Тоҳиров Муҳаммад Бобур Тоҳир ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): 
“Ипотека кредитларини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш йўллари”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Iqt3524
Илмий раҳбар: Мўминова Маъсуда Бахтияровна, DSc, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент Халқаро университети, DSc.03/2025.27.12.I.30.01
Расмий оппонентлар: Бердияров Баҳриддин Тавашарович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Нурмуҳаммедов Бобур Ботирович, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори.
Етакчи ташкилот: Акциядорлик тижорат Халқ банки
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ипотека кредитларини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш тизимини такомиллаштириш юзасидан илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
аҳолининг уй-жойга бўлган молиявий имкониятларини кенгайтириш, ипотека бозорида барқарорлик ҳамда ижтимоий ҳимояни кучайтиришда “Эскроу” тизими доирасида квартиралар сотиб олиш учун кредитлар ажратиш ва ушбу кредитлар бўйича Давлат бюджетидан субсидиялар тўлашга рухсат этишни жорий этиш таклиф этилган;
Давлат бюджети маблағлари ҳамда тижорат банкларининг ўз ресурслари ҳисобидан “Янги Ўзбекистон” массивларида кўп қаватли уй-жойлар қурилишини амалга оширувчи қурилиш ташкилотларига айланма маблағларини тўлдириш мақсадида кредитлар ажратиш таклифи асосланган; 
Тижорат банклари томонидан ажратилаётган ипотека кредитларининг муаммолилик даражасини камайтириш ҳамда уй-жойларнинг ҳаридорбоплигини ошириш мақсадида “Янги Ўзбекистон” массивлари учун янги ҳудудларни урбанизация тамойилларига мос мезонларни инобатга олган ҳолда танлаш таклиф этилган; 
Ипотека портфелидан фойдаланиш даражасини ошириш мақсадида “Ўзбекистон ипотекани қайта молиялаштириш компанияси” АЖ ҳузурида ипотека облигацияларини чиқаришга ихтисослаштирилган махсус ваколатли ташкилот фаолиятини йўлга қўйиш асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ипотека кредитларини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш йўллари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
аҳолининг уй-жойга бўлган молиявий имкониятларини кенгайтириш, ипотека бозорида барқарорлик ҳамда ижтимоий ҳимояни кучайтиришда “Эскроу” тизими доирасида квартиралар сотиб олиш учун кредитлар ажратиш ва ушбу кредитлар бўйича Давлат бюджетидан субсидиялар тўлашга рухсат этишни жорий этишга доир таклифи Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025-йил 21-февралдаги “Уй-жой ва ипотека бозорини янада ривожлантиришга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПФ-26-сон Фармонининг “йўл харитаси” ининг 13-банди 5-хатбоши ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқишда фойдаланилган. Натижада ишончли лойиҳавий молиялаштириш портфели 2030-йилда 7,5 млрд долларга 2040-йилда 12,2 млрд долларга, Ипотека кредити портфели 2030-йилда 5,3 млрд долларга, 2040-йилда 56,7 млрд долларга оширилиш инконини беради ва банк секторининг уй-жой бозоридаги фаоллигини ўсишини кўрсатади.
Давлат бюджети маблағлари ҳамда тижорат банкларининг ўз ресурслари ҳисобидан “Янги Ўзбекистон” массивларида кўп қаватли уй-жойлар қурилишини амалга оширувчи қурилиш ташкилотларига айланма маблағларини тўлдириш мақсадида кредитлар ажратиш таклифи Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025-йил 21-февралдаги “Уй-жой ва ипотека бозорини янада ривожлантиришга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПФ-26-сон Фармонининг “йўл харитаси” ининг 1-банди 5-хатбоши ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқишда фойдаланилган. Натижада, йилига уй-жойларни фойдаланишга топшириш ҳажми 16,8 млн кв.мдан 2030-йилда 23,4 млн кв.м ва 2040-йилда 30,3 млн кв.мга оширилишига эришилади, 2030-йилда 310 мингга, 2040-йилда эса 421 мингга етказилади. Комплекс қурилиш дастурлари доирасида топширилган уй-жойлар улуши 30% дан 50% га оширилишига эришилади.
Тижорат банклари томонидан ажратилаётган ипотека кредитларининг муаммолилик даражасини камайтириш ҳамда уй-жойларнинг ҳаридорбоплигини ошириш мақсадида “Янги Ўзбекистон” массивлари учун янги ҳудудларни урбанизация тамойилларига мос мезонларни инобатга олган ҳолда танлаш таклифи Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025-йил 21-февралдаги “Уй-жой ва ипотека бозорини янада ривожлантиришга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПФ-26-сон Фармонининг “йўл харитаси”ининг 2-банди 2-хатбоши ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқишда фойдаланилган. Натижада, йирик агломерацияларда қурилишнинг ўртача зичлиги 946 кв.м/гадан 1170 кв.м/га ва 1885 кв.м/га ошиб, шаҳарларнинг самарали ва зич қурилишга ўтишига эришилади. Намунали уй учун инвестиция-қурилиш даври 2,8 йилдан 1,9 йилга қисқаради, бу қурилиш самарадорлигини оширади. Кўп квартирали уй-жойлар учун ажратиладиган ер участкалари ҳажми 1,3 минг дан 2,3 минг гача оширилади. Аҳоли жон бошига уй-жой майдони билан таъминланганлик 18,8 кв.м дан 23 кв.м га кўтарилади. Замонавий уй-жойлар улуши 33% дан 50% га ошади.
Ипотека портфелидан фойдаланиш даражасини ошириш мақсадида “Ўзбекистон ипотекани қайта молиялаштириш компанияси” АЖ ҳузурида ипотека облигацияларини чиқаришга ихтисослаштирилган махсус ваколатли ташкилот фаолиятини йўлга қўйиш таклифи Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025-йил 21-февралдаги “Уй-жой ва ипотека бозорини янада ривожлантиришга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПФ-26-сон Фармонининг “йўл харитаси”ининг 14-банди 4-хатбоши ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқишда фойдаланилган. Ушбу таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида, ипотека орқали уй-жой сотиб олиш имкониятига эга аҳоли улуши 12% дан 2040 йилда 32% га оширилишига эришилади, бу ипотека бозорининг кенгайишини англатади. Ипотека қимматли қоғозлари портфели 0,4 млрд доллардан 4,0 млрд долларга ошади.