Жолдасбаев Парахат Муратбаевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Академик Жуманазар Базарбаевнинг педагогик фаолияти ва таълим-тарбиявий қарашлари”, 13.00.01 – Педагогика назарияси. Педагогик таълимотлар тарихи.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.PhD/Ped1526
Илмий раҳбар: Пазилов Арзи Кенжебаевич, педагогика фанлари номзоди, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Нукус давлат педагогика институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Нукус давлат педагогика институти, DSc.01/2025.27.12.Ped.09.01.
Расмий оппонентлар: Ибрахимов Санжар Уринбаевич, педагогика фанлари доктори, доцент; Тилегенов Асқарбай Тўлегенович, педагогика фанлари доктори, профессор;
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Жуманазар Базарбаевнинг педагогик фаолияти ва таълим-тарбивий фикрларини тадқиқ этиш, педагогик шарт-шароитларини аниқлаш, тарбия жараёнида самарали фойдаланиш имкониятлари, ҳамда миллий тарбия жараёнига тадбиқ этишга доир таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Академик Жуманазар Базарбаевнинг педагогик фаолиятининг асосий йўналишларини ёритиш орқали олимнинг кадрлар тайёрлаш тизимига қўшган саховатлилик, орифлик, ҳалимлик, маърифатпарварлик, мурувватлилик каби фазилатлари олам ва инсониятни яхлитликда англаш билан боғлиқ педагогик амалиётга йўналтирилган ― пансофийлик (донолик, оқиллик) ғояси билан уйғун тарзда намоён бўлиши аниқлаштирилган;
Академик Жуманазар Базарбаевнинг илмий асарларининг йўналишларини талқин қилиш орқали унинг миллий педагогиканинг назарий масалалари ечимини ривожлантиришга доир маънавий, ахлоқий, ақлий, жисмоний, эстетик, экологик, иқтисодий, ҳуқуқий, мафкуравий, таълимий, сиёсий, диний, меҳнат, илмий, этнопедагогик тарбия турлари тарбия қонуниятлари ва тамоийллари асосида ифодаланиб, тасаввурни бойитиш, иродани чиниқтириш, ақлни чархлаш, мулоқотмандликни тарбиялаш каби усуллар эвристик фаолиятни ташкил этишнинг замонавий дидактик, когнитив технологиялари сифатида асосланган;
Академик Жуманазар Базарбаев асарларидаги дидактик қарашлари билимдонлик ва закийликнинг моҳиятини очиб беришга қаратилгани, олимнинг илм-фан ва билимдонликнинг ахлоқий меёрлари, илм-фан ва одоб диалектикаси, илм эгаллаш ва илмий тадқиқотлар билан шуғулланиш консепсияси ҳамда маориф тизимини (мактаб, касб-ҳунар, олий таълим ва олий таълимдан кейинги маориф тизими) такомиллаштиришга оид қарашлари, субъэктивлик, демократиклик, шахсий муваффақиятга эришиш, яхлитлик тамойиллари, ўз-ўзини намоён этиш каби мезонлари шахсга йўналтирилган таълим-тарбия жараёнида миллий ва ижтимоий онгни ривожлантиришга доир тарбия тамойиллари ва мезонлари сифатида такомиллаштирилган;
Академик Жуманазар Базарбаевнинг педагогик қарашларидан фикрларидан замонавий таълим-тарбия жараёнларида фойдаланишга доир таклиф ва тавсиялар асосида талабаларда маънавий-ахлоқий ва билиш, ахлоқий, фуқаролик, эстетик, ватанпарварлик, компетенсияларни ривожлантиришнинг консептуал-мазмунли модели асосида таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Академик Жуманазар Базарбаевнинг педагогик фаолияти ва таълим-тарбиявий фикрлари бўйича тадқиқот натижалари асосида:
Академик Жуманазар Базарбаевнинг педагогик фаолиятининг асосий йўналишларини ёритиш орқали олимнинг кадрлар тайёрлаш тизимига қўшган саховатлилик, орифлик, ҳалимлик, маърифатпарварлик, мурувватлилик каби фазилатлари, олам ва инсониятни яхлитликда англаш билан боғлиқ педагогик амалиётга йўналтирилган ― пансофийлик (донолик, оқиллик) ғояси ҳақидаги таклифлари “Академик Жуманазар Базарбаевнинг педагогик хизмати ва таълим-тарбиявий қарашлари” номли ўқув қўлланмамизда (Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирининг 2022 йил 9 сентябрдаги 302-сон буйруғи, 302-0813-рақамли гувоҳномаси) фойдаланилган. Натижада, академик Жуманазар Базарбаевнинг тарбиявий ва дидактик қарашларидан фойдаланиш самарадорлигини оширишга хизмат қилган;
Академик Жуманазар Базарбаевнинг илмий асарларининг йўналишларини талқин қилиш орқали унинг миллий педагогиканинг назарий масалалари ечимини ривожлантиришга доир маънавий, ахлоқий, ақлий, жисмоний, эстетик, экологик, иқтисодий, ҳуқуқий, мафкуравий, таълимий, сиёсий, диний, меҳнат, илмий, этнопедагогик тарбия турлари тарбия қонуниятлари ва тамойиллари асосида ифодаланиб, тасаввурни бойитиш, иродани чиниқтириш, ақлни чархлаш, мулоқотмандликни тарбиялаш каби усуллар, эвристик фаолиятни ташкил этишнинг замонавий дидактик когнитив технологияларига доир таклиф ва тавсиялар “Педагогик тадқиқотларни моделлаштириш” (Педагогикалıқ изертлеwлерди моделлестериw)” номли ўқув қўлланмаси мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирининг 2025 йил 9 июлдаги 258-сон буйруғи, 676402- рақамли гувоҳномаси). Натижада, Жуманазар Базарбаевнинг таълим-тарбиявий ғояларини туркумлаштиришга хизмат қилган.
Академик Жуманазар Базарбаев асарларидаги дидактик қарашлари билимдонлик ва закийликнинг моҳиятини очиб беришга қаратилгани, олимнинг илм-фан ва билимдонликнинг ахлоқий меёрлари, илм-фан ва одоб диалектикаси, илм эгаллаш ва илмий тадқиқотлар билан шуғулланиш консепсияси ҳамда маориф тизимини (мактаб, касб-ҳунар, олий таълим ва олий таълимдан кейинги маориф тизими) такомиллаштиришга оид қарашлари, субъэктивлик, демократиклик, шахсий муваффақиятга эришиш, яхлитлик тамойиллари, ўз-ўзини намоён этиш каби мезонлари шахсга йўналтирилган таълим-тарбия жараёнида миллий ва ижтимоий онгни ривожлантиришга доир тарбия тамойиллари ва мезонлари “Академик Жуманазар Базарбаевнинг педагогик хизмати ва таълим-тарбиявий қарашлари” номли ўқув қўлланмасида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирининг 2022 йил 9 сентябрдаги 302-сон буйруғи, 302-0813- рақамли гувоҳномаси). Натижада, талабаларнинг ижтимоий, педагогик компетенлиги тажрибаларидан фойдаланиш самарадорлигини оширишга хизмат қилган.
Академик Жуманазар Базарбаевнинг педагогик қарашларидан фикрларидан замонавий таълим-тарбия жараёнларида фойдаланишга доир таклиф ва тавсиялар асосида талабаларда маънавий-ахлоқий ва билиш компетенсияларни, ахлоқий, фуқаролик, эстетик, ватанпарварлик, компетенсияларни ривожлантиришнинг консептуал-мазмунли модели асосида доир таклиф ва тавсиялар “Педагогик тадқиқотларни моделлаштириш” (Педагогикалıқ изертлеwлерди моделлестериw)” номли ўқув қўлланмаси мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирининг 2025 йил 9 июлдаги 258-сон буйруғи, 676402- рақамли гувоҳномаси). Натижада, талабаларда маънавий-ахлоқий ва билиш компетенсияларини ривожланишига хизмат қилган.