Хайитов Акмал Бахтиёровичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Кунгабоқарнинг тезпишар, уруғида мой миқдори кўп калта пояли нав намуналарини танлаш”, 06.01.05 – Селекция ва уруғчилик (қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.2.PhD/Qx902
Илмий раҳбар: Эшонкулов Бабур Мамурович, қишлоқ хўжалиги фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самамрқанд агроинновациялар ва тадқиқотлар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Лалмикор деҳқончилик илмий-тадқиқот институти, PhD.08/2025.27.12.Qx.09.01.
Расмий оппонентлар: Орипов Шерали Холбоевич, қишлоқ хўжалик фанлари бўйича фалсафа доктори, катта илмий ходим; Нормуродов Давлат Соибназарович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат аграр университити.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Самарқанд вилояти суғориладиган ерларида экиш учун мос, қимматли хўжалик белгиларига эга, тезпишар, уруғида мой миқдори юқори, калта пояли кунгабоқар навларини яратишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Самарқанд вилояти суғориладиган ерларида экиш учун мойли кунгабоқарнинг тезпишар, калта пояли (механизациялашган йиғиб-териб олишга қулай), ҳосилдор ва уруғида мой миқдори юқори бўлган бошланғич материал яратилган шу асосида кунгабоқарнинг янги “Машхур” нави яратилган.
 Мойли кунгабоқар нав ва намуналарнинг ўсув даври давомийлиги, ҳосилдорлиги, уруғидаги мой миқдори ва бошқа қимматли хўжалик белгиларини баҳолаш асосида дурагайлаш учун ота-она жуфтлари танлаб олинган;
Дурагайларнинг Ф1-Ф3 авлодларида белги ва хусусиятларнинг ирсийланиши ва ўзгарувчанлиги аниқланган; 
ўрганилган намуналар орасидан ҳосилдор, 1000 та дон массаси, пистадан пўчоқ чиқими, уруғидаги мой  миқдори ва бошқа қимматли хўжалик белги ва хусусиятлари юқори намуналарни танлаб олиш орқали экин селекцияси учун дастлабки манбалар яратилган. 
Яратилган дастлабки манбалар асосида хизмат қилган намуналар орасидан ажратиб олинган Л-2016/23 намунасидан якка танлаш усули билан тезпишар, калта пояли уруғида мой миқдори ва ҳосилдорлиги юқори бўлган мойли кунгабоқарнинг янги Машхур нави яратилиб давлат нав синовига топширилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Кунгабоқарнинг тезпишар, уруғида мой миқдори кўп калта пояли нав намуналарини танлаш бўйича олиб борилган тадқиқотлар асосида:
Селекция уcун танлаб олинган намуналар асосида мойли кунгабоқарнинг тезпишар, уруғида мой миқдори кўп калта пояли нав намуналарини танлаш бўйича олиб борилган тадқиқотлар олиб борилган ҳамда Самарқанд вилояти Булунғур тумани “Бахтиёр Хайитов Булунғур БХБ” фермер хўжалигида 1,2 гектар, “Ибрагимов Абдурашит даласи” уруғчилик фермер хўжалигида 1,4 гектар, “Хабиев Азамат даласи” фермер хўжалигида 1,9 гектар, “Хабиев Шохрух ери” фермер хўжалигида 1,7 гектар майдонга ҳамда Жомбой тумани “Шохрухбек нурли даласи” фермер хўжалигида 1,8 гектар, “Матлуба боғи мевалари” фермер хўжалигида 0,8 гектар, “Мардиев Дилшод Агробизнес” фермер хўжалигида 1,4 гектар ҳамда “Улуғбек барака ерлари” фермер хўжалигида 1,4 гектар, жами 11,6 гертар майдонга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил, 11-ноябрдаги   05/05-04-756 сонли маълумотномаси). Натижада мойли кунгабоқар учун хўжалик жиҳатдан аҳамиятли белги ҳисобланган уруғдаги мой миқдори юқори, калта пояли вегитация даври қисқа тезпишар, ҳосилдор, уруғ сифати юқори бўлган 6 дан ортиқ бошланғич манбалар аниқланган ва селекцияда фойдаланиш мақсадида танлаб олинган. 
Мойли кунгабоқар намуналари устида илмий тадқиқотлар асосида мойли кунгабоқарнинг “Машхур” нави яратилган ҳамда Булунғур туманидаги “Ибрагимов Абдурашит даласи” (1,4 га), “Бахтиёр Хайитов Булунғур БХБ” (1,2 га), “Хабиев Азамат даласи” (1,9 га), “Хабиев Шохрух ери” (1,7 га) ҳамда Жомбой туманидаги “Шохрухбек нурли даласи” (1,8 га), “Матлуба боғи мевалари” (0,8 га), “Мардиев Дилшод Агробизнес” (1,4 га) ва “Улуғбек барака ерлари” (1,2 га) фермер хўжаликлари майдонларида амалий синовлар ўтказилган. Умумий ҳисобда 11,4 гектар майдонда жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил, 11-ноябрдаги   05/05-04-756 сонли маълумотномаси). Бунинг натижасида, янги яратилган “Машхур” нави андоза Жахонгир навига нисбатан юқори ҳосилдорлик кўрсаткичига эга бўлиб, Мазкур нав андоза сифатида олинган “Жахонгир” навига нисбатан 4,4–5,4 с/га юқори ҳосил олинган.
Мойли кунгабоқарнинг Самарқанд вилояти суғориладиган ерларига мос бўлган “Машхур” нави яратилиб Самарқанд вилояти Булунғур ҳамда Жомбой туманида 11,4 гектар майдонга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил, 11-ноябрдаги 05/05-04-756 сонли маълумотномаси). Натижада мойли кунгабоқарнинг “Машхур” навида иқтисодий самарадорлик кўрсаткичи бўйича андоза навига нисбатан 30,9 % юқори рентабелликка эга бўлгани аниқланган.