Мирзабеков Исмоилжон Адхамжон ўғлининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Гамма нурланиш таъсирида сўлак безининг фермент секрецияси ва гомеостази холати», 03.00.08 - Одам ва ҳайвонлар физиологияси (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.2.PhD/B931.
Илмий раҳбарлар: Қодиров Шокиржон Қодирович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Наманган давлат университети, PhD.03/2025.27.12.B.22.05.
Расмий оппонентлар: Позилов Маъмуржон Комилжонович, биология фанлари доктори профессор; Нажимов Акмалжон Усмонжонович, биология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот: Биоорганик кимё институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: 1, 2, 4 ва 6 Грей дозалардаги γ- (гамма) нурланишнинг каламуш сўлак безлари ферментлари фаоллиги ҳамда гомеостаз тизимига таъсирини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
биринчи марта каламушларда сўлак безлари фермент гомеостазини сақлашда фаол иштирок этиши, яъни ферментларни қонга инкреция қилиш ва қондан сўлакка рекреция қилиш механизмлари орқали организмда ферментлар мувозанатига таъсир кўрсатиши экспериментал далиллар билан тавсифланган;
каламушларда қулоқ олди, жағ ости ва тил ости сўлак безлари ҳамда қон зардоби таркибидаги амилаза, липаза ва пепсиноген фаоллигининг органга хос тақсимланиши аниқланиб, амилазани асосан қулоқ олди бези юқори синтезлаши ва қондаги фаоллик билан сезиларли фарқ қилиши асосланган;
гамма-нурланишнинг паст (1–2 Гй) ва юқори (4–6 Гй) дозалари сўлак безлари тўқимаси ҳамда қон зардобидаги ферментлар фаоллигига дозага ва вақт динамикасига хос таъсир кўрсатиши исботланган; 
нурланишдан кейин турли муддатларда “қон–сўлак бези” ўртасидаги ферментлар боғлиқлиги корреляцион таҳлил орқали баҳоланди ва айниқса қулоқ олди бези–қон йўналишида амилаза/липаза/пепсиноген бўйича мусбат ҳамда юқори боғлиқлик мавжудлиги асосланган;
сўлак безларида амилаза ва липаза фаоллигининг давомий кескин тушиши ва умумий оқсил камайиши организмнинг умумий ҳолатига таъсир қилиши (оғир функсионал бузилиш) билан боғлиқ экани аниқланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Каламушлар сўлак безларининг секретор ва гомеостатик фаолиятига  γ-нурланишнинг таъсирини тавсифлаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
экспериментал γ-нурланиш шароитида сўлак безлари тўқимаси қондаги амилолитик, липолитик ферментлар фаоллигини ва пепсиноген миқдорини  комплекс равишда баҳолашнинг янгича ёндашуви бўйича маълумот ва хулосалар асосида “5140100-биология”, “5112000-жисмоний маданият”, “5510200-педиатрия иши”, “5510100-даволаш иши” бакалаврият  таълим  йўналишлари бўйича “Овқат ҳазм қилиш физиологияси”  номли  ўқув  қўлланма  ишлаб  чиқилган  (Ўзбекистон  Республикаси  Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг  2025-йил  14-апрелдаги  №811030  нашр  рухсатномаси).  Натижада,  бакалаврият  таълим  йўналиши ва магистратура мутахассислиги  талабаларининг  Овқат ҳазм қилиш физиологияси соҳасидаги  билимларини  бойитиш  ва  мустаҳкамлаш  имконини  берган;      
гамма нурланиш ҳазм безларида ишлаб чиқариладиган гидролитик ферментлар (амилаза, липаза ва пепсиноген) синтези ва ретциркуляциясига динамикасига  боғлиқ ҳолда сусайтирувчи таъсири механимларидан Хитой халқаро фан ва технология маркази, Марказий Осиё дори изланишлари ва ривожлантириш марказларида 2022ВБА0051 рақамли амалий лойиҳада гамма-нурланишнинг паст ва юқори  дозалари сўлак безлари тўқимаси ҳамда қон зардобидаги ферментлар фаоллигига дозага ва вақт динамикасига хос таъсир кўрсатишини асослашда фойдаланилган. (Хитой фанлар академияси Ханжианг технологиялар институтининг 2025-йил  25-сентябрдаги  маълумотномаси). Натижада, γ-нурланиш таъсирида амилолитик ва липолитик фаолликлар пепсиноген миқдори бўйича клиник тиббиёт амалиётида инсон организмига γ-нурланишнинг салбий таъсирини бартараф этишга қаратилган чора-тадбирлар комплексини тўғри ташкил қилиш имконини берган. 

Yangiliklarga obuna bo‘lish