Сулейманов Искандар Нематовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Катарактани жаррохлик даволашдан кейин ёшга боғлиқ макуляр дегенерацияни жадаллашишини олдини олиш, 14.00.08 – Офтальмология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.2.PhD/Tib 3538.
Илмий раҳбар: Янгиева Нодира Рахимовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib. 17.02.
Расмий оппонентлар: Юсупов Амин Азизович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Красильникова Виктория Леонидовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Абу али ибни Сино номидаги Тожикистон давлат тиббиёт университети (Тожикистон Республикаси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: қарилик катарактани жарроҳлик йўли билан даволашдан сўнг ёшга боғлиқ макуляр дегенерацияси жадаллашишининг олдини олишни такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ёшга боғлиқ макуляр дегенерацияси мавжуд беморларда қарилик катарактасини жарроҳлик йўли билан даволаш макула соҳасидаги дистрофик ўзгаришларнинг жадаллашиши ҳамда кўриш функциясининг пасайиши учун мустақил хавф омили эканлиги клиник-инструментал тадқиқот натижалари асосида илмий жиҳатдан исботланган;
қарилик катарактаси бўлган беморларда жарроҳлик даволашдан кейин ёшга боғлиқ макуляр дегенерациясининг авж олиш хавфи қон зардобидаги умумий холестерин ва паст зичликдаги липопротеидлар даражаси билан ижобий, юқори зичликдаги липопротеидлар миқдори билан эса салбий корреляцион боғлиқликка эга эканлиги илмий жиҳатдан асосланган;
қарилик катарактаси бўлган беморларда жарроҳлик даволашдан кейин липид спектри кўрсаткичларини инобатга олган ҳолда ёшга боғлиқ макула дегенерациясининг прогрессияланиш хавфини башоратлашнинг янги усули ишлаб таклиф килиниб, мазкур усул асосида хавф гуруҳларини аниқлаш, уларга нисбатан дифференциал терапевтик ёндашувни қўллаш ҳамда макула соҳасида патологик жараён ривожланишининг олдини олиш имконияти илмий жиҳатдан асосланган;
қарилик катарактаси бўлган беморларда жарроҳлик даволашдан кейин ёшга боғлиқ макула дегенерациясининг прогрессияланиш хавфи ўрта ва юқори бўлган ҳолатларда фенофибратни қўллашни назарда тутувчи комплекс даволаш клиник самарадорлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларини жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техник кенгашининг 2025 йил 22 сентябрдаги 25/28-сонли хулосасига кура:
биринчи илмий янгилик: ёшга боғлиқ макуляр дегенерацияси мавжуд беморларда қарилик катарактасини жарроҳлик йўли билан даволаш макула соҳасидаги дистрофик ўзгаришларнинг жадаллашиши ҳамда кўриш функциясининг пасайиши учун мустақил хавф омили эканлиги клиник-инструментал тадқиқот натижалари асосида илмий жиҳатдан исботланган; Янгиликни илмий аҳамияти: ҚКни жарроҳлик йўли билан даволашнинг ЁБМД юзага келиши ва жадаллашишига таъсирини асослашдан иборат. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши: ишлаб чиқилган усуллар соғлиқни сақлаш амалиётига, хусусан, Тошкент тиббиёт академияси (ТТА) кўп тармоқли клиникасининг 2025 йил 26 июндаги №66-сонли буйруғи ва Миллий тиббиёт марказининг (МТМ) 2025 йил 27 июлдаги №01/38-сонли буйруғи билан татбиқ этилган. Ижтимоий самарадорлиги: ҚКни жарроҳлик даволашдан сўнг ЁБМДни жадаллашишини эрта аниқланиши олдини олишни ўз вақтида бошлаш ва шу билан ЁБМДни оғир босқичларига ўтиш фоизини камайтириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: ЁБМД юзага келиши ёки жадаллашишини эрта аниқлаш натижасида ҳар бир бемор учун йилига 1507992 сўм тежаб қолинишига олиб келади.
иккинчи илмий янгилик: қарилик катарактаси бўлган беморларда жарроҳлик даволашдан кейин ёшга боғлиқ макуляр дегенерациясининг авж олиш хавфи қон зардобидаги умумий холестерин ва паст зичликдаги липопротеидлар даражаси билан ижобий, юқори зичликдаги липопротеидлар миқдори билан эса салбий корреляцион боғлиқликка эга эканлиги илмий жиҳатдан асосланган; Тадқиқот натижаларининг илмий аҳамияти: ҚКни жарроҳлик даволашдан сўнг ЁБМД юзага келиши ва жадаллашишида қондаги дислипидемиянинг патогенетик аҳамиятини аниқлашдан иборат. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши: ишлаб чиқилган усуллар соғлиқни сақлаш амалиётига, хусусан, ТТА кўп тармоқли клиникасининг 2025 йил 26 июндаги №66-сонли буйруғи ва МТМ 2025 йил 27 июлдаги №01/38-сонли буйруғи билан татбиқ этилган. Ижтимоий самарадорлиги: қонда липид спектри бузилишини мос равишдаши коррекцияси ЁБМД жадаллашишининг олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: дислипидемиянинг коррекцияси ҚКни жарроҳлик даволашдан сўнг ЁБМДнинг оғир босқичларини ривожланишини олдини олишга ёрдам беради, касалликни даволаш учун молиявий харажатларни камайишига олиб келади.
учинчи илмий янгилик: қарилик катарактаси бўлган беморларда жарроҳлик даволашдан кейин липид спектри кўрсаткичларини инобатга олган ҳолда ёшга боғлиқ макула дегенерациясининг прогрессияланиш хавфини башоратлашнинг янги усули ишлаб таклиф килиниб, мазкур усул асосида хавф гуруҳларини аниқлаш, уларга нисбатан дифференциал терапевтик ёндашувни қўллаш ҳамда макула соҳасида патологик жараён ривожланишининг олдини олиш имконияти илмий жиҳатдан асосланган; Илмий янгиликнинг аҳамияти: ҚКси бўлган беморларда жарроҳлик даволашдан сўнг ЁБМД жадаллашиш хавф гуруҳларини аниқлаш усули ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши: ишлаб чиқилган усуллар соғлиқни сақлаш амалиётига, хусусан, ТТА кўп тармоқли клиникасининг 2025 йил 26 июндаги №66-сонли буйруғи ва МТМ 2025 йил 27 июлдаги №01/38-сонли буйруғи билан татбиқ этилган. Ижтимоий самарадорлиги: ЁБМД жадаллашишининг ўрта ва юқори хавф гуруҳларини аниқлаш олдини олиш ишларини ўтказиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: хавф гуруҳларида ЁБМДнинг жадаллашишини олдини олиш 1 бемор учун йилига 1507992 сўм тежайди.
тўртинчи илмий янгилик: қарилик катарактаси бўлган беморларда жарроҳлик даволашдан кейин ёшга боғлиқ макула дегенерациясининг прогрессияланиш хавфи ўрта ва юқори бўлган ҳолатларда фенофибратни қўллашни назарда тутувчи комплекс даволаш клиник самарадорлиги асосланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: ЁБМДнинг жадаллашиш хавфи ўрта ва юқори бўлган беморларда ҚКни жаррохлик даволашдан сўнг комплекс даволашда фенофибратнинг қўлланилиши ЁБМДни оғир босқичлари бўлган беморларнинг сонини камайишига олиб келади. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши: ишлаб чиқилган усуллар соғлиқни сақлаш амалиётига, хусусан, ТТА кўп тармоқли клиникасининг 2025 йил 26 июндаги №66-сонли буйруғи ва МТМ 2025 йил 27 июлдаги №01/38-сонли буйруғи билан татбиқ этилган. Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этлган олдини олиш усули ЁБМДнинг оғир босқичлари бўлган кўзлар сонини камайишига олиб келади. Иқтисодий самарадорлиги: ЁБМД сабабли госпитализацияга бўлган эҳтиёжни 1,4 баробар, анти-VGF терапияни ўтказилиши 2,3 баробар камайиши ва офталмологик кўрсаткичларнинг яхшиланиши иқтисодий самарадорликка олиб келади.
