Абдурахмонов Фарход Рахмоновичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Юз-жағ соҳаси юмшоқ тўқималари қўшма жароҳатлари асоратларини реабилитацион ва профилактик чора-тадбирларини ишлаб чиқиш», 14.00.21 – Стоматология ва 14.00.12 – Тиббий реабилитология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2. DSc/Tib960.
Илмий маслаҳатчилар: Боймуродов Шухрат Абдужалилович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ризаев Жасур Алимджанович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.17.02.
Расмий оппонентлар: Абдувакилов Жохонгир Убайдуллаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Усманходжаева Адибахон Амирсаидовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент, Шукпаров Асылбек Баядилович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Қозон давлат тиббиёт универтситети.
II. Тадқиқотнинг мақсади: юз-жағ соҳаси юмшоқ тўқималари қўшма жароҳатлари асоратларининг профилактик ва реабилитацион чора- тадбирларини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ретроспектив таҳлиллар асосида юз-жағ соҳаси юмшоқ тўқималарининг қўшма жароҳатлари ҳамда уларнинг асоратлари кечиш хусусиятлари, учрашиш частотаси ва клиник намоён бўлиш жиҳатлари тизимли равишда бахоланган, шунингдек, жароҳатларни даволашнинг турли босқичларида кўрсатиладиган тиббий ёрдамнинг ҳажми ва сифати комплекс куриб чикилиб, уларнинг клиник самарадорлиги илмий жиҳатдан асосланган;
беморлар контингенти орасида ўтказилган таҳлилий тадқиқотлар натижаларига кўра, юз-жағ соҳасининг қўшма жароҳатларида йирингли асоратлар кузатилиш частотаси 47,3% ни, чандиқли-деформацион асоратлар эса 39,8% ни ташкил этгани аниқланган хамда мазкур кўрсаткичлар тўқима ва аъзолар нуқсонлари частотасига (12,9%) нисбатан сезиларли даражада юқори эканлиги илмий жиҳатдан асосланган;
юз-жағ соҳаси юмшоқ тўқималарининг қўшма жароҳатларида шикастланиш оғирлиги, бош мия жароҳатлари мавжудлиги ва ёндош касалликлар таҳлили асосида мазкур тоифадаги беморларда асоратларни олдиндан башорат қилишга қаратилган амалий прогнозлаш тизими ишлаб чиқилган;
клиник ва морфологик тадқиқотлар натижасида юз-жағ соҳаси юмшоқ тўқималарининг қўшма жароҳатларидан сўнг шаклланадиган чандиқ тўқималарининг етуклик даражаси, морфологик турлари ва таркибий хусусиятлари аниқланган, жумладан, остеокластлар фаоллиги, яллиғланиш жараёни, неоангиогенез реакциялари ҳамда келоид чандиқларда I, III ва IV-тип коллагенлар нисбатининг турлича эканлиги илмий жиҳатдан асосланган;
юз-жағ соҳаси юмшоқ тўқималари жароҳатларининг йирингли асоратларида озон терапияси ва паст интенсивликдаги лазер нурланиши асосида олиб борилган реабилитация самарадорлиги клиник кўрсаткичлар жароҳат битиш жараёнида шишнинг камайиши, перифокал чандиқ тўқималарининг силлиқланиши, оғриқ синдромининг сезиларли даражада пасайиши ҳамда юз мушаклари ҳаракатчанлигининг тикланиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларини жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 07 октябрдаги 26-сон хулосасига кўра;
биринчи илмий янгилик: ретроспектив таҳлиллар асосида юз-жағ соҳаси юмшоқ тўқималарининг қўшма жароҳатлари ҳамда уларнинг асоратлари кечиш хусусиятлари, учрашиш частотаси ва клиник намоён бўлиш жиҳатлари тизимли равишда бахоланган, шунингдек, жароҳатларни даволашнинг турли босқичларида кўрсатиладиган тиббий ёрдамнинг ҳажми ва сифати комплекс куриб чикилиб, уларнинг клиник самарадорлиги илмий жиҳатдан асослаб берилган; Илмий натижаларнинг амалиётга жорий этилиши: олинган илмий-амалий маълумотлар Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмаси (2024 йил 20 ноябрдаги 52-сон) ва РИТваОИАТМ Самарқанд филиали (2023 йил 28 ноябрдаги 193-У-сон) амалиётига тадбиқ этилди. Ижтимоий самарадорлиги: ЮЖСЮТҚЖ ва уларнинг асоратларининг даволаш жараёнида юзага келиши мумкин бўлган асоратлар ва хатолар сонини минималлаштирилганлиги кутилажак йирингли яллиғланиш ва чандиқли деформацион асоратларни олдиндан башоратлаш қўшимча жарроҳлик аралашуви билан боғлиқ бўлган стресс ва ноқулайликлар бартараф этилишига эришилди. Иқтисодий самарадорлиги: жароҳатлари асоратлари мавжуд беморларни даволаш самарадоргини оширишга қаратилган чора-тадбирларни ишлаб чиқарилиши натижасида 1 нафар беморга 1050 минг сўмга тежаш имкониятини яратади.
иккинчи илмий янгилик: беморлар контингенти орасида ўтказилган таҳлилий тадқиқотлар натижаларига кўра, юз-жағ соҳасининг қўшма жароҳатларида йирингли асоратлар кузатилиш частотаси 47,3% ни, чандиқли-деформацион асоратлар эса 39,8% ни ташкил этгани аниқланган хамда мазкур кўрсаткичлар тўқима ва аъзолар нуқсонлари частотасига (12,9%) нисбатан сезиларли даражада юқори эканлиги илмий жиҳатдан асослаб берилган, Илмий натижаларнинг амалиётга жорий этилиши: олинган илмий-амалий маълумотлар РИТваОИАТМ Самарқанд филиали (2023 йил 28 ноярдаги 46-сон), РШТЁИМСФ (2024 йил 10 октябрдаги 193-У) ва Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмаси (2023 йил 20 ноярдаги 52-сон) амалиётига тадбиқ этилди. Ижтимоий самарадорлиги: ЮЖСЮТҚЖлари ҳамда уларга боғлиқ ҳолда диагностик хато камчиликларни вақтида аниқлаш, самарадор даволаш усулларидан фойдаланиш натижасида юзага келадиган асоратларнинг олдини олишга шароит яратилганлиги ва хасталикни самарли даволаш тизимини шакллантиришга асос бўлиш ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш ва меҳнатга лаёқатсизлик кунларини қисқартириш, ногиронликни олдини олишга асос бўлди. Иқтисодий самарадорлиги: озонотерапия, лазеротерапия ва чандиқларга қарши дори воситаларини даволаш мезони сифатида тавсия этилганлиги беморларнинг шифохонада даволаниш ва маҳнатга лаёқатсизлик кунлари ҳисобига 1 нафар бемор ҳисобига 750 минг сўмга иқтисод қилинади.
учинчи илмий янгилик: юз-жағ соҳаси юмшоқ тўқималарининг қўшма жароҳатларида шикастланиш оғирлиги, бош мия жароҳатлари мавжудлиги ва ёндош касалликлар таҳлили асосида мазкур тоифадаги беморларда асоратларни олдиндан башорат қилишга қаратилган амалий прогнозлаш тизими ишлаб чиқилган; Натижада беморларнинг ушбу тоифасида асоратларини башорат қилишнинг амалий тизими ишлаб чиқилди. Илмий натижаларнинг амалиётга жорий этилиши: олинган илмий-амалий маълумотлар Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмаси (20.11.2024 й.; № 52), РИТваОИАТМ Самарқанд филиали (28.11.2023 й.; № 46) ва РШТЁИМСФ (10.10.2024 й.; № 193-У) буйруқлари билан амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: ЮЖСЮТҚЖлари чандиқли деформацион асоратларини зарарланган териси кўриниши ва тери ости тўқималари, ҳаракат ва мимика мушакларининг сезги ва ҳаракатланиш функсияларини янги усулга асосланган комплекс даволаш билан беморларни эрта реабилитация қилишга кўмаклашди. Иқтисодий самарадорлиги: ЮЖСЮТҚЖАларини эрта аниқлаш, текширувни такомиллаштириш, лазеротерапия ва ультрафонофорез каби самарали даволаш усулларини ўз вақтида олиб бориш, келажакда қиммат даволанишни тежашга имкон берган. Беморларда чандиқли деформацияларни олдини олишдаги профилактика мақсадида қўлланган Селекон гели учун 1 нафар бемор ҳисобига 1350 минг сўмга иқтисод қилиш имконини беради.
тўртинчи илмий янгилик: клиник ва морфологик тадқиқотлар натижасида юз-жағ соҳаси юмшоқ тўқималарининг қўшма жароҳатларидан сўнг шаклланадиган чандиқ тўқималарининг етуклик даражаси, морфологик турлари ва таркибий хусусиятлари аниқланган, жумладан, остеокластлар фаоллиги, яллиғланиш жараёни, неоангиогенез реакциялари ҳамда келоид чандиқларда I, III ва IV-тип коллагенлар нисбатининг турлича эканлиги илмий жиҳатдан асосланган; Илмий натижаларнинг амалиётга жорий этилиши: олинган илмий-амалий маълумотлар Натижалар Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмаси (20.11.2024 й.; № 52), РИТваОИАТМ Самарқанд филиали (28.11.2023 й.; № 46) ва РШТЁИМСФ (10.10.2024 й.; № 193-У) буйруқлари билан амалиётига тадбиқ этилди. Ижтимоий самарадорлиги: Таклиф этилган прогностик, профилактик ва реабилитацион чора тадбирларни ишлаб чиқиш беморларнинг аҳволини яхшилаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: 1 нафар беморнинг шифохонада қолиш муддатини 9,3 кундан 5,1 кунга (4 кунга) қисқартиртириб, шифохонада қолиш тўлов миқдори 750 минг сўмга камайтирган. Натижада профилактика кўрсаткичларини яхшилашга имкон бериб, ҳар бир бемор хисобига 1050 минг сўмгача маблағни тежаш имконини беради.
бешинчи илмий янгилик: юз-жағ соҳаси юмшоқ тўқималари жароҳатларининг йирингли асоратларида озон терапияси ва паст интенсивликдаги лазер нурланиши асосида олиб борилган реабилитация самарадорлиги клиник кўрсаткичлар жароҳат битиш жараёнида шишнинг камайиши, перифокал чандиқ тўқималарининг силлиқланиши, оғриқ синдромининг сезиларли даражада пасайиши ҳамда юз мушаклари ҳаракатчанлигининг тикланиши аниқланган. Илмий натижаларнинг амалиётга жорий этилиши: олинган илмий-амалий маълумотлар Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмаси (20.11.2024 й.; № 52), РИТваОИАТМ Самарқанд филиали (28.11.2023 й.; № 46) ва РШТЁИМСФ (10.10.2024 й.; № 193-У) буйруқлари билан амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: Натижада беморларнинг руҳий ва тиббий реабилитацияси ҳолатини ошириб уларнинг оиласи, касби ва келажакка бўлган ишончини мустахкамлашга олиб келди. Иқтисодий самарадорлиги: ЮЖСЮТҚЖАларини етилган гипертрофик ва келоид чандиқларни комплекс даволаш етилмаган чандиқли тўқималарни даволашга нисбатан иқтисодий тежамкорликка олиб келди.Натижада ҳар бир беморга 950 минг сўм маблағни тежаш имконият яратилади.
