Умарходжаев Алишер Мухаммадхановичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Юз ва бўйин куйишидан кейин чандиқлар ва деформацияларни жаррохлик йўли билан даволашни такомиллаштириш» 14.00.21 – Стоматология ва 14.00.27 – Хирургия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/Tib3203.
Илмий раҳбарлар: Гулямов Суръат Сайдивалиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Садыков Расул Рустамович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.06 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Дустмухамедов Махмуджон Закирович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Шаназаров Насрулла Абдуллаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Қозоғистон Республикаси).
Етакчи ташкилот: Самсунг тиббиёт маркази (Жанубий Корея).
Диссертациянинг йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади:
юз ва бўйиннинг термик куйишдан кейинги деформациялари бўлган беморларда чандиқли тўқималарнинг тури ва хусусиятини аниқлаш орқали жарроҳлик даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
юз ва бўйин соҳасида жойлашган куйишдан кейинги чандиқларда морфологик ва микроциркулятор ўзгаришлар чандиқ тўқимаси шаклланиш босқичлари билан узвий боғлиқ экани, васкуляризациянинг ўртача 31% га пасайиши ва фиброз жараёнларининг 28% га кучайиши чандиқ фаоллигини баҳолаш объективлигини 25-30% га ошириши исботланган;
ультратовуш ва морфологик тадқиқотлар натижалари асосида чандиқ тўқимаси эхогенлиги ва зичлиги ошиши асосан гипертрофик чандиқларда +42–58%, келоид чандиқларда эса +63–71% га ортиши ҳамда бу ўзгаришлар фиброз ва васкуляр бузилишлар кучайишига мос равишда ортиб бориши аниқланган;
куйишдан кейинги чандиқларда яллиғланиш ва фиброз жараёнлари даражасига мос равишда морфологик ўзгаришларнинг босқичма-босқич кучайиши (эрта босқичларда фибробласт пролиферацияси ва неоваскуляризация, кеч босқичларда коллаген толаларининг зичлашиши, гиалиноз ва строма қайта тузилиши) исботланган;
фотодинамик терапияни инфрақизил лазер таъсири билан биргаликда қўллаш натижасида чандиқ тўқимаси қалинлиги ўртача 34% га камайиши (p<0,05), микроциркуляция кўрсаткичлари 29% га яхшиланиши (p<0,05) ҳамда клиник натижаларнинг Vancouver Scar Scale бўйича 41% га яхшиланиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Юз ва бўйин куйишидан кейинги чандиқлар ва деформацияларни жарроҳлик йўли билан даволашни такомиллаштиришга бағишланган олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: юз ва бўйин соҳасида жойлашган куйишдан кейинги чандиқларда морфологик ва микроциркулятор ўзгаришлар чандиқ тўқимаси шаклланиш босқичлари билан узвий боғлиқ экани, васкуляризациянинг ўртача 31% га пасайиши ва фиброз жараёнларининг 28% га кучайиши чандиқ фаоллигини баҳолаш объективлигини 25-30% га ошириши исботланган ва Тошкент педиатрия тиббиёт институти Илмий кенгашининг 2025 йил 26 январдаги 03/334-сон қарори билан тасдиқланган “Болаларда лазер технологиялари ва фотодинамик терапиядан фойдаланган ҳолда юз ва бўйин куйишдан кейинги чандиқларни ташхислаш ва даволаш алгоритмлари” услубий тавсияларига киритилган. Мазкур таклиф Андижон вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2025 йил 25 мартдаги 20-сонли буйруғи ва Болалар Миллий тиббиёт марказининг 2025 йил 24 мартдаги 01-1-04/28-сонли буйруғига асосан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 20 июндаги 20/03-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: даволаш тактикасини индивидуал танлаш сифати ошди, беморларда, шу жумладан болаларда функционал ва эстетик натижалар яхшиланди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: такрорий операциялар сони ва стационар даволаниш муддатининг қисқариши ҳар бир бемор учун ўртача 1150000 сўмни тежаш имконини берган. Хулоса: тадқиқот жараёнида биринчи марта юз ва бўйиннинг куйишдан кейинги чандиқларининг морфологик ва микротсиркулятор хусусиятлари тизимли равишда ўрганилди. Бу чандиқли тўқима шаклланишининг турли босқичлари ва қон томир бузилишларига хос бўлган қонуниятларни аниқлаш имконини берди, бу эса диагностик ёндашувларни такомиллаштириш учун асос бўлди.
иккинчи илмий янгилик: ультратовуш ва морфологик тадқиқотлар натижалари асосида чандиқ тўқимаси эхогенлиги ва зичлиги ошиши асосан гипертрофик чандиқларда +42–58%, келоид чандиқларда эса +63–71% га ортиши ҳамда бу ўзгаришлар фиброз ва васкуляр бузилишлар кучайишига мос равишда ортиб бориши аниқланган. Тошкент педиатрия тиббиёт институти Илмий кенгашининг 2025 йил 26 январдаги 03/334-сон қарори билан тасдиқланган “Болаларда юз ва бўйин куйишдан кейинги чандиқларни лазер технологиялари ва фотодинамик терапия ёрдамида ташхислаш ва даволаш алгоритмлари” услубий тавсияномасида келтирилган маълумотлар асос бўлиб хизмат қилди. Мазкур таклиф Андижон вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2025 йил 25 мартдаги 20-сонли буйруғи ва Болалар Миллий тиббиёт марказининг 2025 йил 24 мартдаги 01-1-04/28-сонли буйруғига асосан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 20 июндаги 20/03-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: тиббий қарорлар қабул қилиш жараёни соддалаштирилган, мултидиссиплинар жамоаларда даволаш ёндашувлари стандартлаштирилган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: терапияни асосли тайинлаш қимматбаҳо гистологик тадқиқотларга бўлган эҳтиёжни 2,3 баробарга камайтириш имконини берган. Хулоса: биринчи марта чандиқларни даволашда фотодинамик терапияни инфрақизил лазер таъсири билан биргаликда қўллашнинг юқори самарадорлиги исботланган. Комбинацияланган таъсир чандиқ тўқималарида яққол регенератор жараёнлар, микротсиркулятсиянинг яхшиланиши ва коллаген ремоделланишини келтириб чиқарди.
учинчи илмий янгилик: куйишдан кейинги чандиқларда яллиғланиш ва фиброз жараёнлари даражасига мос равишда морфологик ўзгаришларнинг босқичма-босқич кучайиши (эрта босқичларда фибробласт пролиферацияси ва неоваскуляризация, кеч босқичларда коллаген толаларининг зичлашиши, гиалиноз ва строма қайта тузилиши) исботланган. Ушбу хулосалар Тошкент педиатрия тиббиёт институти Илмий кенгашининг 2025 йил 26 январдаги 03/333-сон қарори билан тасдиқланган “Куйишдан кейинги чандиқлари бўлган болаларни комплекс реабилитация қилиш: ташхис қўйишдан тикланишгача” услубий тавсияларига киритилган. Мазкур таклиф Андижон вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2025 йил 25 мартдаги 20-сонли буйруғи ва Болалар Миллий тиббиёт марказининг 2025 йил 24 мартдаги 01-1-04/28-сонли буйруғига асосан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 20 июндаги 20/03-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: юз деформацияларининг оғирлиги камайган, беморларнинг ўзига бўлган ишончи ошган ва уларнинг ҳаёт сифати яхшиланган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: реабилитация муддатини 30 кундан 12 кунгача қисқартириш тикловчи даволаш харажатларини ҳар бир бемор учун ўртача 870 000 сўмга камайтириш имконини берган. Хулоса: биринчи марта чандиқларни даволашда фотодинамик терапияни инфрақизил лазер таъсири билан биргаликда қўллашнинг юқори самарадорлиги исботланган. Комбинацияланган таъсир чандиқ тўқималарида яққол регенератор жараёнлар, микротсиркулятсиянинг яхшиланиши ва коллаген ремоделланишини келтириб чиқарди.
тўртинчи илмий янгилик: фотодинамик терапияни инфрақизил лазер таъсири билан биргаликда қўллаш натижасида чандиқ тўқимаси қалинлиги ўртача 34% га камайиши (p<0,05), микроциркуляция кўрсаткичлари 29% га яхшиланиши (p<0,05) ҳамда клиник натижаларнинг Vancouver Scar Scale бўйича 41% га яхшиланиши аниқланган. Ушбу таклифлар Тошкент педиатрия тиббиёт институти Илмий кенгашининг 2025 йил 26 январдаги 03/333-сон қарори билан тасдиқланган “Куйишдан кейинги чандиқлари бўлган болаларни комплекс реабилитация қилиш: ташхис қўйишдан тикланишгача” услубий тавсияларига киритилган. Мазкур таклиф Андижон вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2025 йил 25 мартдаги 20-сонли буйруғи ва Болалар Миллий тиббиёт марказининг 2025 йил 24 мартдаги 01-1-04/28-сонли буйруғига асосан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 20 июндаги 20/03-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: даволаш самарадорлигини баҳолаш аниқлиги оширилди, қўшимча травматик муолажаларсиз ривожланиш назорати таъминланди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: Самарасиз даволаш курслари сонининг камайиши 1 нафар бемор ҳисобига 960 000 сўмгача иқтисод қилишни таъминлади. Хулоса: чандиқларни турли усуллар билан даволаш жараёнида ультратовуш ва флуорессент кўрсаткичларнинг ўзгариш динамикаси аниқланди. Аниқланган параметрлар терапия самарадорлигини объектив кузатиш ва улардан чандиқ тўқимаси ҳолатини назорат қилишнинг ишончли белгилари сифатида фойдаланиш имконини беради.
