Низомова Моҳинур Баратбоевнанинг филология фанлари доктори (DSc) 
диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи):“Педагогикага оид терминлар ривожланишида социолингвистик ва прагмалингвистик ёндашув (инглиз ва ўзбек тиллари мисолида)” 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик.
 Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.4.DSc/Fil718 
Илмий маслаҳатчи Палуанова Халифа Дарибоевна, филология фанлари доктори, доцент. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи.
ИК рақами: Қарши давлат университети, DSc 03/2025.27.12.Fil.11.05. 
Расмий оппонентлар: филология фанлари доктори, профессор Тожиева Гулбаҳор Намозовна; филология фанлари доктори, профессор Отабоев Нозимжон Бобожонович; филология фанлари доктори, профессор Тешабоева Зиёда Қодировна.
Етакчи ташкилот: Термиз давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади инглиз ва ўзбек тилларида педагогикага оид терминлар ривожланишида социолингвистик ва прагмалингвистик ёндашув тамойилларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
инглиз ва ўзбек тилларидаги педагогикага оид терминларнинг социолингвистик жиҳатлари ижтимоий-тарихий ҳамда лисоний-маданий омиллар таъсирида шакллангани, уларнинг мазмуни тилни ишлатувчи миллат маданияти ва мафкураси билан белгиланиши замонавий глобал инфратузилма шароитида маданиятлараро ва фанлараро коммуникация жараёнлари контекстида педагогика терминологиясини интегратив илмий феномен сифатида таҳлил қилиш асосида ёритилиб, жамиятнинг энг фаол қатламлари бўлган аёллар ва ёшлар нутқида мазкур терминларнинг қўлланиш самарадорлиги далилланган;
инглиз ва ўзбек тиллари педагогика термин тизимида инсоннинг когнитив фаолияти натижалари лисоний шаклга кўчиши жараёнида шаклланган “ўзлик” ва “ўзлашганлик” қатламлари, хусусан прагматик ўзлашмалар ҳамда неологизмлар прагмалингвистик талқинда синонимия ва полисемия қонуниятлари билан узвий боғлиқлиги, уларнинг семантик ҳажми ва коммуникатив вазифаси нутқий вазият омиллари таъсирида фаоллашиши аниқланган;
турли тизимли тилларда педагогик терминларнинг дискурсив муҳитда воқеланишида экстралингвистик омилларнинг устуворлиги (коммуникатив мақсад, прагматик йўналтирилганлик, маданий-ижтимоий контекст, ижтимоий табақаланиш, маданий мослашувчанлик), структур-семантик белгилар ҳамда синтактик ва формал-лингвистик кўрсаткичларнинг иккиламчи функсионал мақоми аниқланган;
қиёсланаётган тилларда педагогика терминологиясининг лексикографик портрет яратиш тажрибасида ПТЛ экспресс тушунчалар; ПТЛ маълум даражада барқарорликка эга; ПТЛ компонентлари ўзининг бевосита номинатив маъносини сақлаб қолиш каби функцияларнинг бирламчи қиймат касб этиши асосланган;
ҳар иккала тил коммуникатив жараёнида воқеланадиган педагогик тил контакти тушунчаси шакл ва мазмун чегараларининг функционал динамизми коммуникатив эффективлик, терминологиянинг стандартлилиги, контекстуал мослашув тамойиллари негизида содир бўлиши исботланган;
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Инглиз ва ўзбек тиллари педагогикага оид терминлар ривожланишида социолингвистик ва прагмалингвистик ёндашув тадқиқи жараёнида олинган натижа ва хулосалар асосида:
инглиз ва ўзбек тилларидаги педагогикага оид терминларнинг социолингвистик жиҳатлари ижтимоий-тарихий ҳамда лисоний-маданий омиллар таъсирида шакллангани, уларнинг мазмуни тилни ишлатувчи миллат маданияти ва мафкураси билан белгиланиши замонавий глобал инфратузилма шароитида маданиятлараро ва фанлараро коммуникация жараёнлари контекстида педагогика терминологиясини интегратив илмий феномен сифатида таҳлил қилиш асосида ёритилиб, жамиятнинг энг фаол қатламлари бўлган аёллар ва ёшлар нутқида мазкур терминларнинг қўлланиш самарадорлигига оид назарий хулосалардан Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2020-2023 йилларда бажарилган АМ-Ф3-201908172 “Ўзбек тилининг таълимий корпусини яратиш мавзуси” мавзусидаги лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2024-йил 26-августдаги №04/01-2188-сон маълумотномаси). Натижада ушбу тадқиқот ва унда келтирилган илмий-янгиликлар, тавсиялар лойиҳа ишланмаларининг такомиллашишига хизмат қилган;
инглиз ва ўзбек тиллари педагогика термин тизимида инсоннинг когнитив фаолияти натижалари лисоний шаклга кўчиши жараёнида шаклланган “ўзлик” ва “ўзлашганлик” қатламлари, хусусан прагматик ўзлашмалар ҳамда неологизмлар прагмалингвистик талқинда синонимия ва полисемия қонуниятлари билан узвий боғлиқлиги, уларнинг семантик ҳажми ва коммуникатив вазифаси нутқий вазият омиллари таъсирида фаоллашувига оид назарий хулосалардан Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида Ф3-201912258 “Ўзбек адабиётининг кўп тилли (ўзбек, рус, инглиз тилларида) электрон платформасини яратиш” мавзусидаги лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2024-йил 26-августдаги №04/01-2189-сон маълумотномаси). Натижада соҳа терминларнинг лексикографик таърифларини ишлаб чиқиш ва баҳолаш асосида терминларнинг амалий қўлланилиши, уларнинг лесикографик ёндашувлар билан интеграция қилинишининг кўрсатилганлиги тўғрисидаги тавсиялар асосий манбалардан бири бўлиб хизмат қилган;
турли тизимли тилларда педагогик терминларнинг дискурсив муҳитда воқеланишида экстралингвистик омилларнинг устуворлиги (коммуникатив мақсад, прагматик йўналтирилганлик, маданий-ижтимоий контекст, ижтимоий табақаланиш, маданий мослашувчанлик), структур-семантик белгилар ҳамда синтактик ва формал-лингвистик кўрсаткичларнинг иккиламчи функсионал мақоми эканлигига оид хулосалардан Самарқанд давлат чет тиллар институтида 2022-2024 йилларда амалга оширилган АҚШ элчихонаси ҳамда Америка Кенгаши ҳамкорлигида молиялаштириладиган “Энглиш Аccесс Миcросчоларшип Програм” номли хорижий лойиҳада фойдаланилган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 2024-йил 17-августдаги №1573/02-сон маълумотномаси). Натижада инглиз ва ўзбек тилларида “педагогик нутқ” тушунчаси таснифланган ва уни прагмалингвистик хусусиятларини ўрганиш имкониятлари кенгайган;
қиёсланаётган тилларда педагогика терминологиясининг лексикографик портрет яратиш тажрибасида ПТЛ экспресс тушунчалар; ПТЛ маълум даражада барқарорликка эга; ПТЛ компонентлари ўзининг бевосита номинатив маъносини сақлаб қолиш каби функцияларнинг бирламчи қиймат касб этишига оид хулосалардан Қарши давлат университетида 2021-2023 йилларда амалга оширилган СУЗ-800-21-ГР-3181 “Реинфорcинг Энглиш Лангуаге Cомпетенcе ат Карши Стате Университй” номли хорижий лойиҳада фойдаланилган (Қарши давлат университетининг 2024-йил 4-июлдаги №04/1954-сон маълумотномаси). Натижада педагогикага оид терминларни шахслараро муносабатда оърни ва аҳамиятига таъсир қилувчи омиллар очиб берилганлиги ҳақидаги таҳлилий фикрларидан ва назарий хулосалардан фойдаланилган; 
ҳар иккала тил коммуникатив жараёнида воқеланадиган педагогик тил контакти тушунчаси шакл ва мазмун чегараларининг функционал динамизми коммуникатив эффективлик, терминологиянинг стандартлилиги, контекстуал мослашув тамойиллари негизида содир бўлиши билан боғлиқ хулоса ва натижалардан Қашқадарё вилоят телерадиокомпанияси “Қашқадарё” телеканалининг “Файзли кун” теледастури ҳамда “Олтин воҳа” дастуридаги “Очиқ мулоқот”, “Қадрийат” радиоешиттириши ссенарийсини тузишда фойдаланилган  (Қашқадарё вилоят телерадиокомпаниясининг 2024-йил 10-июлдаги №17-05/115-сон маълумотномаси). Натижасида радиоешиттириш ссенарийси нутқий мулоқотда педагогикага оид терминлар билан боғлиқ хусусийатларига оид маълумотлар билан мукаммаллаштирилган ҳамда илмий далиллар  билан янада мукаммалроқ таъминлаш имконини берган. 
педагогик терминологиянинг социолингвистик аспектларини таҳлил қилишда инглиз ва ўзбек тилларидаги педагогик терминларнинг ижтимоий контекстда ривожланиш қонуниятларини аниқлаш ҳамда ижтимоий гуруҳ ва маданиятлар таъсирида ўзгариш  механизмларини таҳлил қилиш, прагмалингвистик ёндашув орқали педагогик терминларнинг прагматик хусусиятларини тадқиқоти натижаларидан 2022-2023 йилларда бажарилган 1-203-4 рақамли Ўзбектон Республикаси Маданият вазирлиги Маданий-маърифий муассасалар номоддий миллий меросни ривожлантириш шўбаси томонидан ўзбек халқининг бой миллий тил анъаналари, номоддий маданий мероси, ижтимоий қадриятларимизнинг миллатлараро муносабатларни йўлга қўйиш ва алоқаларни мустаҳкамлаш борасида тузилган “Мамлакатимизда миллатлараро муносабатларни янада ривожлантириш ва уйғунлаштириш” номли фундаментал лойиҳа доирасида жорий қилинган. (22.01.2025-й № 03-12-06-898-сон маълумотномаси) Натижада педагогик терминларнинг коммуникатив вазифалари, уларнинг педагогик ва ижтимоий мулоқотдаги қўлланиш имкониятлари ҳамда инглиз ва ўзбек тилларида мақсадли аудиторияга кўрсатадиган таъсири аниқланди, шунингдек, чоғиштирилаётган тилларда педагогик терминларнинг интерфаол коммуникациядаги ўрни ва коммуникатив мақсадлар билан боғлиқлиги баҳоланди.