Шарипов Маъмур Мансуровичнинг
филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси,ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи):
“Инглиз ва ўзбек адабиётида хизматкор образининг типологик таҳлили”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чогʼиштирма тилшунослик ва таржимашунослик (филология фанлари) .
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган: № B2023.4.PhD/Fil4239.
Илмий раҳбар: Ахмедова Меҳринигор Баҳодировна, филология фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Бухоро давлат университети DSc.03/2025.27.12.Fil.08.08
Расмий оппонентлар: Жўраева Малоҳат Мухаммадовна, фило1огия фанлари доктори (DSc), профессор; Сатимова Дилафруз Нумонжоновна, филология фанлари доктори (DSc), доцент.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади. Инглиз ва ўзбек адабиётида хизматкор образининг ўрни, генезиси, бадиий кўринишлари, умумий ва хусусий, миллий белгилари, поетик вазифалари жиҳатидан ўхшашлигини аниқлашдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
инглиз ва ўзбек адабиётида хизматкор образи талқинидаги ўзига хосликларнинг қиёсий ифодаси, адибларнинг ушбу образни яратишдаги ижодий маҳорати, нутқ қатламлари, ижтимоий қатламлар тўқнашуви, поетик хусусиятлари кабилар аниқланган;
инглиз ва ўзбек романлари композицияси ва образлар яратиш тизими, образлилик ва бадиийлик ўртасидаги муштараклик, бой ва хизматкор орасидаги нутқий муносабатларнинг лингвистик таҳлилида миллий хусусиятларнинг намоён бўлиши асосланган;
замонавий адабиётларда хизматкор образини яратишнинг табиати, бадиий-эстетик тараққиёт қонуниятлари, поетик шакли ва услуби, мотив ва образлари, физиологик-психологик жиҳатлари, ҳар бир халқнинг миллий менталитетидан келиб чиқиб синфий табақаланиш жараёнлари кечиши, тарбиявий ғояларнинг алоҳида таʼкидланиши билан белгиланганлиги далилланган;
замонавий инглиз асарларини ўзбек адабиётидаги маърифий-таълимий романларга қиёслаб, улардаги хизматкор образининг шахс сифатида қабул қилиниш жараёнининг бадиий талқинига хос умуммиллий, умумадабий, ижтимоий-психологик ҳамда ментал-маданий қирралар билан белгиланганлиги исботланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Диссертацияда инглиз ва ўзбек замонавий адабиётида хизматкор образи тасвири бўйича олинган натижалар асосида:
инглиз ва ўзбек ёзувчиларининг хизматкор образини яратишдаги қиёсий таҳлили, қаҳрамоннинг психологик ҳолати, яшаш тарзини кўрсатувчи бадиий тасвир воситалари таҳлилига бағишланган мисоллардан Эрасмус + К–102 “Транслатион инто Энглиш анд Cреатинг Элеcтрониc Фунд оф Туркиc Натионс Фолклоре” проектида фойдаланилган (Баликесир Университети ректорининг 2023-йил 29-сентябрдаги маълумотномаси). Натижада талабалар жамиятда хизматкорнинг ўрни ва жанр ривожи ҳақида маълумотлар олишди.
Инглиз ва ўзбек романларида хизматкор ва хўжайин талқинидаги ўзига хосликларнинг қиёсий типологик таҳлили, драматургларнинг ҳожиб, малай, югурдак, дастёр, гумашта каби хизматкорларнинг турли кўринишларини яратишдаги ижодий маҳорати, турли муносабатлар орқали хизматкор образининг шаклланиш босқичлари намоён бўлиши аниқланган мисоллардан Бухоро вилоят телерадиокомпаниясининг “Замондош” кўрсатувида фойдаланилган (ЎзМТРК Бухоро вилоят телерадиокомпаниясининг 2023-йил 29-сентябрдаги 02-09-279- сон маълумотномаси). Натижада инглиз ва ўзбек адабиётида хизматкор образи қиёсий таҳлили, бугунги кунда хизмат кўрсатиш соҳалари ривожи ҳақида тингловчиларга маълумот берилди.
Инглиз ва ўзбек адабиётида хизматкор образи талқинидаги ўзига хосликларнинг қиёсий ифодаси, адибларнинг хизматкор образини яратишдаги ижодий маҳорати, нутқ қатламлари, ижтимоий қатламлар тўқнашуви, поетик хусусиятлари ва хизматкор образининг типологик таҳлили жараёнида аниқланган терминларнинг лексик-семантик, грамматик ва структур хусусиятлари аниқланланган мисоллардан Давлат илмий-техник дастурлари доирасидаги 2020–2021-йилларда бажарилган И-ОТ-2019-42 рақамли “Ўзбек ва инглиз тилларининг электрон (Инсон қиёфаси, феъл-атвори, табиат ва миллий тимсоллар тасвири) поетик луғатини яратиш” номли амалий грант лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2023-йил 23-сентябрдаги 01/10-1909-сон маълумотномаси). Натижада инглиз ва ўзбек адабиётида хизматкор образи яратишнинг тасвирий воситалари ва турли атамалар таҳлил қилинган.