Шерматова Зухра Абдухамидовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Болаларда тизимли қизил югурук ривожланишининг клиник хусусиятлари ва иммуногенетик белгилари” 14.00.36 – Аллергология ва иммунология ҳамда 14.00.09 Педиатрия (тиббиет фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.1.PhD/Tib3337.
Илмий раҳбарлар: Файзуллаева Нигора Яхяевна, тиббиёт фанлари доктори профессор; Ашурова Дилфуза Ташпулатовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университетида бажарилган.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Иммунология ва инсон геномикаси институти, DSc.02/30.12.2019.Tib.50.01.
Расмий оппонентлар: Садуллоева Ирода Қурбоновна тиббиёт фанлари доктори, доцент;   Халматова Барно Турдихаджаевна  тиббиёт фанлари доктори, профессори.
Етакчи ташкилот: Самарканд давлат тиббиет университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: болаларда тизимли қизил югурук ривожланишининг клиник хусусиятлари ва иммуногенетик белгиларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
касалликнинг ёшга оид клиник кўринишлари - кичик мактаб ёшидагиларда тери-шииллиқ қавати белгилари ва кардит билан кечувчи дебют холати, ўрта мактаб ёшидагиларда клапан бузилишлари ва гепатоспленомегалия билан кечувчи фаол системали дисфункция холати, ўсмир ёшларда эса касалликнинг сурункали патологиялар холатлари устунлик қилиши аниқланган;
илк бор болаларда тизимли қизил югурикда туғма иммун тизимининг CD16⁺ хужайралари сони ва СРО миқдорининг кескин ортиши фонида лактоферрин ва ΙNF-γ миқдорларининг ишонарли камайиши тизимли иммун яллиғланиш жараёнининг фаоллашувига сабаб бўлиши исботланган;
илк бор тизимли қизил югурик билан касалланган ўзбек миллатига мансуб болаларда CYP3A5 гени 6986 G/A полиморфизмининг гетерозигот GA генотипига эга бўлиши касалликнинг оғир ва ўртача оғир кечишига сабаб бўлиши исботланган;
илк бор тизимли қизил югурикда патофизиологик холатларнинг шаклланиши ва ривожланишида СРО ва лактоферрин (r=–0,83), IFNγ ва IP10 (r=0,76) ўртасидаги ўзаро корреляцион боғлиқлар ҳамда CD16⁺ ҳужайраларнинг  IFNγ (r = –0,73) ва СРБ (r=0,819) ўртасидаги корреляцион боғлиқлар сабаб бўлиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий этилиши. 
Болаларда тизимли қизил югурук ривожланишининг клиник хусусиятлари ва иммуногенетик белгиларини аниқлаш жараёнида олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: касалликнинг ёшга оид клиник кўринишлари - кичик мактаб ёшидагиларда тери-шииллиқ қавати белгилари ва кардит билан кечувчи дебют холати, ўрта мактаб ёшидагиларда клапан бузилишлари ва гепатоспленомегалия билан кечувчи фаол системали дисфункция холати, ўсмир ёшларда эса касалликнинг сурункали патологиялар холатлари устунлик қилиши аниқланганлиги бўйича «Тизимли қизил югурукли болаларда клиник-иммунологик маркерларнинг прогностик аҳамияти» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Тошкент педиатрия тиббиёт институти экспертлар кенгашининг 2025 йил 23 апрелдаги 03/365-сонли хулосаси) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар 4-сонли болалар клиник шифохонаси бўйича 12.05.2025 йилдаги 110-сонли ва Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази 10.05.2025 йилдаги 26-сонли буйруқлари  билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 7 июлдаги 21/25 маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар болаларда тизимли қизил югурукни ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммуногенетик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш,  стационарда даволаниш муддатини қисқартириш  ва хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Тошкент шаҳар 4-сонли болалар клиник шифохонаси ва Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази амалий фаолиятларига жорий этилишида тизимли қизил югурукли болаларда клиник-иммунологик маркерларнинг прогностик аҳамиятини аниқлаш усулини усули қўллаш стационарда ётишни қисқариши хисобига хар бир беморга нисбатан 500000 сўм иқтисодий самарадорлик бериши асосланган. Хулоса: кичик мактаб ёшида тери-шииллиқ қавати белгилари ва кардит билан кечувчи дебют холати, ўрта мактаб ёшида клапан бузилишлари ва гепатоспленомегалия билан кечувчи фаол системали дисфункция холати, ўсмир ёшларда эса касалликнинг сурункали патологиялар холатлари устунлик қилиши асосланган;
иккинчи илмий янгилик: илк бор болаларда тизимли қизил югурикда туғма иммун тизимининг CD16⁺ хужайралари сони ва СРО миқдорининг кескин ортиши фонида лактоферрин ва ΙNF-γ миқдорларининг ишонарли камайиши тизимли иммун яллиғланиш жараёнининг фаоллашувига сабаб бўлиши исботланганлиги бўйича «Тизимли қизил югурукли болаларда клиник-иммунологик маркерларнинг прогностик аҳамияти» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Тошкент педиатрия тиббиёт институти экспертлар кенгашининг 2025 йил 23 апрелдаги 03/365-сонли хулосаси) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар 4-сонли болалар клиник шифохонаси бўйича 12.05.2025 йилдаги 110-сонли ва Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази 10.05.2025 йилдаги 26-сонли буйруқлари  билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 7 июлдаги 21/25 маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар болаларда тизимли қизил югурукни ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммуногенетик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш,  стационарда даволаниш муддатини қисқартириш  ва хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Тошкент шаҳар 4-сонли болалар клиник шифохонаси ва Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази амалий фаолиятларига жорий этилишида тизимли қизил югурукли болаларда клиник-иммунологик маркерларнинг прогностик аҳамиятини аниқлаш усулини усули қўллаш стационарда ётишни қисқариши хисобига хар бир беморга нисбатан 500000 сўм иқтисодий самарадорлик бериши асосланган.. Хулоса: болаларда тизимли қизил югурикда туғма иммун тизимининг CD16⁺ хужайралари сони ва СРО миқдорининг кескин ортиши фонида лактоферрин ва ΙNF-γ миқдорларининг ишонарли камайиши тизимли иммун яллиғланиш жараёнининг фаоллашувига сабаб бўлиши асосланган;
учинчи илмий янгилик: илк бор тизимли қизил югурик билан касалланган ўзбек миллатига мансуб болаларда CYP3A5 гени 6986 G/A полиморфизмининг гетерозигот GA генотипига эга бўлиши касалликнинг оғир ва ўртача оғир кечишига сабаб бўлиши исботланганлиги бўйича «Тизимли қизил югурукли болаларда клиник-иммунологик маркерларнинг прогностик аҳамияти» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Тошкент педиатрия тиббиёт институти экспертлар кенгашининг 2025 йил 23 апрелдаги 03/365-сонли хулосаси) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар 4-сонли болалар клиник шифохонаси бўйича 12.05.2025 йилдаги 110-сонли ва Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази 10.05.2025 йилдаги 26-сонли буйруқлари  билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 7 июлдаги 21/25 маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар болаларда тизимли қизил югурукни ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммуногенетик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш,  стационарда даволаниш муддатини қисқартириш  ва хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Тошкент шаҳар 4-сонли болалар клиник шифохонаси ва Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази амалий фаолиятларига жорий этилишида тизимли қизил югурукли болаларда клиник-иммунологик маркерларнинг прогностик аҳамиятини аниқлаш усулини усули қўллаш стационарда ётишни қисқариши хисобига хар бир беморга нисбатан 500000 сўм иқтисодий самарадорлик бериши асосланган. Хулоса: тизимли қизил югурик билан касалланган ўзбек миллатига мансуб болаларда CYP3A5 гени 6986 G/A полиморфизмининг гетерозигот GA генотипига эга бўлиши касалликнинг оғир ва ўртача оғир кечишига сабаб бўлиши асосланган;
тўртинчи илмий янгилик: илк бор тизимли қизил югурикда патофизиологик холатларнинг шаклланиши ва ривожланишида СРО ва лактоферрин (r=–0,83), IFNγ ва IP10 (r=0,76) ўртасидаги ўзаро корреляцион боғлиқлар ҳамда CD16⁺ ҳужайраларнинг  IFNγ (r = –0,73) ва СРБ (r=0,819) ўртасидаги корреляцион боғлиқлар сабаб бўлиши аниқланганлиги бўйича «Тизимли қизил югурукли болаларда клиник-иммунологик маркерларнинг прогностик аҳамияти» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Тошкент педиатрия тиббиёт институти экспертлар кенгашининг 2025 йил 23 апрелдаги 03/365-сонли хулосаси) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар 4-сонли болалар клиник шифохонаси бўйича 12.05.2025 йилдаги 110-сонли ва Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази 10.05.2025 йилдаги 26-сонли буйруқлари  билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 7 июлдаги 21/25 маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар болаларда тизимли қизил югурукни ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммуногенетик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш,  стационарда даволаниш муддатини қисқартириш  ва хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Тошкент шаҳар 4-сонли болалар клиник шифохонаси ва Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази амалий фаолиятларига жорий этилишида тизимли қизил югурукли болаларда клиник-иммунологик маркерларнинг прогностик аҳамиятини аниқлаш усулини усули қўллаш стационарда ётишни қисқариши хисобига хар бир беморга нисбатан 500000 сўм иқтисодий самарадорлик бериши асосланган. Хулоса: илк бор тизимли қизил югурикда патофизиологик холатларнинг шаклланиши ва ривожланишида СРО ва лактоферрин, IFNγ ва IP10 ўртасидаги ўзаро корреляцион боғлиқлар ҳамда CD16⁺ ҳужайраларнинг  IFNγ ва СРБ ўртасидаги корреляцион боғлиқлар сабаб бўлиши асосланган.