Вахобова Мафтуна Баходировнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Ортодонтик даволанишдан кейин беморларда тишларнинг окклюзион муносабатларини стоматологик ортопедик тузатиш усулларини оптималлаштириш», 14.00.21 – Стоматология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.1.PhD/Tib4306.
Илмий раҳбар: Хабилов Бехзод Нигмон уг’ли, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат стоматология институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.06.
Расмий оппонентлар: Гулямов Сурат Саидвалиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор. Мирзоева Мария Степановна, тиббиёт фанлари номзоди, (Россия).
Этакчи ташкилот: С.Д.Асфандиёров қозоқ миллий университети (Козоғистон).
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади:
ортодонтик даволашдан сўнг беморларда тиш қаторларининг окклюзион муносабатларини ортопедик тиклашни оптималлаштиришдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
керамик қопламали ортопедик конструкцияни тайёрлаш постортодонтик дезокклюзияли беморларда нофизиологик контактлар кўринишидаги асоратлар пайдо бўлишини камайтириши исботланган;
керамик қопламали ортопедик конструкцияларни тайёрлашда постдонт дезаклюзияли беморларда ЭМГдан фойдаланиш чайнаш самарадорлиги индексини меъёр кўрсаткичларигача (90% гача) оширишга ёрдам бериши исботланган;
керамик қопламали диоксид цирконий коронкалари тайёрланган постортодонтик дизокклюзияли беморларда ЧПЖБ ҳаракатининг тикланиш даври 1,8 мартага қисқариши исботланган;
постортодонтик дизокклюзия билан оғриган беморларда керамик қопламали цирконий диоксидини қўллаш тайёрланган реставрациялар сифатини клиник баҳолашнинг ижобий кўрсаткичларини сақлаб қолиш имконини бериши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техник кенгашининг 2025 йил 6 майдаги 000104-сонли хулосасига кўра, илмий-тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга жорий этиш бўйича:
биринчи илмий янгилик: керамик қопламали ортопедик конструкцияни тайёрлаш постортодонтик дезокклюзияли беморларда нофизиологик контактлар кўринишидаги асоратлар пайдо бўлишини камайтириши исботланганлиги Тошкент давлат стоматология институти мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2024 йил 10 июлдаги 01-п/14-сонли "Постортодонтик дезокклюзияли беморларни ортопедик даволашни оптималлаштириш" хулосаси билан тасдиқланган. Бу хулоса Тошкент давлат стоматология институти Эксперт кенгашининг 2024 йил 10 июлдаги 01-п/13-сонли қарори асосида тасдиқланган. Олинган илмий натижалар соғлиқни сақлаш амалиётига, хусусан, Бухоро давлат тиббиёт институти қошидаги ўқув-илмий-тадқиқот марказининг 24.03.25 йилдаги 1-А/80-сонли буйруғи, шунингдек, Тошкент тиббиёт академияси қошидаги кўп тармоқли клиниканинг 29.12.24 йилдаги 178-сонли буйруғи билан амалий фаолиятга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлик: тадқиқот асосида ортопедик даволаш самарадорлигини ошириш ва чайнаш аппаратининг функционал асоратларини олдини олиш мақсадида беморларда тиш-жағ тизими бузилишларини қўшимча ташхислаш усули сифатида миографик текширувни кенг қўллаш мақсадга мувофиқлигини тасдиқланди. Иқтисодий самарадорлик: ИИ-гуруҳ беморларидан олинган маълумотларнинг статистик таҳлили шуни кўрсатдики, техник лаборатория шароитида аналог усулда тайёрланган композит материалдан қилинган қистирмаларнинг ўртача хизмат муддати 1,5 йил, ўртача таннархи 600000 сўм, рақамли технологиялардан фойдаланган ҳолда тайёрланган фрезаланган диоксид-цирконий керамик қопламали қистирманинг ўртача хизмат муддати 3 йил, ўртача таннархи 800000 сўм. Хулоса: Ортодонтик даволанишдан сўнг беморларда фиссура-дўмбоқча контактини тиклаш мақсадида диоксиоксидциркон қопламали тайёрланган қистирмаларни қўллаш композит қистирмаларга нисбатан 1,5 баравар самаралироқдир. Бу эса 2 йиллик кузатув давомида асоратлар хавфини камайтириш, клиник ҳолатни барқарорлаштириш ва беморларнинг реставрациядан қониқишини таъминлаш имконини беради.
иккинчи илмий янгилик: керамик қопламали ортопедик конструкцияларни тайёрлашда постдонт дезаклюзияли беморларда ЭМГдан фойдаланиш чайнаш самарадорлиги индексини меъёр кўрсаткичларигача (90% гача) оширишга ёрдам бериши исботланганлиги Тошкент давлат стоматология институти мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2024 йил 10 июлдаги 01-п/14-сонли "Аксиография ортодонтик даволашдан кейин беморларда ЧПЖБ фаолиятини ташхислаш усули сифатида" услубий тавсияномасига киритилди. Олинган илмий натижалар соғлиқни сақлаш амалиётига, хусусан, Бухоро давлат тиббиёт институти қошидаги ўқув-илмий-тадқиқот марказининг 24.03.2025 йилдаги 1-А/80-сонли буйруғи билан, шунингдек, Тошкент тиббиёт академияси қошидаги кўп тармоқли клиниканинг 29.12.2024 йилдаги 178-сонли буйруғи билан амалий фаолиятига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлик: клиник ва социологик тадқиқотлар маълумотлари ортопедик даволаш самарадорлигини ошириш ва чайнов аппаратининг функционал асоратларини олдини олиш мақсадида беморларда тиш-жағ тизими бузилишларини қўшимча ташхислаш усули сифатида миографик тадқиқотдан кенгроқ фойдаланиш мақсадга мувофиқлигини тасдиқлади. Хулоса: II гуруҳ беморларида тиш қаторлари окклюзиялараро муносабатларининг постортодонтик бузилишларини композит пломбалар билан тиклашнинг узоқ муддатли натижалари электромиографик текширувда физиологик тинчлик ҳолатида компенсатор кучларнинг ривожланишини ва чайнов мушаклари гуруҳининг электромиографик фаоллиги кўрсаткичларининг функция давомида беморларнинг асосий гуруҳига нисбатан деярли 50% га пасайишини кўрсатди.
учинчи илмий янгилик: керамик қопламали диоксид цирконий коронкалари тайёрланган постортодонтик дизокклюзияли беморларда ЧПЖБ ҳаракатининг тикланиш даври 1,8 мартага қисқариши исботланганлиги соғлиқни сақлаш амалиётига, хусусан, Бухоро давлат тиббиёт институти қошидаги ўқув-илмий-тадқиқот марказига 24.03.25 йилдаги 1-А/80-сонли буйруқ ҳамда Тошкент тиббиёт академияси кўп тармоқли клиникасига 29.12.24 йилдаги 178-сонли буйруқ билан жорий этилди. Ижтимоий самарадорлик: Тадқиқот асосида, ортопедик даволаш самарадорлигини ошириш ва чайнаш аппаратининг функционал асоратларини олдини олиш мақсадида, беморларда тиш-жағ тизими бузилишларини қўшимча ташхислаш усули сифатида миографик текширувни кенг қўллаш мақсадга мувофиқлигини тасдиқланди. Иқтисодий самарадорлик: ИИ-гуруҳ беморларидан олинган маълумотларнинг статистик таҳлили шуни кўрсатдики, техник лаборатория шароитида аналог усулда тайёрланган композит материалдан қилинган қистирмаларнинг ўртача хизмат муддати 1,5 йил бўлиб, ўртача таннархи 600000 сўм, рақамли технологиялардан фойдаланган ҳолда тайёрланган фрезаланган диоксид-цирконий керамик қопламали қистирманинг ўртача хизмат муддати эса 3 йил бўлиб, ўртача таннархи 800000 сўмни ташкил этди. Шундай қилиб, иқтисодий нуқтаи назардан, постортодонтик дизокклюзияли беморларни ортопедик даволашда замонавий рақамли технологиялардан фойдаланиш энг самарали ҳисобланади. Хулоса: Ортодонтик даволашдан сўнг юзага келадиган юқори ва пастки жағ тишлари ён гуруҳларининг окклюзион юзаларидаги фиссур-дўмбоқ контактларининг номувофиқлиги, шунингдек, уларнинг композит материалдан тайёрланган қўйилмалар билан кўп марта тикланиши узоқ муддатда пастки жағ бўғим бошчаларининг марказий окклюзияда ўртача ҳолатини таъминлайдиган таянч зоналарининг йўқолишига ва асосан дистал силжишга олиб келади.
тўртинчи илмий янгилик: постортодонтик дизокклюзия билан оғриган беморларда керамик қопламали цирконий диоксидини қўллаш тайёрланган реставрациялар сифатини клиник баҳолашнинг ижобий кўрсаткичларини сақлаб қолиш имконини бериши исботланганлиги Тошкент давлат стоматология институти мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2024 йил 10 июлдаги 01-п/14-сонли "Аксиография ортодонтик даволашдан кейин беморларда ЧПЖБ ишини ташхислаш усули сифатида" услубий тавсияномаси мазмунига киритилди ва Тошкент давлат стоматология институти Эксперт кенгашининг 2024 йил 10 июлдаги 01-п/13-сонли хулосаси билан тасдиқланди. Олинган илмий натижалар соғлиқни сақлаш амалиётига, хусусан, Бухоро давлат тиббиёт институти ҳузуридаги ўқув-илмий-тадқиқот марказининг 24.03.25 йилдаги 1-А/80-сонли буйруғи билан, шунингдек, Тошкент тиббиёт академияси қошидаги кўп тармоқли клиниканинг 29.12.24 йилдаги 178-сонли буйруғи билан жорий этилди. Ижтимоий самарадорлик: Клиник ва социологик тадқиқотлар натижалари, ортопедик даволаш самарадорлигини ошириш ва чайнов аппаратининг функционал асоратларини олдини олиш мақсадида беморларда тиш-жағ тизими бузилишларини қўшимча ташхислаш усули сифатида миографик тадқиқотдан кенгроқ фойдаланиш мақсадга мувофиқлигини тасдиқлади. Иқтисодий мақсадга мувофиқлиги: Композит қистирмани билвосита, анъанавий усуллар билан тайёрлашнинг умумий таннархи 600000 сўмни ташкил этади. Унда меҳнатга ҳақ тўлаш 60% (360000 сўм), моддий харажатлар 15% (90000 сўм), асосий воситалар амортизацияси 10% (60000 сўм), клиник хона ва тиш техникаси лабораториясини сақлаш 5%ни ташкил этади. Фрезерлаш қурилмасида рақамли усуллардан фойдаланиб тайёрланган керамик қопламали диоксид-цирконийли қистирманинг нархи композит қистирманинг умумий таннархидан 1,5 баравар юқори (800000 сўм), бироқ таннарх таркибида меҳнатга ҳақ тўлаш 37,5%ни ташкил этади. Бу анъанавий усуллар билан композит қистирма тайёрлашга нисбатан 22,5% га камдир. Хулоса: Чайнов аппаратининг гнатологик ўзгаришлари нуқтаи назаридан, ортодонтик даволашдан сўнг беморларда чайнов аппаратининг нейромушак бузилишлари пайдо бўлишининг олдини олиш мақсадида, диоксид-цирконий материалидан тайёрланган билвосита реставрациялар окклюзион муносабатларни тиклаш учун самаралироқ ва мақсадга мувофиқроқдир.

Yangiliklarga obuna bo‘lish