Масодиқова Моҳидабону Абдувоҳиджон қизининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Фарғона водийси тунламсимон капалаклари (Лепидоптера, Эребидае) фаунаси ва экологияси», 03.00.06 – Зоология (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/В1458.
Илмий раҳбар: Зокирова Гулнорахон Мамаджоновна, биология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Фарғона давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, PhD.03/2025.27.12.B.10.08.
Расмий оппонентлар: Абдуллаев Икром Искандорович, биология фанлари доктори, профессор; Юнусов Мирзакарим Мирзаҳалилович, биология фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: Фарғона водийси шароитида тунламсимон капалакларнинг тур таркибини аниқлаш, уларни экологик-фаунистик жиҳатдан асослаш, популяцияларни баҳолаш, доминант турлар биоекологияси ва полиморфизм жараёнларини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Фарғона водийси учун Эребидае фаунаси инвентаризация қилиниб, 4 кенжа оила, 10 триба, 17 уруғ ва 21 тур аниқланган, шулардан 10 тури (Арcтиа cажа, Эучариа фестива, Утетҳеиса пулчелла, Спилосома уртиcае, Драстериа cауcасиcа, Аутопҳила лигаминоса, Cатоcала нупта, Периcйма албидентариа, Эублемма острина, Эублемма пурпурина) водий фаунаси учун илк бор қайд этилган, турларнинг 28,6% монофаг, 19% олигофаг ва 52,4% полифаглардан иборатлиги асосланган; 
эребидларнинг таксономик-тузилмаси ва функсионал улушлари биринчи марта миқдорий баҳоланган ҳамда индивидлар улуши бўйича Эребинае (67%) устунлиги, Арcтиинае (>20%), Лймантриинае (10%) ва Болетобиинае (2%) нисбатлари аниқланиб, бу таркибнинг ландшафтларга мослашувчанлик спектри ва трофик роллар тақсимланиши очиб берилган; 
ҳудудий ва биотоплараро хилма хилликнинг комплекс кўрсаткичи ишлаб чиқилиб, Животовский (μ) ва Симпсон (Д) индекслари асосида водийнинг асосий раёнлари ҳамда экотизимлари илк бор бир тизимда қиёсий таҳлил этилган (μ=17,5±0,35; Д=11), бунда тўқай ва урбаноекотизималарда юқори, адир–чўлларда ўртача, тоғ олдида паст кўрсаткичлар аниқланиб, намлик режими, ўсимлик қоплами ва антропоген босим билан боғлиқлиги илмий жиҳатдан асосланган; 
биотоплар Жаккард ва Сøренсен коеффициентлари орқали классификация қилиниб, агро–урбано, тўқай–агро ва адир–тўқай жуфтликларида юқори ўхшашлик (КЖ≈0,75–0,82; КС≈0,86–0,90), тоғ олди биотопида эса минимал мослик (КЖ=0,16–0,40) кўрсатиб берилган ҳамда ландшафтли экологик туташувлар ва антропоген омилларнинг роли минтақавий миқёсда очиб берилган;
биоиндикатор турлар тўплами таклиф қилиниб, тоғ олдида гигро мезофил (Арcтиа cажа, Эучариа фестива, Пҳрагматобиа фулигиноса, Спилосома уртиcае, Cатоcала нупта), чўлда псаммо галофил (Драстериа cауcасиcа, Периcйма албидентариа), агро урбан муҳитда эса миграцион (Дйсгониа алгира, Тйта луcтуоса, Граммодес столида) ҳамда синантроп дефолиатор (Лймантриа диспар, Эупроcтис спп.) гуруҳлари индикатор сифатида асосланган;
фенологик ва термик чекловлар асосида эребидларнинг волтинлик спектри (моноволтин 47,6%; биволтин 43%; поливолтин 9,5%) ҳамда муҳим ҳарорат чегара нуқталари (имаго учиши 10–15 °C; личинка озиқланиши 18–25 °C; 27–30 °C да қўшимча авлод) Шелфорд толерантлик қонуни асосида талқин этилиб, мониторинг ва кураш чоралари учун илмий меъёрлар ишлаб чиқилган;
Дйсгониа авлодида ранг нақш полиморфизми ва жинсий диморфизм илк бор комплекс таҳлил қилиниб, Д. алгира урғочилари қанот узунлиги бўйича эркаклардан 8% йириклиги (30,7±1,5 мм ва 28,5±1,3 мм) аниқланган ҳамда морфлар тақсимотининг биотопга боғлиқлиги (чўл шўрхокларда оч рангли шакллар устунлиги) очиб берилган;
Лймантриа диспар водий шароитида кам зичлик туфайли факултатив хавфли тур сифатида баҳоланиб, Эупроcтис чрйсоррҳоеа ва айрим Cатоcала вакилларининг локал зарарли хусусияти кўрсатиб берилган ҳамда феромон тузоқлари ва уйғунлашган ҳимоя чоралари бўйича тавсиялар ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Фарғона водийси тунламсимон капалаклари фаунаси ва экологияси бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Фарғона водийсида тарқалган Эрибидае оиласига тегишли бўлган 8 та авлод, 10 та турга мансуб 32 нусха ҳашарот намуналари Ўзбекистон Фанлар академияси Зоология институтининг “Зоология коллекцияси” ноёб обектига киритилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг 2025 йил 17 сентябрдаги 4/1255-2248-сон маълумотномаси). Натижада, мавжуд ҳашаротлар коллекцияси Ўзбекистон Тунламсимон (Эрибидае) капалаклари бўйича ҳашаротлар фондини бойитган ва улар популяциялари тарқалишининг замонавий ҳолатини баҳолаш ҳамда интерфаол атласлар тайёрлаш имконини берган;
Фарғона вилояти шароитида тарқалган зарарли тунламсимон капалакларга қарши кураш бўйича ишлаб чиқилган тавсиялар Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг Фарғона вилояти бошқармаси амалиётига жорий этилган (Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг 2025 йил 10 ноябрдаги 03-03/1-03/3-11576-сон маълумотномаси). Натижада, Лймантриа диспар дефолиацияси натижасида дарахтларнинг биомассаси 70% гача сақлаб қолиниши ва ҳисоб-китоблар асосида  28.5 млн сўм атрофидаги иқтисодий талафотнинг олди олиниши ҳамда зарарли турларнинг кескин камайиш имконини берган. 

Yangiliklarga obuna bo‘lish