Бакиров Қобилжон Маматюсуповичнинг
фалсафа доктори (PhD) Диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Минтақа иқтисодиётини ривожлантиришда инсон капитали ресурсларидан самарали фойдаланиш” (Наманган вилояти мисолида), 08.00.12 - “Минтақавий иқтисодиёт”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Iqt5341.
Илмий раҳбар: Холмирзаев Улуғбек Абдулазизович, иқтисодиёт фанлари доктори, доцент
Диссертация бажарилган муассаса номи: Наманган давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети, DSc.03/2025.27.12.I.06.04
Расмий оппонентлар: Матякубов Умиджон Рахимович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Юсупова Мехрибон Уктамовна, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори.
Етакчи ташкилот: Фарғона давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади иқтисодиётни рақамлаштириш шароитида минтақаларда хизмат кўрсатиш соҳасида инсон капиталидан фойдаланишни такомиллаштириш бўйича илмий таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
минтақа иқтисодиётини ривожлантиришда инсон капиталидан самарали фойдаланишга таъсир этувчи омиллар сифатида фан ва таълим, молиявий, инновациялар бўйича кўрсаткичлар тизими модели таклиф этилган;
минтақа иқтисодиётини ривожлантиришда рақамли технологиялар, билим, ахборотларни интегратсияси таъсирида инсон капиталини рақамлаштириш коеффитсентини ифодаловчи индекс индикаторлар мезони такомиллаштирилган;
кўп омилли регрессия моделининг Бета (Стандардизед Cоеффиcиентс) ўзгарувчи омиллари п<0.05 бўлса, ўртача иш ҳақи омили β = 2.02, п < 0.01 бўлган ҳолда иш ҳақининг 1 фоизга ошиши натижавий ўзгарувчини ўртача 2 фоизга ошиши, бандлик даражаси п > 0.05 бўлганлиги, рақамли технологиялар жорий этилиши β = –0.028, п < 0.01 омили эса қисқа муддатли даврда манфий таъсирга эгалиги аниқланган;
минтақаларда инсон капиталидан фойдаланиш ва унга қўйиладиган талабларига асосланиб 2030-йилга қадар прогноз парамертлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Бозор иқтисодиётини жадал ривожланиши таъминлашда инсон капиталини ривожлантиришда, янги рақамли технологиялар асосида ривожланишини таъминлаш асосида ишлаб чиқилган илмий таклифлар асосида:
минтақа иқтисодиётини ривожлантиришда инсон капиталидан самарали фойдаланишга таъсир этувчи омиллар сифатида фан ва таълим, молиявий, инновациялар бўйича кўрсаткичлар тизими модели Наманган вилояти хокимлиги фаолиятига тадбиқ этилган (Наманган вилояти хокимлигининг 2025-йил 18-апрелдаги 03/24-728-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий ёндашувнинг амалиётга жорий этилиши натижасида инсон капиталидан фойдаланишда баланслашган кўрсаткичлар тизимини назарий ва амалий кўникмалар асосида такомиллаштиришиш имконини берган;
минтақа иқтисодиётини ривожлантиришда рақамли технологиялар, билим, ахборотларни интегратсияси таъсирида инсон капиталини рақамлаштириш коеффитсентини ифодаловчи индекс индикаторлар мезони бўйича таклиф Наманган вилояти хокимлиги фаолиятига тадбиқ этилган (Наманган вилояти хокимлигининг 2025-йил 18-апрелдаги 03/24-728-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифни амалиётга жорий этилиши натижасида рақамли иқтисодиётни мамлакат иқтисодиётидаги ўрни ошишига, рақамлаштиришга таъсир этувчи омилларни тизимлаштириш даражасини ошишига ва биринчи босқичда “олим- инжинер-ишчи -истемолчи”, иккинчи босқичда эса “олим-истемолчи”, учинчи босқичда, яъни келгусида фақат биттаси “истемолчи” омиллар занжири тизимли ривожлантиришга ва инсон капиталини рақамлаштириш коеффисиенти (ИКРК) ишлаб чиқилиб, биринчи индекс-инсонлар стратегияси, иккинчи индекс-рақамли этикет қоидалари, учинчи индекс-инсон малакаси ва илмий даражаси, тўртинчи индекс-ташкилий-институтсионал механизмларга (ИКРК 20-40 гача, ИКРК 40-60 гача, ИКРК 60-80 гача, ИКРК 80-100 гача) ажратиш имконияти яратилган;
кўп омилли регрессия моделининг Бета (Стандардизед Cоеффиcиентс) ўзгарувчи омиллари п < 0.05 бўлса, ўртача иш ҳақи омили β = 2.02, п < 0.01 бўлган ҳолда иш ҳақининг 1 фоизга ошиши натижавий ўзгарувчини ўртача 2 фоизга ошиши, бандлик даражаси п > 0.05 бўлганлиги, рақамли технологиялар жорий этилиши β = –0.028, п < 0.01 омили эса қисқа муддатли даврда манфий таъсирга эгалиги бўйича берилган таклиф Наманган вилояти хокимлиги фаолиятига тадбиқ этилган (Наманган вилояти хокимлигининг 2025-йил 18-апрелдаги 03/24-728-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифни амалиётга жорий этилиши натижасида кўп омилли регресия моделида Б (Унстандардизед Cоеффиcиентс) ўзгарувчининг 1 бирликка ўзгариши ўртача иш ҳақи омили энг кучли ва ижобий таъсир кўрсатганҳолда иш ҳақининг 1 фоизга ошиши натижавий ўзгарувчини ўртача 2 фоизга ошишига, корхоналар сони, бандлик даражаси ўзгарувчиси, рақамли технологияларни жорий этилиши омили қисқа муддатли даврда манфий таъсир кўрсатганлиги аниқланган;
минтақаларда инсон капиталидан фойдаланиш ва унга қўйиладиган талабларига асосланиб 2030-йилга қадар прогноз парамертлари Наманган вилояти ҳокимлиги фаолиятида фойдаланилган (Наманган вилояти хокимлигининг 2025-йил 18-апрелдаги 03/24-728-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифни амалиётга жорий этилиши натижасида рақамли технологиялар омили қисқа муддатда трансформасион босим келтирса-да, узоқ муддатда у хизматлар секторининг ривожланиш драйвери сифатида намоён бўлганлиги ва моделнинг юқори Р² кўрсаткичи (0.982) ва барча асосий омилларнинг аҳамиятли чиқиши, иш ҳақи 1% га ошганда хизмат ҳажми ўртача 2,0% га ўсаши, корхоналар сони 1% га ошганда хизмат ҳажми 0,25% га ўсаши, рақамлаш даражасининг 1% ўсиши қисқа муддатда 0,03% пасайиши ва прогнозлашда регрессия асосида экстраполясия (CАГР) усули қўлланиб, 2030-йилгача рақамли трансформатсия тренди башорат қилинган.