Тоштемиров Достон Дилшод ўғлининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар: 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи номи): “Туркистонда тиббиёт муассасаларининг шаклланиши ва фаолияти (Сирдарё вилояти мисолида, ХИХ аср охири – ХХ аср бошлари)”, 07.00.01 – Ўзбекистон тарихи (тарих фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам:  B2022.3.PhD/Tar1197
Илмий раҳбар: Муминова Гавҳар Эсановна, тарих фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қарши давлат университети. DSc.03/2025.27.12.Tar.11.01.
Расмий оппонентлар: тарих фанлари доктори, профессор Эргашева Юлдуз Алимовна; тарих фанлари доктори, профессор Шодмонова Санобар Базарбаевна. 
Етакчи ташкилот: Шаҳрисабз давлат педагогика институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: ХИХ аср охири – ХХ аср бошлари Туркистоннинг Сирдарё вилоятида тиббиёт муассасаларининг шакилланиши ва фаолияти билан боғлиқ тарихий жараёнларни очиб беришдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат: 
Россия империяси томонидан Сирдарё вилоятида тиббиёт соҳасида олиб борилган сиёсат, ХИХ аср охири – ХХ аср бошларида Тошкент шаҳрида дастлабки замонавий амбулаториялар ва шифохоналарнинг ташкил этилиши ҳамда уларнинг фаолият йўналишлари, мазкур даволаш муассасалари асосан рус ҳарбийлари ва империядан келган фуқароларга тиббий хизмат кўрсатишга қаратилган бўлиб, маҳаллий аҳолининг эҳтиёжлари иккинчи даражали ҳисобланганлиги, шунингдек, тиббиёт бошқарув тизими ҳарбийлаштирилганлиги, ўлкага юборилган шифокорларнинг аксарияти ҳарбий шифокорлар бўлгани, бу ҳолат Россия империяси Туркистонда тиббиёт соҳасини маҳаллий аҳолининг соғлиғини яхшилаш эмас, балки ўзининг стратегик ва ҳарбий манфаатларини таʼминлаш мақсадида ривожлантиришга ҳаракат қилганлиги тарихий манбалар асосида далилланган;
Туркистонга замонавий тиббиёт ХИХ асрнинг иккинчи ярмида Россия империясининг Ўрта Осиёга ҳужуми натижасида кириб келганлиги, дастлаб у асосан ҳарбий қисм аскарлари ва бу ҳудудга кўчиб келган рус аҳолиси учун тиббий ёрдам кўрсатиш жараёнида шаклланганлиги, шу билан бирга, Россия империяси вакиллари томонидан ўлкада кенг тарқалган юқумли ва хавфли касалликларнинг тарқалиши, уларнинг юқиш хусусиятлари ва уларга қарши кураш чораларини ўрганишга қаратилган изланишлар олиб борилганлиги, ушбу тадбирлар натижасида турли йўналишларда касалликларни даволаш масканлари ташкил этилган бўлса-да, мавжуд тиббиёт ходимларининг аксарияти Тошкент шаҳрида жамланган қолганлиги, бу эса вилоятнинг бошқа ҳудудларида тиббий хизматнинг чекланишига олиб келганлиги аниқланган;
Туркистонда соғлиқни сақлаш муассасалари моддий-техника базасини мустаҳкамлаш, уларни молиялаштириш ишлари аста-секинлик билан йўлга қўйилганлиги, даволаш масканларини жиҳозлаш, уларга бинолар ажратиш, тиббиёт ходимларига бериладиган маошлар турли йўналишларда молиялаштирилганлиги, тиббиётга ажратилган маблағлар асосан шаҳар бюджети, земстволар ва хусусий тармоқлар орқали бўлиб, аммо соҳага ажратилаётган маблағлар мавжуд эҳтиёжларни тўлиқ қопламаслиги, шунингдек, Туркистонда аҳоли орасида касалликлар шакли ва динамикаси янги кўчиб келган аҳоли ҳисобига ўзгариб, кўпайиб борганлиги, ўлка аҳолиси касалликлари орасида айниқса юқумли ва ижтимоий касалликлар ортганлиги, чечак, безгак, дифтерия, иситма каби юқумли касалликлар доимий эпидемиялар характерида бўлганлиги, шаҳарларнинг асосан руслар яшайдиган қисмида амбулатория ва шифохоналар жойлашганлиги тиббий хизматнинг тор доирада бўлишига сабаб бўлганлиги, чечак, безгак, дифтерия каби касалликларга чалинган кишиларнинг кўпчилиги, айниқса, болалар тузалмасдан вафот этганлиги мавжуд тарихий ҳужжатлар асосида далилланган;
1872 ва 1892-йилларда Туркистон ўлкасида тарқалган вабо эпидемияси жараёнида маҳаллий аҳолининг қанчалик азият чекканлиги, эпидемияга қарши кураш чоғида Россия империяси маʼмурлари томонидан маҳаллий аҳолининг урф-одатлари ва қадриятларига ҳурмацизлик билан ёндашилгани, уларнинг диний ва маданий анʼаналарининг топталиши натижасида ижтимоий-сиёсий вазият кескинлашиб, айрим ҳолларда норозилик ҳаракатлари юзага келганлиги, шу билан бирга, рус шифокорларининг вабога қарши курашда кўрсатган жонбозлиги, кўрилган чора-тадбирлар натижасида ХХ аср бошларига келиб вабо эпидемиясининг тарқалиш даражаси сезиларли даражада пасайгани ва аҳоли саломатлигини муҳофаза қилишда муайян ютуқларга эришилгани мавжуд тарихий маълумотлар асосида очиб берилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Туркистонда Россия империяси даврида тиббиёт ва соғлиқни сақлаш тизимининг йўлга қўйилиши тарихига доир олинган илмий натижалар ва амалий таклифлардан: 
Россия империяси томонидан Сирдарё вилоятида тиббиёт соҳасида олиб борилган сиёсат, ХИХ аср охири – ХХ аср бошларида Тошкент шаҳрида дастлабки замонавий амбулаториялар ва шифохоналарнинг ташкил этилиши ҳамда уларнинг фаолият йўналишлари, мазкур даволаш муассасалари асосан рус ҳарбийлари ва империядан келган фуқароларга тиббий хизмат кўрсатишга қаратилган бўлиб, маҳаллий аҳолининг эҳтиёжлари иккинчи даражали ҳисобланганлиги, шунингдек, тиббиёт бошқарув тизими ҳарбийлаштирилганлиги, ўлкага юборилган шифокорларнинг аксарияти ҳарбий шифокорлар бўлгани, бу ҳолат Россия империяси Туркистонда тиббиёт соҳасини маҳаллий аҳолининг соғлиғини яхшилаш эмас, балки ўзининг стратегик ва ҳарбий манфаатларини таʼминлаш мақсадида ривожлантиришга ҳаракат қилганлигига оид илмий хулосалардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон тарихи” телеканалида 2024-йил 2-октябрда эфирга узатилган “Тақдимот” кўрсатувининг ссенарийларини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” давлат унитар корхонасининг 2024-йил 2-октябрдаги 02-28-1078-сонли маълумотномаси). Тақдим этилган материаллар телетомошабинларнинг замонавий тиббиётнинг Туркистон ўлкасига кириб келиши ва унинг дастлабки фаолияти тўғрисида янги илмий маълумотларга эга бўлишига хизмат қилади. 
Туркистонга замонавий тиббиёт ХИХ асрнинг иккинчи ярмида Россия империясининг Ўрта Осиёга ҳужуми натижасида кириб келганлиги, дастлаб у асосан ҳарбий қисм аскарлари ва бу ҳудудга кўчиб келган рус аҳолиси учун тиббий ёрдам кўрсатиш жараёнида шаклланганлиги, шу билан бирга, Россия империяси вакиллари томонидан ўлкада кенг тарқалган юқумли ва хавфли касалликларнинг тарқалиши, уларнинг юқиш хусусиятлари ва уларга қарши кураш чораларини ўрганишга қаратилган изланишлар олиб борилганлиги, ушбу тадбирлар натижасида турли йўналишларда касалликларни даволаш масканлари ташкил этилган бўлса-да, мавжуд тиббиёт ходимларининг аксарияти Тошкент шаҳрида жамланган қолганлиги, бу эса вилоятнинг бошқа ҳудудларида тиббий хизматнинг чекланишига олиб келганлигига оид илмий хулосалардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон тарихи” телеканалида 2024-йил 2-октябрда эфирга узатилган “Тақдимот” кўрсатувининг ссенарийларини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” давлат унитар корхонасининг 2024-йил 2-октябрдаги 02-28-1078-сонли маълумотномаси). Тақдим этилган материаллар телетомошабинларнинг замонавий тиббиётнинг Туркистон ўлкасига кириб келиши ва унинг дастлабки фаолияти тўғрисида янги илмий маълумотларга эга бўлишига хизмат қилади. 
Туркистонда соғлиқни сақлаш муассасалари моддий-техника базасини мустаҳкамлаш, уларни молиялаштириш ишлари аста-секинлик билан йўлга қўйилганлиги, даволаш масканларини жиҳозлаш, уларга бинолар ажратиш, тиббиёт ходимларига бериладиган маошлар турли йўналишларда молиялаштирилганлиги, тиббиётга ажратилган маблағлар асосан шаҳар бюджети, земстволар ва хусусий тармоқлар орқали бўлиб, аммо соҳага ажратилаётган маблағлар мавжуд эҳтиёжларни тўлиқ қопламаслиги, шунингдек, Туркистонда аҳоли орасида касалликлар шакли ва динамикаси янги кўчиб келган аҳоли ҳисобига ўзгариб, кўпайиб борганлиги, ўлка аҳолиси касалликлари орасида айниқса юқумли ва ижтимоий касалликлар ортганлиги, чечак, безгак, дифтерия, иситма каби юқумли касалликлар доимий эпидемиялар характерида бўлганлиги, шаҳарларнинг асосан руслар яшайдиган қисмида амбулатория ва шифохоналар жойлашганлиги тиббий хизматнинг тор доирада бўлишига сабаб бўлганлиги, чечак, безгак, дифтерия каби касалликларга чалинган кишиларнинг кўпчилиги, айниқса, болалар тузалмасдан вафот этганлигига доир илмий маълумотлардан Қарши давлат университети Тиббиёт факултети Даволаш ва педиатрия иши кафедрасининг 2024/2025-ўқув йили учун Тиббиёт тарихи фанини ўқитишда, ўқув-услубий дастурларини шакллантиришда фойдаланилган (Қарши давлат университетининг 2024-йил 3-декабрдаги № 03/3673-сонли маълумотномаси). Бу эса тиббиёт муассасаларининг моддий-техник базасини шакллантиришдаги жараёнлар, аҳолига хизмат кўрсатадиган шифокор кадрлар етишмовчилиги муаммоси ва уларни тайёрлаш масалаларни таҳлил қилишга хизмат қилган.
1872 ва 1892-йилларда Туркистон ўлкасида тарқалган вабо эпидемияси жараёнида маҳаллий аҳолининг қанчалик азият чекканлиги, эпидемияга қарши кураш чоғида Россия империяси маʼмурлари томонидан маҳаллий аҳолининг урф-одатлари ва қадриятларига ҳурмацизлик билан ёндашилгани, уларнинг диний ва маданий анʼаналарининг топталиши натижасида ижтимоий-сиёсий вазият кескинлашиб, айрим ҳолларда норозилик ҳаракатлари юзага келганлиги, шу билан бирга, рус шифокорларининг вабога қарши курашда кўрсатган жонбозлиги, кўрилган чора-тадбирлар натижасида ХХ аср бошларига келиб вабо эпидемиясининг тарқалиш даражаси сезиларли даражада пасайгани ва аҳоли саломатлигини муҳофаза қилишда муайян ютуқларга эришилганига доир илмий маълумотлардан Қарши давлат университети Тиббиёт факултети Даволаш ва педиатрия иши кафедрасининг 2024/2025-ўқув йили учун Тиббиёт тарихи фанини ўқитишда, ўқув-услубий дастурларини шакллантиришда фойдаланилган (Қарши давлат университетининг 2024-йил 3-декабрдаги № 03/3673-сонли маълумотномаси). Бу эса Туркистонда аҳоли орасида тарқалган турли эпидемиялар ва уларга қарши кураш муаммолари, аҳоли ижтимоий турмуш шароитининг ночорлиги ўз ўрнида турли ижтимоий касалликларнинг кенг тарқалишига сабаб бўлганлиги тарихини ўрганишга ҳамда чуқур таҳлил қилишга хизмат қилган.