Расулова Гулбахор Керимбаевнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтиссослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Адабий таълимда ўқув топшириқлари ишлаб чиқишнинг илмий-методик асосларини такомиллаштириш”, 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (ўзбек адабиёти) (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.4.DSc/Ped763 
Илмий тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат педагогика институти.
Илмий раҳбар: Ҳамроев Ғофир Ҳасанович, педагогика фанлари доктори (DSc), доцент.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Чирчиқ давлат педагогика университети, DSc.01/2025.27.12.Ped.04.02
Расмий оппонентлар: Матчанов Сафо Муродович, педагогика фанлари доктори, профессор; Бобохонов Мавлон Рахматиллаевич, филология фанлари доктори (DSc), доцент; Тўрабоева Муқаддас Ёқубжановна, педагогика фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат педагогика институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади адабий таълимда ўқув топшириқларини ишлаб чиқишнинг илмий-методик асосларини такомиллаштириш, ҳамда уларнинг самарадорлигини таъминловчи топшириқлар даражаси ва аҳамиятини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
адабий таълимда ўқув топшириқларининг назарий-методологик асосларининг дидактик моҳияти компетенсиявий, шахсга йўналтирилган, фаолиятга асосланган ҳамда рефлексив-креатив ёндашувларни ўзаро уйғунлаштириш, бадиий матнни идрок этиш, таҳлил қилиш, талқин этиш ва мустақил фикрни асослаб ифодалашга хизмат қиладиган ўқув-амалий ҳаракатлар тизимини босқичли лойиҳалаш орқали очиб берилган;
ўқув топшириқлари тизимининг концептуал асослари дидактик мақсадларнинг иерархик тузилиши, ўқувчиларнинг ёш ва индивидуал-когнитив хусусиятлари, ўзлаштиришнинг репродуктив–продуктиве–креатив босқичлари, фан мазмунини компетенсиявий интеграциялаш талаблари ҳамда натижаларни мезонли баҳолаш индикаторларини ўзаро уйғунлаштирган ҳолда, топшириқларни танлаш, кетма-кетликда жойлаштириш ва амалиётга татбиқ этиш механизмларини яхлит моделга келтириш асосида ишлаб чиқилган;
адабий таълимда ўқув топшириқларини яратиш ва қўллаш методикаси бадиий матн таҳлилининг босқичли технологияси, ўқувчининг интерпретатив фаолиятини фаоллаштирувчи интерфаол усуллар, дифференциал топшириқларни лойиҳалаш мезонлари, рефлексив баҳолаш механизмлари ҳамда амалий тажриба-синов натижаларини интеграциялаш асосида такомиллаштирилган; 
ррагматик ёндашув асосида ўқув топшириқлари тизимига таянган адабий таълим модели бадиий матнни реал коммуникатив вазиятларда қўллашга йўналтирилган ўқув фаолияти, таҳлил–талқин–муносабат билдиришнинг амалий кетма-кетлиги, натижадорликни ифодаловчи аниқ индикаторлар ҳамда тажриба-синов жараёнида тасдиқланган методик ечимларни интеграциялаш асосида ишлаб чиқилган;
ўқув топшириқлари тизимининг самарадорлигини аниқловчи баҳолаш мезонларига асосланган таклиф ва тавсиялар тизими ўқув натижаларининг сифат кўрсаткичларини комплекс диагностика қилиш, мезон ва дескрипторларни амалий жараёнга мослаштириш, мониторинг натижаларини қиёсий-статистик таҳлил этиш ҳамда аниқланган муаммолар бўйича коррексион методик чораларни белгилаш асосида ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Умумий ўрта таълим тизимида “Адабиёт” ўқув фанидан ўқув топшириқлари ишлаб чиқишнинг илмий-методик асосини такомиллаштириш доирасида олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
компетенсиявий, шахсга йўналтирилган, фаолиятга асосланган ҳамда рефлексив-креатив ёндашувларни ўзаро уйғунлаштириш, бадиий матнни идрок этиш, таҳлил қилиш, талқин этиш ва мустақил фикрни асослаб ифодалашга хизмат қиладиган ўқув-амалий ҳаракатлар тизимини босқичли лойиҳалаш орқали очиб берилган адабий таълимда ўқув топшириқларининг назарий-методологик асосларининг дидактик моҳиятига оид хулосалардан умумий ўрта таълим мактабларининг 6–7–8-синфлари учун “Адабиёт” дарсликларига илова сифатида “Иш дафтари” ишлаб чиқида фойдаланилган (Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳузуридаги Республика таълим марказининг 2024-йил 10-октябрдаги 01/11-1-801-сон маълумотномаси). Натижада, “Иш дафтари”нинг ўқув топшириқлар қисми прагматик ва компетенсиявий ёндашув асосида такомиллаштирилиб, у ўқувчиларда бадиий матнни чуқур англаш, рефлексив таҳлил, мустақил фикрлаш ва ижодий тафаккурни ривожлантиришга хизмат қилувчи самарали амалий-методик восита сифатида адабиёт таълими жараёнига татбиқ этилган;
дидактик мақсадларнинг иерархик тузилиши, ўқувчиларнинг ёш ва индивидуал-когнитив хусусиятлари, ўзлаштиришнинг репродуктив–продуктиве–креатив босқичлари, фан мазмунини компетенсиявий интеграциялаш талаблари ҳамда натижаларни мезонли баҳолаш индикаторларини ўзаро уйғунлаштирган ҳолда, топшириқларни танлаш, кетма-кетликда жойлаштириш ва амалиётга татбиқ этиш механизмларини яхлит моделга келтириш асосида ишлаб чиқилган ўқув топшириқлари тизимининг концептуал асосларига доир илмий тавсифларидан “Адабиёт” дарсликлари учун “Иш дафтари” қўлланмасини яратишда фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2024-йил 21-августдаги 04/1-2131-сон маълумотномаси). Натижада, 2021–2023 йилларга мўлжалланган ПЗ-202004165-сонли “Умумий ўрта таълимнинг бошланғич синф ўқувчиларида оғзаки ва ёзма нутқий компетенсияларни ривожлантирувчи электрон платформа яратиш” номли амалий лойиҳа доирасида ўқув топшириқлари қисмини ишлаб чиқиш жараёнида мазкур илмий-методик ёндашув амалиётга татбиқ этилиб, у ўқувчиларда бадиий матнни чуқур англаш, нутқий фаолиятни ривожлантириш, рефлексив ва ижодий тафаккурни шакллантиришга хизмат қилувчи инновацион методик асос сифатида жорий этилди;
бадиий матн таҳлилининг босқичли технологияси, ўқувчининг интерпретатив фаолиятини фаоллаштирувчи интерфаол усуллар, дифференциал топшириқларни лойиҳалаш мезонлари, рефлексив баҳолаш механизмлари ҳамда амалий тажриба-синов натижаларини интеграциялаш асосида такомиллаштирилган адабий таълимда ўқув топшириқларини яратиш ва қўллаш методикасига доир илмий хулосалардан “Адабиёт ўқитиш методикаси” дарслигини яратишда амалий асос сифатида фойдаланилган (Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ўзбек тилини ривожлантириш жамғармасининг 2025-йил 18-августдаги 5-сон маълумотномаси). Натижада, ПФ–6084-сонли Президент фармони доирасида ўзбек тили ва адабиётини ўқитиш методикасини такомиллаштирувчи, ижодий тафаккурни ривожлантириш ва компетенсиявий ёндашувни мустаҳкамловчи инновацион методик тизим ишлаб чиқилди.
бадиий матнни реал коммуникатив вазиятларда қўллашга йўналтирилган ўқув фаолияти, таҳлил–талқин–муносабат билдиришнинг амалий кетма-кетлиги, натижадорликни ифодаловчи аниқ индикаторлар ҳамда тажриба-синов жараёнида тасдиқланган методик ечимларни интеграциялаш асосида ишлаб чиқилган ррагматик ёндашув асосида ўқув топшириқлари тизимига таянган адабий таълим моделига доир илмий хулосалардан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида багарилган АМ-ФЗ-201908172-сонли “Ўзбек тилининг таълимий корпусини яратиш” амалий грант лойиҳасининг ўқув топшириқлари қисмини бажаришда фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2024-йил 21-августдаги 04/1-2132-сон маълумотномаси). Натижада, прагматик мазмундаги ўқув топшириқлари тизимига таянган адабий таълим модели ишлаб чиқилиб, матнни қайта тиклаш, жанрлараро таҳлил, бадиий ифода воситаларини аниқлаш ва ижодий топшириқларни бажаришга йўналтирилган дидактик блоклар тизими яратилган;
тизими ўқув натижаларининг сифат кўрсаткичларини комплекс диагностика қилиш, мезон ва дескрипторларни амалий жараёнга мослаштириш, мониторинг натижаларини қиёсий-статистик таҳлил этиш ҳамда аниқланган муаммолар бўйича коррексион методик чораларни белгилаш асосида ишлаб чиқилган ўқув топшириқлари тизимининг самарадорлигини аниқловчи баҳолаш мезонларига асосланган таклиф ва тавсиялардан Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2021-2023-йилларда бажарилган ИЛ-402104474 рақамли ““Болаларадабиёти.уз” электрон платформа ва унинг мобил иловасини яратиш” номи инновацион лойиҳасини бажаришда фойдаланилган. (2025-йил 12-декабрдаги 04/1-6000 -сон маълумотномаси). Натижада, ўқувчиларда ўқиб тушуниш, муаммоли вазиятга ечим топиш, эссе ёзиш ва таҳлилий фикрлаш кўникмаларини ривожлантиришга оид илмий-методик тавсиялар ишлаб чиқилган.