Эргашева Фарангиз Шерзод қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи):
“Суғурта компаниялари молиявий барқарорлигини таъминлашда капитал ва захираларни мувофиқлаштириш”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: №В2025.2.PhD/Iqt5471
Илмий раҳбар: Турсунов Жахонгир Пулатович, иқтисодиёт фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Банк-молия академияси
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент Халқаро университети, DSc.03/2025.27.12.I.30.01
Расмий оппонентлар: Ражабов Шерзод Умурзоқович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Махмудов Авзал Мамаджанович, иқтисодиёт фанлари фалсафа доктори.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат иқтисодиёт университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади суғурта компаниялари молиявий барқарорлигини таъминлашда капитал ва захираларни мувофиқлаштириш юзасидан илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
суғурта компаниянинг молиявий барқарорлигини мустаҳкамлаш, капитал тузилмасини стратегик режалаштириш ва фойдани қайта инвестиция қилишда устав капитали, қўшимча капитал, резерв капитали ҳамда тақсимланмаган фойда ўртасида рискларни қоплаш, тўловга лаёқатлилик ва узоқ муддатли ривожланишни таъминлайдиган мувозанатли нисбатни шакллантириш таклиф этилган;
рискларнинг частотаси ва оғирлик даражасини рискларни юқори эҳтимолликда қоплаш имконини берувчи СCР ҳамда минимал молиявий барқарорлик даражасини белгиловчи МCР кўрсаткичларига асосланган Солвенcй ИИ доирасидаги капитал талаблари асосида захираларни шакллантириш методикасини қўллаш асосланган;
фоиз ставкалари, валута курси, суғурта ҳодисалари ва активлар қиймати каби омилларнинг ўзгаришига суғурта компанияси молиявий барқарорлигининг импулс реакциясини текширишда стресс-тест методикасини ишлаб чиқиш таклиф этилган;
компаниянинг тўловга қобилиятлилигини доимий назорат қилиш учун миллий меъёрлар билан бир қаторда солвенcй кўрсаткичлари ва динамик индикаторларга асосланган баҳолаш тизимини жорий асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Суғурта компаниялари капитали ва резервларини бошқариш механизмларини такомиллаштиришга доир диссертация доирасида ишлаб чиқилган илмий хулосалар ва амалий тавсиялар асосида:
суғурта компаниянинг молиявий барқарорлигини мустаҳкамлаш, капитал тузилмасини стратегик режалаштириш ва фойдани қайта инвестиция қилишда устав капитали, қўшимча капитал, резерв капитали ҳамда тақсимланмаган фойда ўртасида рискларни қоплаш, тўловга лаёқатлилик ва узоқ муддатли ривожланишни таъминлайдиган мувозанатли нисбатни шакллантириш таклифи АЖ Алском суғурта компанияси фаолиятига жорий этилган (АЖ «Алском суғурта компанияси»ни 2025-йил 06-ноябрдаги №04-6677-сонли маълумотномаси). Натижада, 2025-йилнинг 9 ойлик якунлари бўйича АЖ Алском суғурта компаниясининг устав капитали 40 млрд сўмдан 60 млрд сўмга етган, ва бу эса пруденсиал талаблар доирасида капитал етарлилиги кўрсаткичлари мустаҳкамланишига илиб келган;
рискларнинг частотаси ва оғирлик даражасини рискларни юқори эҳтимолликда қоплаш имконини берувчи СCР ҳамда минимал молиявий барқарорлик даражасини белгиловчи МCР кўрсаткичларига асосланган Солвенcй ИИ доирасидаги капитал талаблари асосида захираларни шакллантириш методикасини қўллаш таклифи АЖ Алском суғурта компанияси фаолиятига жорий этилган (АЖ «Алском суғурта компанияси»ни 2025-йил 06-ноябрдаги №04-6677-сонли маълумотномаси). Натижада, суғурта захираларининг ҳажми ва тузилмаси аниқ риск гуруҳлари бўйича белгиланган, уларнинг ликвидлиги ва манзиллилиги таъминланиб, Компания томонидан тўлов интизоми мустаҳкамланган, ҳамда 2024-йил 1-октябрдан 2025-йил 1-октябргача бўлган даврда техник захиралар ҳажми 128,7 млрд сўмдан 183,6 млрд сўмгача ошган;
фоиз ставкалари, валута курси, суғурта ҳодисалари ва активлар қиймати каби омилларнинг ўзгаришига суғурта компанияси молиявий барқарорлигининг импулс реакциясини текширишда стресс-тест методикасини ишлаб чиқишга доир таклифи АЖ Алском суғурта компанияси фаолиятига жорий этилган (АЖ «Алском суғурта компанияси»ни 2025-йил 06-ноябрдаги №04-6677-сонли маълумотномаси). Натижада, компания капитал ва захираларининг ҳимояланганлик даражасини баҳолаш имконини берган ва бу орқали капитал тузилмасини мослаштириш ва қўшимча резервлар шакллантириш механизми такомиллаштирилган;
компаниянинг тўловга қобилиятлилигини доимий назорат қилиш учун миллий меъёрлар билан бир қаторда солвенcй кўрсаткичлари ва динамик индикаторларга асосланган баҳолаш тизимини жорийга доир таклифи АЖ Алском суғурта компанияси фаолиятига жорий этилган (АЖ «Алском суғурта компанияси»ни 2025-йил 06-ноябрдаги №04-6677-сонли маълумотномаси). Натижада, 2025-йил ИИИ-чоракда акциядорлик жамияти тўловга қобилиятлилик маржасининг етарлилиги суғурта бозорида 1,27 миқдорда оширилган.