Каримов Нуриддин Пайзуллаевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Оч тусли бўз тупроқлар шароитида кузги буғдойни сув тежамкор суғориш технологиясини ишлаб чиқиш (Қашқадарё вилояти мисолида)”, 06.01.02 – Мелиорация ва суғорма деҳқончилик (қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.4.PhD/Qx1243
Илмий раҳбар: Қувватов Дилшод Ашуралиевич, техника фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат техника университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат аграр университети, DSc.08/2025.27.12.Qx.02.01.
Расмий оппонентлар: Суванов Боймурод Уралович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, катта илмий ходим; Узоқов Ғулом Оқбўтаевич, қишлоқ хўжалиги фанлари фалсафа доктори, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Қашқадарё вилоятининг суғориладиган оч тусли бўз тупроқлари шароитида кузги буғдой навларини етиштиришда ёмғирлатиб суғориш усулининг мақбул суғориш тартибини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Қашқадарё вилоятининг суғориладиган оч тусли бўз тупроқлари шароитида кузги буғдойнинг “Таня”, “Аср”, “Яксарт” навларини етиштириш учун эгатлаб (назорат) суғориш ва ёмғирлатиб суғориш усулини қиёсий ўрганиш асосида ёмғирлатиб суғориш усулида мақбул суғориш тартиби (суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 70-75-65%) ишлаб чиқилган; 
кузги буғдой навларини ёмғирлатиб суғориш усулида суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 70-75-65% тартибда суғорганда тупроқнинг 0-30, 0-40 ва 0-40 см ҳисобий қатламларида амал даври охирида ҳажм оғирлиги амал даври бошига нисбатан 0,07, 0,06, 0,07 г/см3 га ошганлиги, 6 соат давомидаги сув ўтказувчанлик 198,1 м3/га камайганлиги аниқланган;
кузги буғдой навларининг мавсумий суғориш меъёри ёмғирлатиб суғориш усулида суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНС га нисбатан 70-75-65% тартибда 1-3-2 тизимда суғорилганда 1774 м3/га, эгатлаб (назорат) суғориш усулида суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНС га нисбатан 70-75-65% тартибда 1-2-1 тизимда суғорилганда 2390 м3/га бўлганлиги қайд этилиб, ёмғирлатиб суғориш усулида эгатлаб (назорат) суғориш усулига нисбатан 616 м3/га кам сув сарфланганлиги аниқланган;
кузги буғдой навлари ўсиш-ривожланиши ва ҳосилдорлик кўрсаткичларинг суғориш усули ва тартибига боғлиқ ҳолда ўзгариши илмий асосланган ҳамда ёмғирлатиб суғориш усулида суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 70-75-65% тартибда суғорилганда Яксарт навида энг юқори ҳосилдорлик (74,0 с/га) ва рентабелликка (60,5%) эришилганлиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қашқадарё вилоятининг оч тусли бўз тупроқлари шароитида кузги юмшоқ буғдой навларини етиштиришда сув тежамкор суғориш усули ва тартибларини ишлаб чиқиш бўйича ўтказилган тадқиқотлар натижалари асосида:
“Кузги буғдойни сув тежамкор суғориш технологияси (Қашқадарё вилояти мисолида)” номли тавсиянома ишлаб чиқилиб, Қашқадарё вилоятида амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 29 майдаги 05/05-02-537-сон маълумотномаси). Натижада, ушбу тавсиялар вилоятнинг ғаллачиликка ихтисослаштирилган фермер хўжалик ва кластерларида қўлланма сифатида хизмат қилиб, сув ва меҳнат ресурсларини тежалиши, сарф-харажатлар иқтисод қилиниши, маҳсулот таннархини пасайиши орқали юқори иқтисодий самарадорликка эришишга имкон берган;
Қашқадарё вилоятининг суғориладиган оч тусли бўз тупроқлари шароитида кузги буғдойни етиштиришда ёмғирлатиб суғориш усулини суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 70-75-65% тартибда қўллаш технологияси 2024 йилда вилоятнинг Миришкор, Косон ва Қамаши туманларида жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 29 майдаги 05/05-02-537-сон маълумотномаси). Миришкор туманидаги “Суюнбек кўзгуси” фермер хўжалигида 23 гектар, “СУН неw ери” фермер хўжалигида 36 гектар, жами 59 гектар майдонда жорий этилган. Натижада, анъанавий суғориш усулига нисбатан 6,3-8,8 с/га қўшимча дон ҳосили олиниб, гектаридан 16,9-17,5 млн. сўм ялпи даромад ва 5,9-6,5 млн сўм шартли соф фойда олинган ҳамда 54,2-59,3% рентабелликка эришилган;
кузги буғдойни суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 70-75-65% тартибда ёмғирлатиб суғориш усули билан етиштириш технологияси 2024 йилда Косон туманидаги “Замин само тонги” фермер хўжалигида 8 гектар, “Мангу гулистон” фермер хўжалигида 11,0 гектар, “Етти дўст” фермер хўжалигида 6,5 гектар, жами 25,5 гектар майдонда жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 29 майдаги 05/05-02-537-сон маълумотномаси). Натижада, анъанавий суғориш усулига нисбатан 6,5-8,3 с/га қўшимча дон ҳосили олиниб, гектаридан 16,9-17,4 млн. сўм ялпи даромад ва 5,8-6,2 млн сўм шартли соф фойда олинган ҳамда рентабеллик 52,4-55,4% гача ошган;
кузги буғдой етиштиришда ёмғирлатиб суғориш усулини суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 70-75-65% тартибда қўллаш технологияси 2024 йилда Қамаши туманидаги “Хуррам момо набираси Ботир” фермер хўжалигида 15,0 гектар, “Соҳибжон ибн Фазлиддин” фермер хўжалигида 19,0 гектар, “Ярмат Элмуродович” фермер хўжалигида 20,0 гектар, “Турдимурод ўғли Миржалол” фермер хўжалигида 20,0 гектар, “Йигитали” фермер хўжалигида 23,0 гектар, жами 97,0 гектар майдонда жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 29 майдаги 05/05-02-537-сон маълумотномаси). Натижада, анъанавий суғориш усулига нисбатан 7,8-11,2 с/га қўшимча дон ҳосили олиниб, гектаридан 17,3-18,1 млн. сўм ялпи даромад ва 5,9-7,1 млн сўм шартли соф фойда олинган ҳамда 51,3-64,4% рентабелликка эришилган.