Увайзов Саиджон Комиловичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Термолабил махсулотларини қуритиш аппаратини такомиллаштириш ва жараённи моделлаштириш асосида бошқарув тизимини ишлаб чиқиш”, 02.00.16 - Кимё технологияси ва озиқ-овқат ишлаб чиқариш жараёнлари ва аппаратлари, 05.01.08 - Технологик жараёнлар ва ишлаб чиқаришларни автоматлаштириш ва бошқариш (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.3.PhD/Т4849.
Илмий раҳбар: Джураев Хайрулла Файзиевич, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Бухоро давлат техника университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат техника университети ҳузуридаги DSc.03/2025.27.12.Т.16.05 рақамли Илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Баракаев Нусратилла Раджабович, техника фанлари доктори, профессор; Ботиров Тўлқин Вафоқулович, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: термолабил маҳсулотларни қуритиш аппаратини такомиллаштириш ва жараённи автоматлаштирилган бошқариш тизимини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
экспериментал тадқиқотлар асосида ҳар бир мева тури учун қуритиш режимлари нок ва олхўри учун 55-60 °C ҳароратда 4,5-5 соат, беҳи учун - 6 соат; дастлабки 2-3 соат 55-60 °C да, қолган вақт оралиғида ҳароратни босқичма-босқич 65 °C гача ошириши асосланган;
қуритиш камерасининг тагликларидаги маҳсулот таркибидан минутига 0,06-0,068 кг/кг миқдордаги намликни чиқариб юборилишини таъминловчи, бўйлама юзаси бўйлаб 40÷45° бурчак остида тирқишлар ташкил этилган нам ҳавони сўриш трубаси билан жиҳозланган қуритиш қурилмасининг конструкцияси ишлаб чиқилган;
тизимли таҳлил асосида термолабил маҳсулотларни қуритиш жараёнининг иерархик тузилмаси ишлаб чиқилиб, қуритиш жараёнидаги иссиқлик ва массаалмашинувни, маҳсулот қатламлари бўйича температура ва намлик ўзгаришини ифодаловчи математик модел ишлаб чиқилган;
матлаб/симулинк платформаси асосида технологик жараённинг компютер модели ишлаб чиқилиб, ҳисобланган натижаларнинг тажриба натижалари билан адекватлиги асосланган ва қуритиш тезлигининг даврлари бўйича маҳсулотнинг мувозанат намлик чегаралари аниқланган;
қуритиш тизимидаги асосий технологик параметрларни барқарорлаштириш ва тайёр маҳсулотнинг сифатини таъминлаш мақсадида, бошқарув объектига таъсир қилувчи ташқи омилларни инобатга олган ҳолда қуритиш жараёнини интеллектуал бошқаришнинг алгоритми ва дастурий таъминоти ишлаб чиқилган;
қуритиш жараёни давомийлигининг вақт бирликларида нок, беҳи ва олхўри мевалари таркибидаги намликнинг бир меъёрда ажралиб чиқишини жадаллаштирувчи, автоматлаштирилган бошқарув тизими билан таъминланган, энергиятежамкор қуритиш қурилмаси такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Термолабил мевалар (беҳи, нок, олхўри) ни қуритиш жараёни ва қурилмасини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
иссиқлик ташувчининг энериясидан самарали фойдаланишга асосланган қуритиш қурилмаси “Гала Ривер” МЧЖда амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон озиқ-овқат саноати уюшмасининг 2024 йил 2 февралдаги 202-14/02-24-сонли маълумотномаси). Натижада, қуритиш қурилмасини қўллаш орқали мева турлари бўйича мувозанат намликлари 14-16% ни ташкил этган қуритилган маҳсулотлар олиш имконини берган;
қуритилаётган маҳсулот таркибидан намлик чиқишини жадаллаштирувчи механизм билан жиҳозланган қуритиш қурилмаси “Бухоро Аллианс” МЧЖда амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон озиқ-овқат саноати уюшмасининг 2024 йил 2 февралдаги 202-14/02-24-сонли маълумотномаси). Натижада, қуритиш камерасининг ҳар бир тагликларида жойлаштирилган маҳсулотнинг бутун ҳажмидан намлик чиқиши 1,2-1,4 марта жадаллаштириш имконини берган.