиз учиш аппаратининг парвоз-техник кўрсаткичлари бўйича функсионал уйғунликни таъминлаш учун мувофиқлик шартларини киритиш ва мосликни итератив аниқлаш асосида асосий кўрсаткичларни танлаш аниқлигини оширадиган интеграциялашган математик модел такомиллаштирилган;
аеродинамик оптималлаштириш ва сонли мустаҳкамлик таҳлили натижаларини уйғунлаштириб, ишончлилик кўрсаткичларини инобатга олган таққослаш мезонлари асосида оптимал лойиҳавий ечимни танлашни таъминловчи ҳисоблаш алгоритмлари мажмуаси ишлаб чиқилган;
учувчисиз учиш аппарати учун парвоз-техник кўрсаткичларини такомиллаштириш натижасида шаклланган конструктив талаблар асосида композит материалларнинг физик-механик хусусиятларини моделлаштириш орқали материал танлаш мезонларини баҳолаш усули ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Кўп мақсадли учувчисиз учиш аппаратини лойиҳалашда оптимал парвоз-техник кўрсаткичларни танлаш бўйича олинган натижалар асосида:
кўп мақсадли учувчисиз учиш аппаратини лойиҳалаш бўйича услубиёт, унинг тузилмасига мувофиқ ишлаб чиқилган дастурлар ҳамда тавсиялар “Чирчиқ авиация таъмирлаш заводи” ДКда жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлигининг 2024-йил 11-ноябрдаги 10/2367-сон маълумотномаси). Натижада учувчисиз учиш аппаратини лойиҳалаш ва баҳолаш жараёнига математик моделлар ҳамда кўрсаткичлар таъсирини таҳлил қилиш усуллари татбиқ этилиб, учиш давомийлигини 14 дақиқагача узайтириш имконияти аниқланган ҳамда энергия сарфини 5–7% гача камайтириш мумкинлиги асосланган.
яратилган лойиҳа ечимининг иқтисодий самарадорлиги Ўзбекистон Республикаси Кадастр агентлиги ҳузуридаги “Геоинновация маркази” ДУК фаолиятига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва Молия вазирлиги ҳузуридаги Кадастр агентлигининг 2024-йил 15-октябрдаги 05/08-10572-сон маълумотномаси). Натижада парвоз-техник кўрсаткичларни комплекс баҳолашга йўналтирилган интеграциялашган математик модел ва оптимал параметрларни аниқлашни таъминловчи алгоритмик ечимлар амалиётга жорий этилиб, лойиҳавий қарорларнинг иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқлиги техник-иқтисодий асослар билан тасдиқланган.
белгиланган талаблар асосида услубиёт бўйича ишлаб чиқилган учувчисиз учиш аппарати лойиҳаси Мудофаа саноати агентлиги фаолиятига жорий этилган (Мудофаа вазирлигининг 2024-йил 11-ноябрдаги 10/2367-сон ҳамда Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлигининг 2024-йил 4-декабрдаги 4/Э1631-сон маълумотномалари). Натижада аеродинамик тавсифлар, конструктив ечимлар ва мустаҳкамлик бўйича бажарилган таҳлиллар ҳамда уларнинг парвоз-техник кўрсаткичларга таъсири натижаларига таянган ҳолда лойиҳа ечими амалий татбиқ учун баҳоланиб, учувчисиз учиш аппаратини лойиҳалаш ва ишлаб чиқаришни иқтисодиёт тармоқларига жорий этиш учун зарур лойиҳа сифатида эътироф этилган.