Маматова Феруза Махаммадовнанинг
филология фанлари доктори (DSc) диссертацияси 
ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Инглиз ва ўзбек лингвомаданиятларида антропофеноменларни консептуаллаштириш ва категориялаштириш”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.DSc/Fil1066
Илмий маслаҳатчи: Агзамова Дилдора Бахадиржановна, филология фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Исҳоқхон Ибрат номидаги Наманган чет тиллари институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.01.11
Расмий оппонентлар: Маджидова Раъно Уришевна, филология фанлари доктори, профессор; Абдурахмонова Нилуфар Зайнобиддин қизи, филология фанлари доктори, профессор; Насруллаева Нафиса Зафаровна, филология фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот: Алишер Навоий номидаги Ўзбек тили ва адабиёти университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади антропофеноменларнинг инглиз ва ўзбек лингвомаданиятларида консептуал, категориявий, миллий-маданий хусусиятларини чоғиштирма таҳлил қилиш ҳамда назарий-амалий асосларини ишлаб чиқиш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
инсон омили марказий бўлган “Лабоур/Меҳнат” ва “Респонсибилитй/Масъулият”  антропофеноменлари когнитив тилшунослик тадқиқотларида консепт ва категория сифатида тадқиқ этилиши илмий ва назарий асосланган; 
“инсон фаолиятлари” (Лабоур/Меҳнат) ва “ахлоқий қадриятлар”  (Респонсибилитй/ Масъулият) антропофеноменларининг консептуаллашуви, категориялашувига кўра уларнинг статик ёки динамик бўлиши, статик ҳолатдан динамик ҳолатга ва аксинча динамик ҳолатдан статик ҳолатга ўтиши ҳамда  антопофеноменлар сунъий лингвокогнитив категориянинг абстракт категориялар турига тегишли эканлиги, тузилишига кўра ноаниқ, очиқ, ижтимоий-маданий, ижтимоий-психологик турига ажратилиши, шунингдек, инглиз ва ўзбек олами манзараларида антропофеноменлар категорияларнинг прототипик назариясига асосан базавий, суперординат, субординат сарҳадларга бўлиниши далилланган; 
антропофеноменлар тил бирликлари воситасида нафақат оламнинг илмий, касбий ва содда манзараларида балки оламнинг феноменал манзарасида ҳам инсонга хос ҳиссий ва руҳий тажрибаларни ўзида акс эттириши асосланган; 
антропофеноменлар тил воситасида билимларни қайта ишлаш ва фикрлаш жараёнларини ўрганишига кўра лингвокогнитив ҳамда тилда акс этган менталитет, қадриятлар ва маданий тасаввурларни тадқиқ этишига кўра лингвоментал ҳодиса сифатида намоён бўлиши аниқланган;  
инсон ҳис-туйғулари, кечинмаларини акс эттирувчи тил бирликлари қатнашган метафораларнинг метафора-феномен тури бўлиши, антропофеноменларни лингвомаданиятшунослик нуқтаи назаридан консептуаллашуви, категориялашуви методологияси ва унинг таҳлил босқичларини ишлаб чиқиш зарурати асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Инглиз ва ўзбек лингвомаданиятларида антропофеноменларни консептуалаштириш ва категориялаштиришнинг тадқиқига доир илмий натижалар асосида:
антропофеноменлар феноменларнинг айнан инсон омили марказий ҳисобанлаган тури эканлиги ва улар когнитив тилшунослик тадқиқотларида категория сифатида тадқиқ этилишига оид илмий хулосалардан “Ўзбекистон тарихи” телеканалида эфирга узатилган “Вақт машинаси” кўрсатувида маълумот сифатида қўлланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Маърифат” ижодий Бирлашмаси” давлат муассасаси 2025-йил 24-сентябрдаги 15-33/711-сонли маълумотномаси). Натижада, антропофеноменлар инсоннинг индивидуал ва коллектив тажрибаси, идрок жараёни, ҳиссий ҳолати, ҳамда маданий онг билан боғлиқ бўлган консептуал тузилмалар сифатида қаралади. Бу тушунчалар тил орқали маъно яратиш, консептуал метафора, фрейм, ссенарий ва бошқа когнитив моделлар ёрдамида ташкил этилиши ҳақидаги қарашларни назарий ҳамда амалий таҳлил қилишга ёрдам берган;
антропофеноменлар оламнинг илмий, касбий ҳамда содда манзараси билан бирга  оламнинг феноменал манзараси турларида намоён бўлишига доир илмий янгиликлар,  ишлаб чиқилган тавсиялардан  олинган ва натижаларидан Самарқанд давлат чет тиллари институтида Олий ва ўрта махсус таълим  вазирлигининг 2022-йил 12-декабрдаги 2/24-4/7-690-сонли хатига асосан 2022-2024 йилларда амалга оширилган ва Тошкент шаҳридаги АҚШ элчихонаси ҳамда Халқаро таълим бўйича Америка Кенгаши билан ҳамкорликда АҚШ давлат департаменти  томонидан молиялаштириладиган “Энглиш Аccесс Миcросчоларшип Програм” халқаро лойиҳаси лойиҳани амалга ошириш жараёнида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси  Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги  Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 2025-йил 26-сентябрдаги 2918/02-сонли маълумотномаси). Натижада, инглиз ва ўзбек тилларидаги қиёсий таҳлиллар асосида, антропофеноменларнинг турли олам манзараларидаги ифодаланиш шакллари, уларнинг универсал ва миллий хусусиятлари, ҳамда лингвосемантик структураси аниқланади. Бу эса диссертацияда илгари сурилаётган оламнинг феноменал манзарасини алоҳида консептуал бирлик сифатида асослаш имконини берган;
антропофеноменлар тил бирликлари  ифодасида статик ёки динамик бўлиши, статик ҳолатдан динамик ҳолатга ва динамик  ҳолатдан статик ҳолатга ўтиши ҳамда  антопофеноменлар сунъий лингвокогнитив  категориянинг абстракт категориялар турига тегишли эканлиги, тузилишига кўра ноаниқ, очиқ турига ҳамда антропофеноменлар  ижтимоий-психологик ва ижтимоий маданий категорияларга ажратилиши ҳамда инглиз ва ўзбек олами манзараларида  антропофеноменлар категорияларнинг прототипик назариясига асосан базавий (асос), суперординат, субординат сарҳадларга ажралишига оид илмий натижаларидан Самарқанд давлат чет тиллар институтида амалга оширилган Европа Иттифоқининг  Эрасмус+ 585845 ЭПП-1-2017-ЭС-ЭППКА2-CБҲЕ-ЖП “CЛАСС: Девелопмент оф  тҳе интердисиплинарй мастер програм он Cомпутатионал Лингуистиcс ат Cентрал Асиан  университиес” (CЛАСС: “Марказий Осиё Университетларида компютер лингвистикаси  бўйича магистратура дастурини ишлаб чиқиш”) номли инновацион лойиҳа доирасида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси  Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги  Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 2025-йил 26-сентябрдаги 2917/02-сонли маълумотномаси). Натижада, замонавий тилшуносликда инсон омилига асосланган ёндашувни чуқурлаштиради ва тил–тафаккур–маданият интеграциясини илмий асосда ёритиш ҳақидаги қарашларни назарий ҳамда амалий таҳлил қилишга ёрдам берган;
инсон ҳис-туйғулари, кечинмаларини акс эттирувчи тил бирликлари қатнашган метафораларнинг метафора-феномен турини ажратиш мумкинлигига оид тақдим этилган хулосаларидан Наманган давлат чет тиллари институтида 2023/2024-йилларрда бажарилган КА 107/2023-2024 рақамли Эрасмус+мобилитй програм лойиҳаси доирасида фойдаланилган (Исҳоқхон Ибрат номидаги Наманган давлат чет тиллари институти 2025 йил 10-сентябрдаги 2041-04-сонли маълумотномаси). Натижада, метафора-феномен бу консептуал метафоранинг бир тури бўлиб, унда мавҳум ҳиссий ва сезги тажрибалар, кечинмалар (ғам-қайғу, шодлик, оғриқ, ҳаяжон, уят ва ҳоказо) аниқ жисмоний, сезги ёки маконий тасвирлар орқали ифодаланиши олиб борилган тадқиқотнинг натижаларида келтирилган маълумотлар борасидаги баҳс мунозараларга ойдинлик киритилган;
антропофеноменлар тил воситасида билимларни қайта ишлаш ва фикрлаш жараёнларини ўрганишига кўра лингвокогнитив ҳамда тилда акс этган менталитет, қадриятлар ва маданий тасаввурларни тадқиқ этишига кўра лингвоментал бўлишига доир хулосаларидан ПРИМ-01-6 – “Модернизатион оф тҳе Сcиентифиc Ресеарч Институте оф Ирригатион анд  Wатер Проблемс” халқаро лойиҳасининг 3.3 бандидаги “Перформанcе индиcаторс детермининг тҳе  эффеcтивенесс анд импаcт оф тҳе Cонcепт” қисмини яратишда фойдаланилган (Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институте 2025 йил 10-сентябрдаги 01/470-сонли маълумотномаси). Натижада, ЛМАФ бу ҳис-туйғу, тасвир ва ҳолат бўлса, ЛКАФ - схема, консепт, структурадир, яъни лингвоментал - кўпроқ инсоннинг тилда нимани қандай ҳис этиши ва бошидан ўтказишига доир тушунча, лингвокогнитив эса - инсоннинг тил ёрдамида ўзини ва бошқаларни қандай идрок этиши, яъни “тафаккур инсонни қай тарзда кўриши” ҳақидаги қарашларни назарий ҳамда амалий таҳлил қилишга ёрдам берган.